دیدگاه‌ها

احیای برجام؛ شاید وقتی دیگر!

گزارش‌های جدید از احتمال تعویق دو ماهه مذاکرات احیای برجام خبر می‌دهند. پاسخ ایران به ایالات متحده «غیرسازنده» و «غیرمعقول» و «عقب‌گرد» توصیف شده است. مخالفان توافق در آمریکا چه می‌گویند؟…
در حالی که ایران شرط احیای توافق هسته‌ای را بسته شدن پرونده پادمانی مربوط به کشف ذرات اورانیوم در سایت‌های اعلام نشده دانسته است، کاخ سفید می‌گوید چنین قید و شرطی وجود ندارد.
کارین ژان پی‌یر «سخنگوی کاخ سفید» به خبرنگاران گفت نباید شرطی میان احیای توافق برجام و تحقیقات آژانس درباره منشا اورانیوم در سه سایت اعلام نشده ایران وجود داشته باشد. آژانس بین‌المللی انرژی ماه‌هاست که خواستار توضیح ایران درباره منشاء اورانیوم در این سایت‌ها شده، اما ایران می‌گوید خواسته‌های آژانس «زیاده‌خواهانه و سیاسی» است و خواهان بسته شدن این پرونده پادمانی شده.
هم‌زمان اتحادیه اروپا روز جمعه اعلام کرد که پاسخ ایران به متن نهایی توافق هسته‌ای را دریافت کرده و به اعضای برجام و آمریکا ارسال کرده است.
روز گذشته یک سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا در این‌باره گفته بود: «تأیید می‌کنیم که پاسخ ایران را از طریق اتحادیه اروپا دریافت کرده‌ایم. ما در حال بررسی آن هستیم و از طریق اتحادیه اروپا پاسخ خواهیم داد، اما متأسفانه این (پاسخ ایران) سازنده نیست.»
باراک راوید، خبرنگار آکسیوس در توییتی نوشت: سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا با زبانی راسخ تر درباره ایران گفت: از پاسخ ایران مشخص است که شکاف ها همچنان باقی است. پاسخ ایران ما را در موقعیتی قرار نداد که بتوانیم یک توافق را امضاء کنیم، زیرا تا زمانی که ایران شرایطی را که ما تعیین کرده‌ایم رعایت نکند، توافقی را امضاء نخواهیم کرد. ما دیگر آنجا نیستیم!
لورنس نورمن در یک رشته توییت نوشت: من اکنون چندین منبع دارم که تایید می‌کنند که ایران علاوه بر ضمانت‌ها و درخواست‌هایش برای رفع تحریم، بسته شدن تحقیقات پادمانی را به نگرانی‌های رسمی خود با پاسخ توافقی که اواخر شب گذشته ارسال شده، اضافه کرده است.
این تا حدودی می‌تواند یکی از راه‌هایی را که منجر به پیشروی مذاکرات شده بود را حالا معکوس کند. ایران در اولین پاسخ خود به متن اتحادیه اروپا که چند هفته پیش داده بود به صراحت بر روی خواسته‌های خود در خصوص پادمان‌ها تاکیدی نکرده بود. چیزی که من ندارم شفافیت کامل در مورد تقاضای پادمانی ایران است.
‏اما من نکاتی در مورد آنچه که وجود دارد را دارم. برداشت من از صحبت‌های منابعم این است که تقاضای پادمان ایران فراتر از یک موضع ساده است که در صورت بسته نشدن پرونده تحقیقات، به روز اجرای مجدد برجام نخواهند رفت.
اما به نظر می رسد که به اندازه موضع وین قبل از آگوست که برای موافقت با یک توافق در این مرحله، ایران خواهان تضمین اولیه‌ای بود که تحقیقات پادمان قبل از روز اجرای مجدد برجام بسته شوند، پیش نمی رود.
‏با این حال، اکنون نمی دانم که تصمیم رسمی برای تعلیق این روند مذاکرات تا پایان دوره‌ای دیگر وجود دارد و یا میان دوره‌ای هم وجود خواهد داشت. همانطور که در نظر سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا بیان شد، به نظر می رسد این روند رفت و برگشت همچنان ادامه خواهد داشت. حتی اگر در حال حاضر این کار را بدون سرعت یا هدف زیادی انجام شود.
و من هیچ حسی ندارم که کسی به این زودی برای مذاکرات بیشتر سوار هواپیما شود. من فکر می کنم که ظاهرا به نظر می‌رسد که هر گونه گفتگوی واقعی در مورد این ممکن است در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در اواخر این ماه اتفاق بیفتد. اما هیچ چیزی هنوز دیده نمی شود.
یک بخش مهم دیگر از اطلاعات در مورد بازرسی‌ها است، منبع به من گفته است که ایران در آخرین پاسخ خود، خواهان تغییراتی در متن انریکه مورا شده که به دستور ایران در اوایل آگوست در مورد بازرسی‌ها تهیه شده است. بنابراین این فقط یک نگرانی عمومی نیست، این یک نگرانی برای ما است که خاص هم هست.
منبع در این مورد می‌گوید: برای تروئیکای اروپایی متن پیشنهادی در ۹ اوت حد نهایی انعطاف پذیری ما بود. این در واقع فقط می تواند به عنوان نشانه ای خوانده شود که آنها می خواهند توافق را از بین ببرند و یا حداقل نگذارند بسته شود.
با این وجود، مذاکرات احیای «برنامه جامع اقدام مشترک» (برجام) به بن‌بست جدیدی رسیده است. این‌بار واشنگتن پاسخ ایران را «غیرسازنده» خوانده است. این تعلیق دوباره در حالی پیش آمده که هفته گذشته بسیاری از امکان بازگشت به برجام ظرف چند روز خبر می‌دادند.
به گزارش سایت زمانه،در داخل ایران، محور مقاومتی‌ها مخالف سرسخت برجام بودند و در پاسخ به نقد کسانی که آنها را در موضع یکسان با اسرائیل توصیف می‌کردند، استدلال می‌کردند که مخالفت اسرائیل با برجام، فریب است و برای بازارگرمی. اما علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی در آخرین سخنرانی‌اش در دیدار با اعضای دولت ابراهیم رئیسی اشاره‌ای به برجام نکرد و به انتقاد از مذاکرات هم نپرداخت
حمید ابوطالبی، دیپلمات و سیاستمدار و مشاور سیاسی حسن روحانی در توئیتی درباره روند احیای برجام از دولت رئیسی انتقاد می‌کند و با اشاره به ادعای برخی مقام‌ها که گفته بودند بدون توافق زمستان اروپا سخت خواهد بود، می‌نویسد:
سرمای زمستانِ اروپا چندان به یخبندان زمستانِ اقتصاد ایران پیوند نخورده است. تاریخ ابتدا می‌نویسد که زمستان اروپا چگونه گذشته، و یخبندانِ اقتصاد ایران چرا اینگونه ماندگار شده است؛ سپس قضاوت خواهد کرد که کدام کشورها در تامین منافع مردم خود موفق و درست عمل کرده ‌اند. یکسال از تاکتیک «طولانی کردن مذاکرات» دربحث هسته‌ای گذشت؛سال دومِ دولت هم با تاکتیک «پرتاب توپ به زمین طرف مقابل» آغاز گردید،که ممکن است ماهها به طول بیانجامد. سپس ورود به بحث انتخابات، فضای سیاسی را می‌آلاید، ودیگر توافقی ممکن نخواهد بود! آیا مذاکره مستقیم تنها راه حل نیست؟
موضع خوشبینانه ایران نسبت به نیاز اروپا به ایران برای زمستان، در حالی که روسیه از قطع صادرات گاز نورد استریم یک خبر داده، در این گزارش خبرگزاری فارس (“توافق نشود اروپا در زمستان سرد پیش رو یخ می زند/ بحران نفت چگونه آمریکا را تحت فشار قرار داده؟”) مشخص است که با چنین جمله‌ای پایان می‌یابد:اگر آمریکا با ایران توافق نکند، زمستان سردی در انتظار اروپا خواهد بود!
در آمریکا مخالفت‌ها پیش از رویت پاسخ ایران تشدید شدند. صبح پنج‌شنبه گروهی از نمایندگان به بایدن نامه نوشتند و خواهان رویت متن کامل توافق برجام مورد بررسی با ایران شدند.

به علاوه، چون در آستانه انتخابات نوامبر قرار داریم، دموکرات‌ها خواهان حمایت از توافق هسته‌ای با ایران نیستند؛ یک دلیل آن هم می‌تواند تأثیر به‌سزای لابی دولت اسرائیل در سیاست انتخاباتی آمریکا باشد.

برای نمونه، می‌توان به ستون «جان هگی»، یک کشیش پروستان و بنیانگذار گروه «مسیحیان متحد برای اسرائیل» در نشریه «نیوزویک» اشاره کرد. او در مطلبی با تیتر «جو بایدن دارد ایالات متحده را به ایران می‌فروشد» نوشت:

به نظر می‌رسد پرزیدنت بایدن خودش را از روند دستیابی ایران به سلاح‌های هسته‌ای کنار کشیده ــ هرچند این اتفاق پس از خروج او از کاخ سفید رخ می‌دهد. توافقی که بایدن در حال نزدیک شدن به آن است، هم کوتاه‌تر و هم ضعیف‌تر از توافقی است که پرزیدنت اوباما مذاکره کرد و بلافاصله میلیاردها دلار دارایی‌های توقیف‌شده را آزاد می‌کند، دسته‌بندی تروریستی غیر مربوط به مسأله هسته‌ای را تغییر می‌دهد، برخی تحریم‌های ثانویه را لغو می‌کند، و در کمتر از شش ماه تحریم تسلیحات متعارف علیه جمهوری اسلامی را برمی‌دارد. ایران در عوض همه‌ی این‌ها عقب‌نشینی‌های موقیتی و جزئی انجام می‌دهد و گروگان‌های آمریکایی را آزاد خواهد کرد ــ اما تضمین نخواهد کرد که دیگر گروگان نمی‌گیرد یا تروریست‌های تحت حمایتش دیگر آمریکایی‌ها را هدف قرار نخواهند داد.

مایک راجرز، نماینده سابق جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان در ستونی برای نشریه «هیل» وابسته به کنگره می‌نویسد که «اکنون بدترین زمان برای احیای برجام است» و موضع مخالف جمهوری‌خواهان را چنین صورت‌بندی می‌کند:

«شتاب دولت بایدن برای دستیابی به توافق جدید هسته‌ای با ایران نه تنها کاملاً با منافع ما در خاورمیانه در تضاد است بلکه با تحولات منطقه‌ای که آمریکا مستقیماْ‌ درگیر آنها نیست، خوانایی ندارد. کاخ سفید ممکن است موضع همین حالا متزلزل ما در منطقه را به کلی از بین ببرد و اعتبار ما نزد متحدان منطقه‌ای را خدشه‌دار کند. دولت باید به جای پیگیری توافقی که هم ۲۰۱۵ اشتباه بود و هم الان اشتباه است، به دنبال تعمیق شراکت‌های ما در منطقه برای محدودکردن و مقابله با تهدید ایران باشد.»

سفر اخیر جو بایدن به خاورمیانه نتوانسته متحدان منطقه‌ای را راضی کند. نظرسنجی‌های اخیر نشان می‌دهند که بازدید بایدن از عربستان مردم این کشور را دلگرم‌تر به حمایت آمریکا نکرده و به علاوه، ۵۷ درصد آنها توافق هسته‌ای با ایران را به ضرر عربستان و تحولی منفی می‌دانند. تنها ۱۴ درصد عربستانی‌ها بر این باورند که داشتن روابط خوب با جمهوری اسلامی برای کشور آنها و منطقه خوب است.

سالم الکتبی، استاد علوم سیاسی اماراتی در ستونی برای جروزالم پست حتی ادعا می‌کند که آمریکا «ایران هسته‌ای را پذیرفته است» و «بزرگترین برنده مذاکرات احیای توافق هسته‌ای بی‌شک ایران است.»

همان طور که از متن کشیش پروتستان حامی اسرائیل که بالاتر آمد برمی‌آید، دادن امتیازهای گسترده به ایران، دلیل دیگر انتقادها است.

روزنامه محافظه‌کار «وال‌استریت ژورنال» نیز در یک سرمقاله انتقادی و طعنه‌آمیز درباره برجام می‌نویسد:

«باید به تهران به خاطر رک‌و‌راست‌بودن‌اش احترام گذاشت. دولت بایدن و متحدان اروپایی‌اش برای دستیابی به توافق هسته‌ای جدید با ایران برای جایگزین کردن آن با برجام ۲۰۱۵ دوران اوباما دست و پا می‌زنند و رژیم ایران صادقانه می‌گوید که از هیچ نوع بازرسی و نظارتی که در پی این توافق بیاید، تبعیت نخواهد کرد.»

لوک کفی، تحلیلگر اندیشکده محافظه‌کار «هادسون» هم در ستونی برای «عرب‌نیوز» استدلال می‌کند که عدم دستیابی به توافق با ایران بهتر از دستیابی به توافقی بد است: مذاکره‌کننده‌های ایرانی از استیصال جو بایدن برای دستیابی به توافق سوء استفاده کردند تا آخرین امتیازهای ممکن را به چنگ آورند. ظاهراً آنها در هدف خود موفق شده اند.

هرچند احیای برجام حامیان خود را کماکان دارد. برای نمونه، دیوید راتکوف، نویسنده و تحلیلگر و تهیه‌کننده مجموعه پادکست‌های مختلف از جمله برای نخبگان اماراتی، در ستونی برای «دیلی بیست» استدلال می‌کند که احیای برجام به معنای «بازکشت واقعی آمریکا» به صحنه سیاست جهانی است.

«آمریکا بازگشته است» یکی از شعارهای جو بایدن بود که در تقابل با انزواگرایی و سیاست «اول آمریکا»ی ترامپ طراحی شده بود. راتکوف در ستونش برای دیلی بیست می‌نویسد: ایالات متحده برای رهبری کردن باید به متحدان و رقیبانش بقبولاند که ما می‌توانیم سر حرفمان بمانیم.

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید
@sedayemardomdotnet

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا