اجتماعی

چرا ایران با فرونشست زمین روبه‌رو است؟‌

مشکل آبخوان امروزه اصلی‌ترین چالش بخش فرونشست زمین در دشت‌های تهران و سایر استان‌هاست و اگر می‌خواهیم که از این فاجعه جلوگیری کنیم باید آب را به نوعی به سفره‌های آب‌های زیر زمینی بازگردانیم و این امر تنها با کاهش برداشت آب و فرصت دادن به تغذیه مجدد سفره‌های زیر زمینی محقق می‌شود.

آرمان ملی، امید بزرگ حداد کارشناس محیط زیست: یکی از عوامل عمده در کاهش مخازن آب زیر زمینی برداشت آب از آبخوان‌هاست. هر چند که نفوذ آب به آبخوان‌ها در اثر خشکسالی‌های اخیر بسیار کمتر شده ولی برداشت از آنها یکی از عوامل اصلی در موضوع فرونشست زمین محسوب می‌شود و تغذیه آبخوان‌ها، از آب‌های روی زمین و زیر زمینی صورت می‌گیرد. این مشکل در کشورهای دیگر نیز وجود داشته و راهکار اصلی آنها مهار و کنترل سیلاب‌ها و روان‌آب‌هایی بوده که در سطح شهرها هدر می‌روند. آنها در زمان‌هایی که بارش‌ها کم و خشکسالی به‌وجود می‌آید کارهایی انجام می‌دهند که روان آب‌های شهری تا حد ممکن از دسترس خارج نشود و برای باقی مانده آب‌شان برنامه‌ریزی دارند.

از جمله اقدامات آنها که می‌توان آن را در تهران نیز اجرا کرد، آنها از یک سازه‌هایی به نام BMP استفاده می‌کنند، وظیفه این سازه‌ها این است که سیلاب‌ها و آب روان را در مواقع بارش برای تغذیه آبخوان کنترل کنند. با توسعه این سازه‌ها و امکاناتی از این قبیل می‌توان امیدوار بود که در آینده‌، مقداری از روان آب‌های شهری که بعضا باعث بروز مشکلات در سطح شهرها و بدون استفاده از دسترس خارج می‌شود، بخشی عظیمی از آن را مهار و کنترل کرده و آب موجود را به آبخوان‌ها وارد می‌کند و باعث افزایش آب سفره‌های زیر زمینی می‌شود.

برداشت از منابع آب‌های زیر زمینی و آب‌های سطحی در مقاطع کوتاه زمانی یکی از عوامل تشدید فرونشست در ایران است ، آبخوان‌های فرصت تغذیه مجدد سفره‌های زیر زمینی را پیدا می‌کنند و جبران این کمبود‌ها وجود دارد و به تبع مشکلات و فرونشست زمین کمتر رخ می‌دهد‏. اما زمانی‌که ما به تغذیه آبخوان‌ها توجهی نداریم و در بلند مدت و در چند سال متوالی از آب آنها برداشت می‌کنیم، فشار زنده‌ای که برروی خاک است در بلند مدت تحکیم پیدا می‌کند و هر روز خاک فشرده‌تر می‌شود. این فشردگی باعث می‌شود که در آینده ما باید در انتظار آسیب‌ها و اتفاقات جدی باشیم که جوامع و محل زندگی مردم را تهدید می‌کند.

مهم‌ترین آسیب این موضوع، نابودی منابع آب است، چون معدن و منبع ذخیره‌هایی که در گذشته وجود داشت و ظرفیت بالقوه محسوب می‌شد، کاهش پیدا کرده و امکان ورود آب (البته اگر آبی وجود داشته باشد که بخواهد به آبخوان نفوذ پیدا کند) کمتر می‌شود. چون بر اثر فشردگی خاک فضای خالی و هوای داخل خاک کمتر شده، آب نمی‌تواند راهی برای ورود به آبخوان پیدا کند. در اثر افت سطح آب و فرونشست سطح زمین، خلل و فرج لایه‌هایی که قبلا آب‌دار بودند، مسدود شده و به صورت فشرده درمی‌آیند. این امر موجب می‌شود که در طی سال‌های آتی حتی با تزریق آب و چندین برابر شدن میزان نزولات جوی، آب در لایه‌های آب‌دار نفوذ نکند و به صورت روان‌آب در سطح زمین جاری شود که به این پدیده اصطلاحا مرگ آبخوان‌ها می‌گوییم که پدیده جبران ناپذیری است.

مساله سوم در تحکیم و فشردگی خاک است که باعث نشست‌های ناهمگون در سطح و عمق خاک می‌شود. وقتی این نشست‌ها گسترش پیدا کند به سازه‌های عظیم و مناطقی که انسان در آن رفت و آمد دارد، آسیب وارد می‌کند و این اتفاق برای کشور فاجعه بار، گران قیمت و تا حدودی اصلاح و پیشگیری از آن سخت و بعضا غیر ممکن است. بعضی از این‌سازه‌ها که امروزه در جنوب تهران با تهدید مواجه‌ هستند نیروگاه‌های انرژی و خطوط راه‌آهن است. البته خطوط انتقال نیرو و راه‌آهن به دلیل اینکه در فضای کاملا باز قرار گرفته‌اند‌، خطر کمتری برای انسان دارند، اما وقتی فرونشست زمین به شهر و محله‌ها که هزاران نفر در آن زندگی می‌کنند، برسد فاجعه ابعاد گسترده‌تری پیدا می‌کند.

 

 

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید
@sedayemardomdotnet

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا