خراب شدن مسکن مهر، قتل شبه‌عمد است

دعواهای جناحی در حالی اوج گرفته است به گفته محمد اولیایی‌فرد، حقوق‌دان، آن‌چه بر سر ساکنان مسکن مهر در جریان زلزله اخیر آوار شد، حکم “قتل شبه‌عمد” دارد.

دعوای بالادستی پس از زلزله کرمانشاه، بر سر مسکن مهر در دو روز گذشته با لعن شدن اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهور توسط وحید حقانیان، معاون امور ویژه دفتر رهبر اوج گرفته است. یک جناح می گوید مسکن مهر خوب است و توجه و تمرکز رسانه ها و دولت بر آن، سیاسی کاری است و گروه دیگر می گوید شواهد پس از زلزله نشان می دهد ساخت و سازهای مسکن مهر قابل اعتماد نیستند و مردم بهتر از دولت خانه ساخته اند.

دعواهای جناحی در حالی اوج گرفته است به گفته محمد اولیایی‌فرد، حقوق‌دان، آن‌چه بر سر ساکنان مسکن مهر در جریان زلزله اخیر آوار شد، حکم “قتل شبه‌عمد” دارد.

طرح مسکن مهر که سوگلی برنامه‌های دولت محمود احمدی‌نژاد بود که با حمایت رهبر جمهوری اسلامی و با هدف فراهم کردن مسکن برای اقشار کم‌درآمد، برای نخستین بار در قانون بودجه سال ۱۳۸۶ گنجانده شد و اقدام‌های اجرایی آن در دولت دهم صورت گرفت و در دولت حسن روحانی پیگیری شد. عباس آخوندی پیش از معرفی به عنوان وزیر راه و مسکن شهرسازی دولت روحانی گفته بود این طرح در آینده به “کانون بحران‌های اجتماعی ایران” تبدیل خواهد شد. اتفاقی که به نظر می‌رسد افتاده است. کیفیت پایین مصالح ساختمانی، نبود ناظر کیفی، عدم اقدامات کارشناسانه برای تعیین محل این ساختمان‌ها از جمله انتقاداتی بود که مخالفان این طرح مطرح می‌کردند.

طبق قانون رعایت موازین استحکام ساختمان و ضوابط مربوط به احداث، ساخت تمام ساختمان‌های شهری باید از طریق شهرداری و سازمان نظام مهندسی انجام شود. تخلف نبود استحکام می‌تواند در برگیرنده امور پی‌ریزی، بررسی ژئوتکنیکی و شناسایی خاک‌های محل احداث و نحوه اجرای شالوده‌های ستون‌های ساختمان، دیوارهای باربر و فاصله و تناسب آن‌ها با حجم و ارتفاع ساختمان مصالح مورد استفاده در ساختمان و مقاومت آن‌ها باشد.

به گفته محمد اولیایی‌فرد به موازات ضرورت رعایت موازین مربوط به استحکام ساختمان به وسیله مالکان و مهندسان ناظر، سازمان شهرداری‌ها نیز تکلیف دارند ضوابط مزبور را در مورد تمامی ساختمان‌ها از لحاظ تایید نقشه و تنظیم برگ تعهد نظارت و قید نام مهندسان دارای صلاحیت در پروانه ساختمان همچنین اخذ نقشه‌ها و دفترچه محاسباتی ممهور به امضای اشخاص حقیقی و حقوقی دارای صلاحیت خواستار شود: “طبق قانون، شهرداری باید در تمامی مراحل طراحی، کنترل و جریان احداث بنا نظارت کند.”

این در حالی‌ست که حسن قربانخانی، رییس سازمان نظام مهندسی ایران در پی زلزله کرمانشاه خبر داد این سازمان “هیچ نظارتی” بر ساخت مسکن‌های مهر نداشته و “هیچ مهندس ناظری” هم از سوی این سازمان برای این طرح معرفی نشده است. به گفته او برای ساخت این مسکن‌ها از سازمان نظام مهندسی، درخواست مجری و مهندس ناظر نشد. در عین‌حال صابر پیربرناش، مدیر روابط عمومی سازمان نظام مهندسی تهران خبر داد متولیان طرح مسکن مهر گفته بودند برای “کاهش هزینه” و “افزایش سرعت ساخت” نیازی به نظارت این سازمان نیست. به گفته محمدرضا حبیبی، عضو هیات مدیره نظام مهندسی کرمانشاه هم هزینه ساخت این مسکن‌ها از متری ۶۰۰ هزار تومان به ۳۰۰ هزار تومان کاهش یافته بود.

به گفته اولیایی‌فرد، سازندگان مسکن مهر با عدم ارجاع ساخت به شهرداری‌ها و سازمان نظام مهندسی کلیه مسوولیت‌های حقوقی و کیفری را متوجه خود ساخته‌اند: “به همین جهت سازندگان مسکن مهر در مقابل قربانیان از لحاظ حقوقی به جهت مسوولیت مدنی، مسوول پرداخت خسارت و از لحاظ کیفری از باب تقصیر به دلیل ارتکاب قتل شبه‌عمد مسوول پرداخت دیه مطابق مواد ۴۴۸ و ۴۵۰ قانون مجازات اسلامی و همچنین تحمل حبس تعزیری طبق ماده ۶۱۶ همین قانون هستند.”

جنایت در مواردی شبه‌عمد محسوب می‌شود که به سبب تقصیر مرتکب واقع شود مشروط بر این‌که جنایت مشمول تعریف جنایت عمدی نباشد. مصادیق آن در تبصره ماده ۱۴۵ قانون مجازات اسلامی بیان شده است: “تقصیر اعم از بی‌احتیاطی و بی‌مبالاتی است. مسامحه، غفلت، عدم مهارت و عدم رعایت نظامات دولتی و مانند آن‌ها، حسب مورد از مصادیق بی‌احتیاطی یا بی‌مبالاتی محسوب می‌شود.”

به گفته اولیایی‌فرد، بی‌احتیاطی در اصطلاح حقوقی در مقابل غفلت به کار می‌رود: “غفلت مصداقی از عدم انجام کار است و بی‌احتیاطی انجام کار. بنابراین بی‌احتیاطی و سهل‌انگاری سازندگان مسکن مهر در عدم استحکام بناهای احداثی  دارای جنبه‌های ارتکاب فعل است، بی‌مبالاتی نوعی از عمل است که در آن انجام‌دهنده کار از «احتمال» وقوع خسارت و زیان آگاه بوده ولی توجهی به موضوع نداشته و به نوعی با سهل‌انگاری و تساهل زمینه‌های بروز آسیب را فراهم آورده است. بنابراین بی‌مبالاتی ترک فعل و انجام ندادن کاری است که باید انجام می‌شد، موضوعی که در مورد سازندگان مسکن مهر مصداق داشته و در حالی‌که آن‌ها از عدم استحکام بناهای احداثی و وقوع خسارت و زیان آگاه بوده‌اند اما به جهت تسریح در ساخت و ساز و کاهش هزینه این بناها  توجهی به موضوع نداشته‌اند.”

عدم مهارت یکی از مصادیق چهارگانه تقصیر و خطا در امور کیفری است و عدم آشنایی متعارف و بی‌اطلاعی به اصول عملی وفنی کار معین تعریف می‌شود. مساله‌ای که در خصوص مسکن مهر مشهود است: “از سوی دیگر عدم رعایت نظامات دولتی یعنی عدم رعایت و استناکف از اجرای انواع قوانین، تصویب‌نامه‌ها، آیین‌نامه و بخش‌نامه که نظامات دولتی نامیده شده که همین استنکاف اگر موجبات بروز حادثه برای شخصی را فراهم آورد مستنکف مسوول خواهند بود. برای همین سازندگان مسکن مهر به جهات عدم ارجاع ساخت این مساکن به شهرداری و سازمان نظام پزشکی از قوانین امره استنکاف کرده و بدین سبب در برابر قربانیان مسوولیت قانونی دارند.”

مرداد ماه سال ۱۳۹۵ بود که ساکنان پروژه ۵۰۰۰ واحدی مسکن مهر پردیس کرمانشاه مقابل استانداری و دفتر تعاونی این پروژه تجمع کرده و نسبت به مشکلات این پروژه اعتراض کرده بودند. به گفته ساکنان این خانه‌ها، قطع مکرر و طولانی آب و برق و از کار افتادن آسانسور در ساختمان‌های ۱۵ طبقه‌ای، استاندارد نبودن آسانسورها، جاده‌های خاکی منتهی به این پروژه و نبود تلفن ثابت از جمله مشکلات آن‌ها بود.

پروژه‌های دیگر مسکن مهر در شهرهای مختلف هم مشکلات بسیاری به همراه داشت. در چند نمونه، پیش از کرمانشاه، زلزله ۷،۵ ریشتری در بجنورد به ساختمان‌های مسکن مهر آسیب وارد کرد و کمبود نظارت حین ساخت و استفاده از مصالح ساختمانی بی‌کیفیت از دلایل اصلی آسیب به این ساختمان‌ها عنوان شد. ایسنا در گزارشی، خبر داده بود مسکن مهر در “جواد آباد ورامین” روی گسل زلزله قرار دارد. این مسکن‌ها همچنین روی یک تپه تاریخی مربوط به دوره “هزاره آهن” ساخته شده‌اند که متعلق به هزاره دوم و اول قبل از میلاد و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

مسکن مهر “نظرآباد کرج” هم به نوشته ایسنا، روی زمین‌های کشاورزی با خاک سست قرار گرفته که عدم پی‌سازی کافی باعث خواهد شد در اثر وقوع زلزله به راحتی تخریب شوند. مسکن مهر “آبادانان در ایلام” هم نمونه دیگری‌ است که به گفته علیرضا سعیدی، دبیرکل جمعیت کاهش خطرات زلزله، در ۲۷ مرداد ۱۳۹۳ درپی زلزله در آبادانان خانه‌های نوسازی که آسیب دیده بودند خانه‌های مسکن مهر بودند. در پارکینگ یکی از ساختمان‌های مسکن مهر “قهستان” چاله یک متری ایجاد شده بود که ماشین‌ها در آن می افتادند. فاضلاب به دیوار و سقف خانه‌های مسکن مهر “جویباران” نشست کرده بود. ساکنان مسکن مهر “کلاله” نسبت به آسیب جدی و بیم تخریب این ساختمان‌ها بارها اعتراض کرده و هشدار داده بودند.

آیدا قجر – ایران وایر

Print Friendly, PDF & Email