قمار با دغدغه‌های مردم

همدلی رفتار جریان‌های سیاسی با خواسته‌های مردم و بازی آنها با اتفاقات اجتماعی را ارزیابی کرد

گویی در منظر اصولگرایان اعتراض‌های خیابانی، سازماندهی‌شده توسط دشمن نیست اگر شعارها اقتصادی و معطوف به دولت باشد. اما اگر سمت‌وسوی دیگری یافت، از سوی دشمن سازماندهی شده است.

در مقابل اما موضع برخی اصلاح‌طلبان به‌گونه‌ای است که گویی برای آنها تنها موجودیت دولت روحانی پر اهمیت است و از این زاویه هرگونه اعتراضی را نفی می‌کنند، بدون آن که آنطور که باید به دغدغه‌های مردم توجه داشته باشند.

اعتراض‌هایی که پنجشنبه گذشته در مشهد، کاشمر و نیشابور شروع شد حالا ابعاد جدیدی یافته است. طی دو روز گذشته اعتراض‌هایی در اصفهان، قم، اهواز، ساری، بابل، رشت، قائم‌شهر، شاهرود، همدان، کرمانشاه، شهرکرد، کرمان، بندرعباس و… رخ داد. آنگونه که ایسنا گزارش داده است در تهران نیز روز گذشته در نقاط مختلف بخش مرکزی تهران از جمله میدان انقلاب و چهارراه ولی‌عصر و دانشگاه تهران تجمعاتی برگزار شد و در برخی از آن‌ها شعارهایی علیه مسئولان سر داده شد. سوالی که در اینجا مطرح است اینکه ماهیت چنین تجمعاتی چیست؟ ماهیت اعتراض‌های مشهد –به عنوان مبدا شروع– چیست؟ آیا رخداد حاضر سازمان‌دهی شده است یا خیر؟ معترضان چگونه اعتراضات خود را سازماندهی می‌کنند؟ جناح‌های مختلف چه نظری درباره این تجمعات دارند؟ روایت غالبی برای پاسخ به این دست سوالات وجود ندارد و هنوز نمی‌توان تصویر روشنی از مطالبات و خواست‌های معترضان به دست داد. رصد شعارهای معترضان در شهرهای مختلف، نشانگر مطالبات متنوع آن‌هاست؛ از شعارهایی که خواستار بهبود وضع اقتصادی هستند تا شعارهایی که خارج از چارچوب‌ها و قواعد است. اما شاید تدقیق در اعتراضاتی که در مشهد رخ داد، بتوان گوشه‌هایی از ماهیت تجمعات اخیر را هویدا کند.
مشهد، آغازگر اعتراض‌ها
روایت غالب در مورد شروع و پایان اعتراضات سه روز پیش مشهد، موید این مسئله است که گروه‌هایی که در حاشیه امنیت برای برگزاری تجمعات قرار دارند، بدون داشتن مجوز و به «بهانه» وجود مشکلات اقتصادی فراخوان تجمع «نه به گرانی» را روز پنجشنبه در کانال‌های تلگرامی منتشر می‌کنند و خواستار حضور مردم می‌شوند. مسئولان محلی نیز با اطلاع از این فراخوان‌ها هشدار می‌دهند که این تجمع غیرقانونی است. به‌رغم این هشدارها تجمع انجام می‌شود. اما به مرور با افزایش جمعیت شعارهای سر داده شده به سمتی می‌رود که مدنظر برگزارکنندگان نبوده است. پلیس نیز وارد عمل شده و تجمع به پایان می‌رسد. اسحاق جهانگیری، معاون اول ریاست جمهوری تظاهرات مشهد را اینگونه ارزیابی می‌کند: «مسائل اقتصادی بهانه برخی مسائل شده است. در پشت پرده مسائل دیگری مطرح است. کسانی که بانی برخی اقدامات علیه دولت شده‌اند بدانند دود اقدامات آنها به چشم خودشان می‌رود. وقتی حرکت سیاسی در خیابان شروع می‌شود، دیگران بر آن سوار می‌شوند و کسانی که آن حرکت را شروع کردند، پایان دهنده آن نیستند.» اظهارنظر احمد علم‌الهدی در خطبه‌های نماز جمعه مشهد نیز حاوی این معنای ضمنی است که مطالبات اقتصادی ابتدا در دستور کار برگزارکنندگان بوده است اما به مرور، کار از دست آن‌ها خارج شده است و شعارها سمت و سوی دیگری گرفته است. او می‌گوید: «افرادی که در روز گذشته وارد میدان شدند برخی مالباختگان بودند که در اثر اقدامات غیرقانونی برخی موسسات، اموال خود را از دست داده و طی چند سال بر تعداد آنان اضافه شده بود و اکنون آمده بودند تا مطالبات خود را مطرح کنند. مردم در نظام اسلامی زندگی می‌کنند و باید مالشان محفوظ بماند و نیازهای اولیه زندگیشان تامین شود اما اگر این نیازهای مادی اولیه آنها تامین نشد، حق دارند آن را مطالبه کنند.» او خطاب به تجمع‌کنندگان مشهد گفت: «آیا شما حاضرید عده‌ای اراذل و اوباش به بهانه مطالبات شما جمع شوند و شعار دهند «سوریه را رهاکن، فکری به حال ما کن؟»» علم‌الهدی در فراز دیگری می‌گوید: «با هر فراخوانی به میدان نروید، ببینید این کسی که شما را به تجمع دعوت می‌کند چه کسی است؟ آیا او را قبول دارید، آیا فرد سیاسی مورد اعتماد شما و یا فرد شناخته شده‌ای است؟ شما فکر می‌کنید اگر برای مطالبات شما میدانی درست کردند این در آخر به نفع شما تمام می‌شود؟»
نقش کانال‌های تلگرامی در گستردگی اعتراضات
اما فارغ از اینکه تجمعات خراسان را سازمان یافته از طرف چه طیف، گروه یا جناحی بدانیم، اعتراض‌های مشهد پایه‌ای شد که اعتراض‌ها به دیگر شهرها نیز گسترش یابد. نقش اصلی را کانال‌های تلگرامی ایفا کردند. فارغ از اهدافی که کانال‌های تلگرامی در انتشار فرخوان‌های تجمع‌ها دارند، حضور مردم در شهرهای مختلف نشان می‌دهد نارضایتی‌ها در حوزه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و سیاسی به‌قدری عمیق است که مردم حتی با فراخوان‌های مجازی –و نه فراخوان از جانب شخصیت‌ها و گروه‌های شناخته شده– به خیابان می‌آیند.
فرافکنی اصول‌گرایان
اما نکته پر اهمیت این است که گروه‌های سیاسی چه موضعی نسبت به اعتراضات اخیر دارند. از مجموعه اظهارنظرهای اصولگرایان اینگونه بر می‌آید که پس از گردش سمت‌وسوی اعتراضات از شعارهای اقتصادی به مطالبات دیگر، آنها در مجموع اعتراضات اخیر را مرتبط با دشمن ارزیابی کردند. گویی در منظر اصولگرایان اعتراض‌های خیابانی، سازماندهی‌شده توسط دشمن نیست اگر شعارها اقتصادی و معطوف به دولت باشد. اما اگر سمت‌وسوی دیگری یافت، از سوی دشمن سازماندهی شده است. احمد خاتمی، امام جمعه تهران و فعال سیاسی اصولگرا، روز گذشته در مراسم ۹ دی در کرمان گفت: «دشمن بار دیگر قصد ایجاد فتنه در بین ملت ایران دارد و می‌خواهد از طریق فضای مجازی و مسائل اقتصادی فتنه جدیدی به ملت تحمیل کند.» حسین شریعتمداری نیز چنین نظری دارد. او روز گذشته در مهدیه تهران «ایجاد نارضایتی در مردم به وسیله معیشت را فتنه جدید فتنه‌گران دانست» و ادامه داد: «در روزهای اخیر جریانات اعتراضی در برخی شهرها شکل گرفته که شعارهای آنان بوی فتنه می‌دهد.»
مواضع اصلاح‌طلبان
در مقابل اما موضع برخی اصلاح‌طلبان به‌گونه‌ای است که گویی برای آنها تنها موجودیت دولت روحانی پر اهمیت است و از این زاویه هرگونه اعتراضی را نفی می‌کنند، بدون آن که آنطور که باید به دغدغه‌های مردم توجه داشته باشند. محمود صادقی در نفی چنین رویکردی در گفت‌وگو با رویداد۲۴ می‌گوید: به‌جای آنکه این نارضایتی‌های مردم را جناحی کنیم تا دیر نشده، با استفاده از متدهای جامعه‌شناسی سیاسی، سریعاً مشکلات موجود را ریشه‌یابی کرده و به‌جای سرپوش گذاشتن بر روی مسائل، به فکر حل آن‌ها باشیم.» از دور به اتفاقات اخیر که نگاه می‌کنی، نمی‌توانی این حس را نادیده بگیری که در میدان سیاست ایران باز هم دغدغه‌های مردم روی میز قمار قرار گرفته است. آیا این گونه نیست؟

Print Friendly, PDF & Email