زنان

فراز و فرود کلیشه‌های جنسیتی در انیمیشن‌های والت دیزنی

کلیشه‌های جنسیتی چیست؟

کلیشه‌های جنسیتی شامل رفتار و نگرش هایی است که برای زنـان و مـردان در فرهنگـی خـاص مناسب قلمداد میشود  و در جریان اجتماعی شدن از همان سال هـای ابتـدای کـودکی آموختـه میشوند. این نقش ها، اغلب اطلاعاتی درباره ظاهر جسمانی، نگرش ها، علایق، صفات روانی- اجتمـاعی و نـوع شغل را دربر می‌گیرند.

باید توجه داشت که کلیشه‌ها و نقش‌های جنسـیتی برسـاختی اسـت کـه مختصـات زنـانگی و مردانگی را برای کودکان از همان ابتدا مشـخص مـی‌کنـند. بنـابراین، یکـی از جنبـه هـای مهـم اجتماعی شدن کودکان، پذیرفتن نقش‌های جنسیتی از جانب آنهاست. به طورکلی، کلیشه ها یا تصورات قالـب جنسـیتی، اعتقـادات و باورهـای فرهنگـی جامعـه را درباره آنچه باید نقش‌های جنسـیتی باشـند بازتـاب مـی‌کننـد.

انیمیشن‌ها چه نقشی در ساخت کلیشه‌ها می‌توانند داشته باشند؟

از آنجا که انیمیشن برای کودک به مثابـه ابـزاری کارآمـد بـرای جامعـه پـذیری و آمـوزش تلقـی میشود و از سوی دیگر نزدیکی و مشابهت کاراکترهای ترسیم شده در انیمیشن ها بـه کـودک و شرایط عینی زندگی او سبب همذات پنداری گسـترده تـر میـان او و شخصـیت هـای انیمیشـنی میشود به سهولت نقش های جنسیتی مورد پذیرش و تقلید از جانب کودک قرار مـی‌گیـرد. بنا بر این رسـانه قدرتمنـد و پرنفـوذی چـون انیمیشن نقشی انکارناپذیر در برساخت و درک کودک از جنسـیت و نقـش هـای وابسـته بـه آن دارد.

در این رابطه کلنر[۱] نیز بیان ‌می‌کند‌ که‌ رسانه‌های ‌جمعی ‌در‌شکل‌دهی ‌پندارهای ‌اغلب ‌افراد‌ جامعه‌ ازجمله‌ کودکان ‌بازنمود هایی ‌را ‌تولید ‌میکنند ‌که ‌این ‌بازنمود ها‌ مخاطبان ‌را وادار‌ میکنند ‌ایدئولوژی ‌خاصی ‌را ‌بپذیرند. ‌کودکان ‌روزانه به مدت ‌شش‌ ساعت ‌به طور ‌متوسط‌ تلویزیون‌ تماشا‌ میکنند.‌ این کارتون ها به صورت مستقیم بر کودکان اثر می گذارند و به صورت پنهان نیز بر جامعه پذیری، اجتماعی شدن و…تاثیر میگذارند و کودکان در بزرگسالی طبق همان عمل می‌کنند.

انفعال دخترانه؛ استراتژی والت دیزنی

اولین فیلم های دیزنی بر اساس داستان های فولکلور قدیمی ساخته شده اند و شخصیت پردازی چندانی ندارند برای همین است که سفید برفی، سیندرالا، آرورا (زیبای خفته)، خیلی زیبا هستند و فقط توانایی کار در منزل یا حرف زدن با حیوانات را دارند. آن ها اغلب بانویی در خطر هستند که باید توسط پرنس جذابی که تمام دنیا می خواهند همسرش بشوند نجات پیدا کنند. بنا براین تنها راه خوشحالی و خوشبختی بانوان ازدواج با مردی هست که نه شخصیت خاص و نه اسمی مشخص دارد!

کلیشـه‌هـای رایـج زنانه نظیر جذابیت، جوانی، مسئولیت پذیری، فضولی و دخالت کردن، انجام دادن کارهای خـانگی، روابط صمیمانه با اشیا و کلیشه های مردانه مانند انجام دادن فعالیت های بدنی، رزمی و نمایشـی، عصـبانی شـدن، ورزشـکاری و مشـاغل متعـدد و متنـوع در انیمیشـن هـای والـت دیزنـی اسـت. درمجموع، کلیشه سازی های جنسیتی و طبیعی‌سـازی آن در انیمیشن‌های والـت دیزنـی در مـوارد بسیاری رایج است. اغلب مردان با ویژگی های برتـر و مثبـت تـری بـه زنـان بـه تصـویر کشـیده میشدند که رسانه به واسطه قدرت هژمونیک خود این موارد را عادی و باورپذیر جلوه میداده است.

یکی ‌از ‌مهمترین ‌ایدئولوژی‌های‌ انیمیشن‌های دیزنی در گذشته،‌ القای این نکته به دختران بوده است که یگانه راه رسیدن به خوشبختی، پیدا کردن شوهر و ازدواج است و همچنین ‌تحقق ‌خوشبختی ‌و ‌نجات ‌دختر ‌تنها ‌به واسطه ‌پسری‌‌ پولدار ‌و ‌از ‌طبقه ‌اجتماعی ‌بالا ‌نمایش داده ‌می شود‌. زیبایی‌ ‌برای‌ دختران مهم ترین عنصر ‌در‌ جذب ‌جنس‌ مخالف ‌است‌ و ‌اگر ‌این ‌ویژگی‌ باشد،‌ حتما پسری ‌از ‌راه ‌میرسد ‌و‌ او ‌را ‌به‌ آزادی،‌ رهایی ‌و ‌آینده‌ای‌ خوش ‌می رساند. در واقع در این دست از انیمیشن‌ها، تلاش کردن که یک ارزش می باشد برای دختران ما نه به یک ضد ارزش بلکه به عنصری خنثی تبدیل می‌شود و کسی پیروز میدان است که از همه زیباتر باشد.

به طور کلی در انیمیشن هایی مثل زیبای خفته، سیندرلا، سفید‌برفی و…دختران با کلیشه‌های چون کم حرف و آرام بـودن، کم تحرکی و انفعال، توجه به وضعیت ظـاهری و نـوع پوشـش خـود، سـطحی‌نگـری و بـه دور از بلندپروازی بازنمایی شده‌اند.

اما کمپانی دیزنی در حال حاضر سیاستی متفاوت را در پیش گرفته است به شکلی که دختران به مثابه قهرمانانی هستند که از کلیشه های جنسیتی رایج گذشته فاصله گرفتند. استراتژی دیزنی در گذشته مبنی بر بازنمایی دختران به عنوان اشخاصی منفعل بوده است. تنها برگ برنده آن ها زیبایی خیره کننده شان بود. اوج خوشبختی برای دختران پیدا کردن شاهزاده ای همه چیز تمام بوده است که آن ها را از چنگ تمام مصیبت ها و شخصیت های منفی رها کند.

نفیسه روشندل-جامعه شناسی زن رو

 

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید
@sedayemardomdotnet

Print Friendly, PDF & Email
دکمه بازگشت به بالا