گوناگون

ادامۀ بحران آب در کشور و دشواری‌های فرارویِ توده‌ها

ریخت‌و‌پاش و حیف‌و‌میل آب در شرایطی صورت می‌گیرند که بسیاری از هم‌میهنان ما برای تأمین آب شُرب‌شان به‌شدت در مضیقه قرار دارند….

کم آبی سرایت پذیر است و شمال و غرب کشور در بر می گیرد، اگر الگوی مصرف آب در کشور تغییر نکند،وضع بدتر می شود.
ستاره صبح/الهام ابراهیمی: یکی از ابعاد بحران آب ، خشک شدن تالاب ها و تبدیل آن ها به کانون ‌های گرد و خاک است. اراضی اکثر استان‌ های ایران در معرض تهدید بیابان‌ زایی قرار دارد. به دلیل ضعف در دیپلماسی آب حق آبه کشور از همسایگان اخذ نشده و آثار تلخ آن با خشک شدن دریاچه “هامون” و “تالاب حورالعظیم” و “دریاچه ارومیه” رخ نشان می دهد. از طرفی اقدامات پیشگیرانه در این حوزه به دلیل نارسایی‌ های عدیده ای که داشت و دارد نتیجه نداد. ستاره صبح در گفت و گو با محمد علی طالبی، پژوهشگر حوزه آب به بررسی این موضوع پرداخته که در ادامه می خوانید:

در روزهای گذشته شاهد سوختن حورالعظیم بودیم و امروز خبر می رسد که کشور همسایه از تسلیم حق آبه هامون سر باز می زند.به نظر شما تا کجا شاهد ظهور ابعاد جدید خشکسالی خواهیم بود؟ آیا بحران خشکسالی در کشور پایانی خواهد داشت؟
در قدم اول همه باید بپذیریم که ایران سرزمینی خشک است. چه مردم و چه مسئولین کشور باید این حقیقت را بپذیرند و آن را مبنای انتظارات، مطالبات و تصمیم گیری ها قرار دهند. متاسفانه این باور هنوز در بدنه سیاست گذاری کشور شکل نگرفته است.این سهل انگاری به اینجا رسیده که یک ‌سوم ذخایر آبی استراتژیک خود را مصرف کرده ایم. اما اگر الگوی غیر منطقی مصرف آب در کشور تغییر نکند، با تداوم وضع موجود شاهد حاد شدن شرایط خواهیم بود. خشک شدن دریاچه ارومیه و بستر خشک تالاب های کشور خط نهایی این بحران نیست. بی آبی سرایت پذیر است و شمال و غرب کشورا را فرا می گیرد.

با توجه به سابقه اقلیمی خشکسالی کشور، عامل تشدید این بحران چیست و چه راه حلی دارد؟
نهضت سد سازی در کشور و امکان فنی حفاری های عمیق، بی توجهی به ماهیت خشک اقلیم ایران میزان بهره برداری از آب به طور تصاعدی بالا رفت و به حریم آبی بهره‌ برداران سنتی آب تجاوز شد. بهره ‌برداری بی رویه از سفره های زیرزمینی از جمله دلایل به‌ هم خوردن تعادل در مصرف آب و زمینه ساز خشکسالی امروز شده است. چهل سال است همچنان به همین شیوه ناسازگار با منابع طبیعی کشور عمل شده و می شود. از وقتی تکنولوژی جدید وارد عرصه بهره‌ برداری از منابع آب شد و در قالب سد سازی و حفر چاه عمیق به جان طبیعت کشور افتاد. موضوع مهم حق آب مورد بی توجهی قرار گرفت. مساله ‌ای که قرن ها مشکلات آبی این سرزمین را در چهارچوب مدیریتی بومی و محلی حل کرده بود. تا پیش از دست درازی تکنولوژی به حق آب، روال بهره‌ برداری از منابع آب قواعد خاصی داشت. از قرن ها پیش قاعده لاضرر و لاضرار مبنایی برای استفاده از منابع آبی بود. به این ترتیب که تنها به شرطی می ‌توانستند از آب استفاده کند که به حریم بهره‌ برداران قبلی ضرری وارد نشود. در ایران قدیم اگر کسی قناتی حفر می کرد نباید این قنات در کنار قناتی قدیمی بنا می شد. در غیر این صورت به منابع آبی خسارت می زد و حکم محلی و سیستم بازدارندگی بومی در منطقه در مقابل احداث قنات جدید مانع ایجاد می کردند. بنا بر این قاعده سنتی و پذیرفته شده در مدیریت بومی آب، اگر مشکلی برای تامین منابع آبی به وجود بیاید، آنهایی که قبل از همه حقی در زمینه آب دارند در اولویت استفاده از منابع آبی قرار می گیرند. بنابراین قاعده شرعی و عرفی مانع شدن از ورود آب به مناطقی که پیش از این از آن حق آبه استفاده می کردند با استناد به هیچ رویکردی، درست نیست. اصلی که ذات سد سازی و مسدود کردن سرشاخه ها و جلوگیری از ورود آب به مسیر وضعیت امروز را خلق کرده است. از آنجا که ایران در اقلیمی خشک قرار دارد در سال های بعدی هم با پدیده های متفاوتی از خشکسالی روبرو می شویم. در این شرایط تنها تجربه بومی مدیریت آب است که به کمک مسئولین می آید.

اگر شما در بین تصمیم‌گیران حوزه آبی کشور بودید چه توصیه ای برای خروج از این وضعیت ارائه می کردید؟
تغییر الگوی مصرف یک ضرورت برای غلبه بر کم آبی است نه یک انتخاب، ما نیازمند اصلاحات جدی در حوزه مصرف آب در بخش‌ های صنعت، کشاورزی و محیط‌ زیست هستیم که باید به صورت برنامه های کلان حاکمیتی و با فوریت و نظارت جدی در دو سطح ملی و محلی اجرا شود. حل و فصل اساسی مساله آب نیازمند تغییر در سیاست‌ ها است. گام اول تغییر نگاه سیاست گذاران در حوزه آب است. مساله بحران آبی کشور باید مساله تک تک ما باشد. فهم دقیق از موضوع سیاسی و اجتماعی بحران آب کمک می کند ابعاد و تبعات مساله درک شود. در قدم های بعدی اجرای مدل بومی و سنتی حل مساله آب در ایران ضرورت دارد زیرا که این مدل قرن ها و هزاره ها این کشور خشک باستانی را به سرزمینی قابل سکونت تبدیل کرده بود و همچنان قابلیت اجرا دارد. با توجه به اقلیم خشک کشور با درس‌ گرفتن از تجربه بومی می توان به سمت حل مساله گام برداشت.

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید
@sedayemardomdotnet

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا