اجتماعی

معضلی به نام کارتن‏‎ خوابی

در جدید ترین آمار درباره آسیب شناسی زنان، معاون خدمات اجتماعی سازمان رفاه و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران، در گفتگو باخبرنگار ایلنا با اشاره به کاهش سن زنان کارتن‌خواب در پایتخت گفته که سن زنان کارتن خواب به ۱۷ سال رسیده است. این آمار درحالی ارائه می شود که بدون شک کارتن‏‎خوابی زنان جوان افزایش روسپیگری را به دنبال خواهد داشت…

به گزارش خبرگزاری حکومتی سینا , نماینده ارومیه در مجلس گفت: بر اساس آمارهایی که به کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی ارائه شده است در هر روزپنج کارتن خواب در کشور جان می بازند. وی با بیان اینکه شیوع این پدیده نامیمون در ایران به حدی است که نمونه آن را در کشورهای فقیر نیز نمی توان یافت، گفت متاسفانه هم اکنون حدود ۵/۱ میلیون نفر کارتن خواب در کشور زندگی می کنند. نماینده ارومیه در مجلس شورای اسلامی گفت پدیده کارتن خوابی نمونه بارز بی عدالتی و عدم توزیع عادلانه ثروت در کشور است و باید به این موضوع رسیدگی شود.

تعریف کارتن خوابی و کارتن خواب

کارتن خوابی یک پدیده و یک مساله شهری بوده و به طور خاص در کلان شهرها محسوس است. این پدیده یک معضل اجتماعی است و در حقیقت آنچه که تحت عنوان پدیده کارتن خوابی در جوامع پدید آمده است، همان بی خانمانی است. بی خانمان به کسانی اطلاق می شود که به علت شرایط ویژه جسمی، روانی یا اجتماعی، جایگاه و مسکن ثابت، درآمد و شغل مناسب ندارند، حتی از حمایتهای اجتماعی و حمایت های خانواده نیز برخوردار نیستند. برخی از آنها متکدی هستند و یا با کارهایی مثل پاک کردن شیشه اتومبیل ها، دستفروشی و… پولی در می آورند. اما در نهایت اینکه مبتلایان این پدیده به چه کاری مشغواند به خودی خود باعث تعدیل و تخفیف اثرات سوء این معضل نخواهد شد، زیرا نفس عمل کارتن خوابی دارای تاثیرات سوء بر امنیت روانی و اجتماعی جامعه است.
امان الله قرایی مقدم، جامعه شناس و استاد دانشگاه در گفت‌وگو با روز به مسایل دیگری در این باب اشاره می کند. به گفته وی یکی دیگر از اصلی‌ترین عوامل تشدید این پدیده، فقر و مشکلات اقتصادی است. از سوی دیگر در میان کارتن‌خواب‌ها، بیماران روانی که از خانواده طرد شده‌اند هم وجود دارند و البته می‌توان دختران فراری را هم به این موارد اضافه کرد. دخترانی که بعد از فرار، جایی برای رفتن ندارند و در خیابان‌ها مانده‌اند.

معضلات اجتماعی ناشی از کارتن خوابی

کارتن خواب ها غالباً به طور پراکنده زندگی نمی کنند بلکه آنان منطقه ای خاص را مشخص می کنند تا دور هم جمع شوند و یا در گرمخانه های دولتی و غیر دولتی به سر می برند که هر دوی این موارد حواشی منفی مخصوص به خود را به همراه دارد. از آنجا که بسیاری از کارتن خواب ها از بیماری های جسمی و روانی رنج می برند و دارای ظاهر و ثبات روانی مطلوب نیستند، علاوه براین تعدادی از آنها به مواد مخدر و مشروبات الکلی مبتلا بوده و از این رو بخشی از ایشان مبتلا به بیماری های ایدز، هپاتیت و سایر بیماری های واگیردار می باشند، بنابراین طبیعی است که وجود گرمخانه ها در محدوده های شهری، عاملی برای ایجاد ناامنی روانی و ذهنی شهروندان و مولد حاشیه های شهری باشد. طرز برخورد مردم با گرمخانه ها مؤید این ادعا است.

اسکان دادن به کارتن‌خواب‌ها از مسایلی است که هر بار با اعلام شدن آمار و یا وضعیت جدیدی از این افراد برای بار دیگر مورد توجه قرار می گیرد.سعید مدنی، جامعه شناس پیش از این در این رابطه گفته بود: «تا آن‌جا که من اطلاع دارم یک گرم‌خانه در تهران توسط یک مرکز غیر دولتی اداره می‌شود که به زنان و دختران کارتن خواب اختصاص دارد اما با توجه به گستره جغرافیایی وسیع تهران دسترسی به یک مرکز برای همه مشکل است و تنها معدودی می‌توانند از این امکان استفاده کنند.»
اما از سوی دیگر رییس کمیسیون فرهنگی ـ اجتماعی شورای شهر تهران هم پیش‌تر در این رابطه با بیان این‌که همین حالا هم ظرفیت مراکز فعلی نگهداری کارتن خواب‌های معتاد و غیرمعتاد زن شهرداری به طور کامل مورد استفاده قرار نمی‌گیرد، گفته بود: «معمولا در برخی از مقاطع سال، فضای موجود نگهداری موقت کارتن خواب‌ها با نیاز جامعه برابر نیست که البته این شرایط موقتی است..مراکز فعلی نگهداری موقت کارتن‌خواب‌های معتاد و عادی زن و مرد برای همین منظور پیش‌بینیی شده و در صورتی که نیاز به افزایش این مراکز وجود داشته باشد، شهرداری همکاری خواهد کرد. گرمخانه‌های شهرداری برای پوشش بسیاری از مناطق شهر تهران کافی است.»
دبیر اول کمیسیون اجتماعی مجلس با اشاره به اینکه شمار بی خان مانها و کارتن خواب ها در تهران افزایش یافته گفت: در حال حاضر تعداد گرمخانه ها کافی نیست شهرداری باید دنبال توسعه این مراکز باشد.محمد اسماعیل سعیدی در گفتگو با مهر در خصوص لزوم توسعه و افزایش شمار گرمخانه ها در کلانشهرها بویژه تهران گفت: متاسفانه هر روزه شاهد افزایش شمار بی خانمان ها و کارتن خوابها در تهران هستیم.
فقدان آمار دقیق در این رابطه نیز شرایط را برای رسیدگی به وضع این افراد سخت‌تر کرده است. این در حالی ست که استاندار تهران اواخر مهرماه امسال تعداد کارتن‌خواب‌های تهران را بیش از ۱۰ هزار نفر اعلام کرده بود ودر پی آن جهانگیری‌فر، رییس سازمان رفاه شهرداری تهران اعلام کرده بود که گرم‌خانه‌های پایتخت تنها حدود دو هزار نفر ظرفیت دارد..

افزایش اعتیاد

همانطور که گفته شد بخشی از کارتن خواب ها اعتیاد به انواع مواد مخدر و مشروبات الکلی دارند و از آنجا که تمامی کارتن خواب-ها از نظر روانی در وضعیت مساعدی به سر نمی برند طبیعتاً پتانسیل اعتیاد را دارند و ممکن است با قرار گرفتن در چنین محیط-هایی این دسته اخیر نیز مبتلا به اعتیاد شوند..
زهره کیانی روانشناس میگوید: کارتن خواب ها ممکن است از عوامل مختلف و گوناگونی رنج ببرند تا حاضر باشند شرایط سخت خیابان خوابی را به زندگی حتی با حداقل امکانات هم ترجیح دهند.وی ادامه می دهد:تمام کا رتن خواب ها دچار مشکلات مالی نیستند و اعتیاد و نیز سرخوردگی های اجتماعی و روانی هم عواملی هستند که گاه آنها را در چنین شرایطی قرار می دهند.

زنان کارتن خواب

در جدید ترین آمار درباره آسیب شناسی زنان، معاون خدمات اجتماعی سازمان رفاه و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران، سه شنبه، ۱۴ آبان در گفتگو باخبرنگار ایلنا با اشاره به کاهش سن زنان کارتن‌خواب در پایتخت گفته که سن زنان کارتن خواب به ۱۷ سال رسیده است.
این آمار در حالی ارائه می شود که بدون شک کارتن خوابی زنان جوان افزایش روسپیگری را به دنبال خواهد داشت.آسیبی که همواره مسئولین از آن فرار کرده اند و هرگز به طور جدی به آن پرداخته نشده است در حالی که آمار دقیقی از تعداد زنان کارتن‌خواب در خیابان‌های شهر تهران در دست نیست، معاون خدمات اجتماعی سازمان رفاه و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران، از کاهش سن زنان کارتن‌خواب در پایتخت خبر داده است.
رضا جهانگیری‌فرد با بیان این‌که اطلاع دقیقی از سن دقیق زنان کارتن‌خواب در شهر تهران نیز موجود نیست، گفته است: «زمانی در هشت سال گذشته عمده آمار زنان بی‌خانمان و کارتن‌خواب شهر تهران به زنان سالمند تعلق داشت، اما این روز‌ها شاهد حضور زنان جوان هستیم.»

معاون خدمات اجتماعی سازمان رفاه و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران اعتیاد را علت اصلی افزایش تعداد کارتن‌خواب‌های زن در شهر تهران دانسته و در ادامه گفته است: «زنان زود‌تر از مردان در برابر اعتیاد ضربه می‌خورند و از خانواده‌طرد می‌شوند، از این رو در هر سن و سالی به بی‌خانمانی مبتلا می‌شوند.»
در عین حال امان‌الله قرایی مقدم، جامعه‌شناس در خصوص سهم زنان از گرم‌خانه‌ها گفته است: «این مراکز اغلب مردانه هستند و زنان سهم چندانی ندارند و تنها یک مرکز با ظرفیت ۲۰۰ نفری به زنان تعلق دارد.»
او معتقد است: “این میزان ظرفیت برای همین تعداد کارتن‌خوابی که وجود دارد هم کافی نیست و باید بپذیریم در آینده با تعداد بیشتری از این افراد رو به رو خواهیم بود. باید از الان فکر چاره باشیم و برای آنها گرم‌خانه در نظر بگیریم. البته گرم‌خانه‌ها یک سرپناه موقت هستند و باید مشکل را از اساس حل کرد.

نقش نهادهای مدنی ودولت

متأسفانه طرز برخورد برخی نهادهای مدنی و دولتی به نوعی باعث ترویج تکدی گری می شود، این نهاد ها که فقط به فکر جمع آوری کارتن خواب ها و اسکان آنان هستند، در دراز مدت زمینه تکدی گری را برای کارتن خواب ها پدید می آورند. مع الوصف کارتن خوابان از بین اعضای جامعه هستند، آنها قبل از این که به این وضع بیافتند هر کدام در صنفی مشغول به کار بوده و نیروی کار آن کشور محسوب می شدند، اما با سقوط آنان جامعه از این نیروی انسانی محروم گشته است. محرومیتی که بسته به واکنش ها نسبت به کارتن خوابی می تواند موقتی یا ابدی باشد.
پدیده کارتن خوابی به طور کلی یک معضل همیشگی نیست، بلکه می توان با اتخاذ درمان های مناسب این نیروی کار را مجدد به جامعه بازگرداند. یکی از معضلات در برخورد با کارتن خواب ها این است که در اکثر جوامع فقط آنان را اسکان می دهند و برایشان غذا تهیه می-کنند، درحالیکه در جوامع مختلف بسته به توانایی مالی کشور فرایند بازپروری کارتن خواب ها طی می شود. از بهترین راههای بازپروری کارتن خوابها برپایی کلاس های گروهی و کارگاه های آموزشی است. بهتر است برای کارتن خواب هایی که توانستند فرآیند بازپروری را طی کنند، تسهیلات مالی قائل شد تا بتوانند بر پایه آن زندگی جدید خود را آغاز کنند.

به گزارش خبرگزاری مهر مدیر کل تحقیقات پذیرش و خدمات مددکاری کمیته امداد امام گفت: کمیته امداد نمی تواند برای تمام کارتن خواب های جمع آوری شده مسکن شغل و تسهیلات فراهم کند زیرا منبعی برای این موضوع در نظر گرفته نشده است. ملک شاهی با بیان اینکه درخواست ضامن از کارتن خواب از اصول قانونی است اظهار کرد: کمیته امداد موظف به رعایت این اصول قانونی است.وی افزود: عمده این افراد مهارت حرفه ای ندارندو این در حالی است که وام های کمیته امدادتخصصی است و بر اساس حرفه فرد داده می شود.وکمیته امداد موظف به درخواست ضمانت در قبال تسهیلاتی است که در اختیار افراد قرار می دهد…ملک شاهی گفت: برخی از این افراد فاقد هویت هستندوهیچ کارت شناسایی ندارند.
حمایت کافی چه از طرف دولت چه از طرف سازمان‌های مردم‌نهاد برای کارتن‌خواب‌ها وجود ندارد. ضمن اینکه نگاه مردم به زنان کارتن‌خواب،اغلب ملامت‌گر است و حمایت‌‌کننده نیست. زن بی‌پناهی که نه خانه دارد نه پول کجا بخوابد جز گوشه خیابان؟ یک جا نشان بدهید که این‌ها بروند.” این را امان‌الله قرایی‌مقدم، استاد دانشگاه و جامعه‌شناس می‌گوید. او راهکار این معضل را به دو صورت کوتاه مدت و بلند مدت بیان می‌کند: “کارتن‌خواب‌ها زیر خط فقر مطلق هستند و در این میان زنان از مردان در شرایط بسیار سخت‌تری قرار دارند چرا که به صرف زن بودنشان در معرض انواع آسیب‌ها و سوء استفاده‌ها قرار دارند. در قدم اول باید برایشان گرم‌خانه‌های مناسب و کافی تهیه و جذبشان کرد. البته گرمخانه یک سرپناه موقت است اما می‌شود با روش‌های حمایتی و آموزشی برای این افراد اشتغال زایی کرد تا آرام آرام به جامعه برگردند و بتوانند سرپناه مستقلی داشته باشند. وگرنه چه کسی دوست دارد در برف و باران و آفتاب و گرما با یک تکه مقوا سر کند؟” قرایی مقدم ادامه می‌دهد: “کارتن‌خواب‌ها از همه چیز محرومند؛ نه درآمدی دارند و نه بیمه‌ای. یارانه‌ها را باید به این‌ها داد نه به سرمایه‌دارها. این ‌پولهابایدبه اینها برسد نه کسی که میلیونر است و یارانه هم می‌گیرد؛ باید به رفاه طبقات محروم پرداخت. باید یارانه پولدارها را حذف کنند و محرومان بدهند که محروم‌ترینشان همین زنانند.”
این استاد دانشگاه ضمن تاکید بر حمایت از کسانی که در حال حاضر کارتن‌خواب هستند معتقد است: “کار ما به سامان‌دهی کارتن‌خواب‌ها ختم نمی‌شود، هر سال تعداد بیشتری به علت فقر به گوشه و کنار خیابان‌ها پناه می‌آورند. باید پیش از آنکه کار به اینجا بکشد از خانواده‌ها حمایت کرد و افراد را به درستی تحت پوشش قرار داد تا گرفتار آسیب‌های اجتماعی نشوند
ولی آیا اساسا کارتن خوابی در کلان شهری مانند تهران جرم محسوب می‌شود؟ در همین رابطه پیش‌تر از این‌ها محمد علی دادخواه وکیل دادگستری گفته بود: «از نظر قانون کارتن خوابی جرم محسوب نمی‌شود چون این از تکالیف دولت‌ها است که باید در خصوص تامین امنیت و بهداشت و فرهنگ افراد جامعه اقدام کنند و این برمی‌گردد به عدم اجرای تکالیف دولت‌ها. مضاف بر این‌که برابر اصل قانونی بودن جرم و مجازات ما جرمی به نام کارتن خوابی نداریم. ذات ولگردی در نهایت به عنوان کسی که شغل و اقامتگاه مشخصی ندارد، قابل تعقیب است اما کارتن خواب کسی است که اجتماع نتوانسته شغل برایش تامین کند و این چیزی نیست که قابل تطبیق با مورد ولگردی باشد.»

خانم گروسی جامعه شناس در این باره به ایسنا می گوید:
از دیدگاه جامعه شناختی کارتن خوابی نتیجه برخی از معضلات و نا هنجاری های اجتماعی است که در نگاه اول آنچه همگان با آن هم عقیده اند این است که ایجاد و شکل گیری این پدیده هر چند خارج از اراده کنترل کنندگان اجتماع است اما اتخاذ تدابیری برای حل آن به طور قطع یکی از وظایف آنان است. وی معتقد است که عده زیادی از آنها قادر به تغییر وضع موجود و رسیدن به سطح مطلوب زندگی هستند اما سال هاست که دستگاه ها و سازمان های مسئول توپ ساماندهی وضعیت کارتن خوابها را به زمین یکدیگر شوت می کنند و هیچ اقدام اساسی در این زمینه انجام نشده است.

آرمیتا – ۳۰ آبان / ۱۳۹۲

منابع:

 

http://ettelaat.net

http://alef.ir/vdcbfab58rhbgap.uiur.html?204431

http://www.roozonline.com/persian/archive/archivenews/news/archive/2013/november

http://www.asriran.com/fa/news

نقل از سایت ما زنان

http://mazanan.com

 

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا