گوناگون

ایران، میزبان ۴ میلیون پناهنده است

به مناسبت ۲۰ ژوئن، روز جهانی پناهندگان؛ کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد UNHCR یکی از قدیمی‌ترین و فعال‌ترین سازمان‌های حمایت از پناهندگان در جهان است که سابقه تاسیس آن به بیش از ۷۰ سال قبل بازمی‌گردد. این کمیساریا در سال ۱۹۸۴ نخستین دفتر خود در ایران را افتتاح و به‌دنبال هجوم گسترده پناهندگان عراقی در پی جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ و شروع بازگشت جمعی افغانستانی‌‌ها به کشورشان در سال ۱۹۹۲، حضور و فعالیت‌های خود در ایران را گسترش داد….

سیدعلی پورطباطبایی: چهارم دسامبر سال ۲۰۰۰ مجمع عمومی سازمان ملل در قطعنامه ۵۵/۷۶ خود ۲۰ ژوئن را به مناسبت پنجاهمین سالگرد تصویب کنوانسیون ۱۹۵۱ مربوط به وضعیت پناهندگان، به عنوان روز جهانی پناهندگان تعیین کرد. از ۲۰ ژوئن سال ۲۰۰۱ این روز برای یادکرد پناهندگان در سراسر جهان و افزایش آگاهی و درخواست حمایت از افراد آسیب‌دیده در سراسر جهان گرامی داشته‌ می‌شود که امسال این روز در تقویم ایران، ‌۳۱ خرداد است. ایران در میان کشورهای میزبان پناهنده، رتبه نخست را دارد و میزبان نزدیک به ۴ میلیون پناهنده است که در مقاطعی به ۵ میلیون نفر نیز رسیده است.

آواره، پناهنده یا پناهجو؟ چه فرقی با هم دارند؟

در جهان امروز مطابق با آمار سازمان ملل، در هر دقیقه ۲۰ نفر برای فرار از جنگ، آزار و اذیت یا ترور یا تغییرات آب و هوایی، همه ‌چیز را پشت سر می‌گذارند و راهی مکانی دیگر می‌شوند، گاه این مکان در داخل مرزهای یک کشور قرار دارد و گاه جایی خارج از مرزهاست. این افراد به دسته‌بندی‌های آواره، پناهجو و پناهنده تقسیم می‌شوند. آوارگان تا از مرزهای بین‌المللی عبور نکرده‌اند، آواره داخلی خوانده می‌شوند، زیرا با اینکه از منطقه خود نقل‌مکان کرده‌اند، اما در داخل کشور خود به منطقه دیگری منتقل شده‌اند. این افراد هم تحت پوشش آژانس بین‌المللی پناهندگان قرار می‌گیرند. هنگامی که آوارگان از مرزها می‌گذرند، به آنها پناهجو می‌گویند. پناهجویان خانه‌های خود را ترک کرده‌اند و وارد کشور دیگری برای زندگی شده‌اند، اما ادعای آنها برای پناهندگی هنوز به‌طور قطعی در کشوری که به آنجا گریخته‌اند، ارزیابی نشده است. درنهایت هنگامی که وضعیت یک پناهجو در کشوری که به آن گریخته است، ثبت می‌شود، با عنوان پناهنده خطاب می‌شود. پناهنده کسی است که به دلیل «ترس موجه از آزار و اذیت به دلیل نژاد، مذهب، ملیت، عضویت در یک گروه اجتماعی خاص یا عقاید سیاسی» از خانه و کشور خود گریخته است. البته بسیاری از پناهندگان نیز برای فرار از اثرات بلایای طبیعی یا ساخته دست بشر در تبعید هستند.

نگاهی اجمالی به وضعیت پناهندگان در جهان

بر اساس آمارهای سازمان ملل، در پایان سال ۲۰۲۳ بیش از ۱۱۷ میلیون نفر به اجبار از محل زندگی خود رانده شده‌اند. از این تعداد نزدیک به ۶۹ میلیون نفر در داخل مرزهای کشورهای خود آواره شده‌اند و بیش از ۳۱ میلیون نفر زیرنظر آژانس بین‌المللی پناهندگان به سر می‌برند. جدای از این تعداد ۶ میلیون نفر فلسطینی تحت نظر و کمک‌های UNRWA زندگی‌ می‌کنند که آنها را به یکی بزرگ‌ترین جمعیت‌های دارای وضعیت آوارگی تبدیل کرده است.

پناهندگان در ایران

ایران در میان کشورهای میزبان پناهندگان رتبه نخست را دارد. برای بیش از ۴ دهه ایران میزبان سخاوتمند پناهندگان بوده و بر اساس آخرین آمارهای آژانس بین‌المللی پناهندگان، هم‌اکنون میزبان بیش از ۳٫۸ میلیون (سه میلیون و هشتصد هزار) نفر پناهنده است. بخش عمده این پناهندگان را اتباع افغانستان تشکیل می‌دهند که به دلیل وضعیت گذشته و حال افغانستان به کشورهای همسایه پناه برده‌اند. البته در گذشته ایران میزبان عراقی‌ها نیز در مقیاس گسترده بوده، اما با تغییر وضعیت در آن کشور، پناهندگان عراقی اکثرا به کشور خود بازگشته‌اند. براساس اطلاعات موجود در UNHCR، ایران میزبان حدود ۷۷۳۰۴۹ پناهجوی دارای کارت آمایش است که وضعیت آنها ثبت شده است و در مجموع، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد تخمین می‌زند که حدود ۳٫۸ میلیون آواره اجباری با اسناد مختلف در حال حاضر در ایران اقامت دارند که ۹۹ درصد جمعیت پناهندگان ثبت شده در بین مردم ایران و محیط‌های شهری و روستایی زندگی می‌کنند. ایران برای میزبانی و حمایت از این پناهندگان نیازمند کمک‌های‌ بین‌المللی است و به تنهایی توان میزبانی از بزرگ‌ترین جمعیت پناهنده در جهان را ندارد، به همین دلیل سازمان‌های مختلف بین‌المللی در ایران برای کمک به پناهجویان و پناهندگان فعال هستند که آژانس پناهندگان سازمان ملل یکی از آنهاست.

تاریخچه و علل ایجاد UNHCR

United Nations High Commissioner for Refugees یا به اختصار UNHCR یکی از قدیمی‌ترین و فعال‌ترین سازمان‌های حمایت از پناهندگان در جهان است که سابقه تاسیس آن به بیش از ۷۰ سال قبل بازمی‌گردد. آژانس پناهندگان سازمان ملل در سال ۱۹۵۰ برای رسیدگی به بحران پناهندگان ناشی از جنگ جهانی دوم ایجاد شد. پس از تاسیس این آژانس، کنوانسیون پناهندگان مصوب سال ۱۹۵۱ محدوده و چارچوب قانونی کار UNHCR را تعیین کرد که در ابتدا بر پناهجویان اروپایی پس از جنگ جهانی دوم متمرکز بود و سپس در اواخر دهه ۱۹۵۰ آوارگی ناشی از درگیری‌های دیگر مانند قیام مجارستان و استعمارزدایی از کشورهای آفریقایی و آسیایی، دامنه فعالیت‌های کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل را به سراسر جهان گسترش داد. گفته می‌شود این آژانس تاکنون به حدود ۸۰ میلیون پناهنده در سراسر جهان کمک کرده است.

UNHCR در ایران

این آژانس با عنوان کمیساریای عالی پناهندگان در سال ۱۹۸۴ نخستین دفتر خود در ایران را افتتاح کرد و به دنبال هجوم گسترده پناهندگان عراقی در پی جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ و شروع بازگشت جمعی افغانستانی‌‌ها به کشورشان در سال ۱۹۹۲، حضور و فعالیت‌های خود در ایران را گسترش داد. براساس آمارهای این آژانس جمعیت پناهندگان در ایران در دوره‌های هجوم گسترده به نزدیک ۵ میلیون نفر نیز رسیده که این امر اهمیت حضور سازمان‌های بین‌المللی برای خدمات‌رسانی به آنها را دوچندان کرده است. کمیساریا از زمان تاسیس تاکنون توانسته با هماهنگی و همکاری دولت جمهوری اسلامی ایران در میدان عملیاتی کشوری حضوری بدون وقفه داشته باشد. دفتر مرکزی و دفتر عملیاتی تهران کمیساریا در شهر تهران مستقر هستند و سه دفتر فرعی در شهرهای مشهد، کرمان، شیراز و دو دفتر عملیاتی در شهرهای اصفهان و دوغارون قرار دارد. فعالیت‌های آژانس بین‌المللی پناهندگان در ایران بر محور کمک به معیشت، آموزش، بهداشت و زندگی پناهندگان استوار است و مادامی که شرایط کشور پناهنده‌فرست برای بازگشت پناهدگان مهیا نباشد، به ارایه خدمات خود ادامه می‌دهد. کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR) به پناهندگان و جمعیت پناهجویانی که به‌ شدت آسیب‌پذیر هستند، کمک‌های نقدی نیز می‌کند تا از آن برای رفع نیازهای اولیه خود استفاده کنند. تا پایان مارس ۲۰۲۴، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR) به ۲۰۸۶ خانوار با پول نقد کمک کرده است و از ۹۸۳۷ نفر حمایت کرده است که رقم نقدی این کمک به حدود ۸۰۰ هزار دلار بالغ می‌شود. تا ۳۱ مارس ۲۰۲۴ بالغ بر ۱۳٫۳ میلیون دلار کمک بین‌المللی برای حمایت از پناهندگان در ایران به UNHCR پرداخت شده است که شامل ژاپن ۴ میلیون، آلمان ۱٫۶ میلیون، برنامه سازمان ملل برای HIV/AIDS 0.08 میلیون، بلغارستان ۰٫۰۷۵ میلیون و ایتالیا ۰٫۰۲۷ میلیون می‌شود.

حمایت از کشورهای پناهنده‌پذیر ضرورتی انکارنشدنی

کشورهای جهان باید با پدیده پناهندگی بیش از پیش کنار بیایند و برای حل مشکلات پناهندگان تلاش کنند. کشورهایی که مانند ایران در مرحله نخست، پذیرای پناهندگان هستند، ظرفیت محدودی برای حمایت از پناهندگان دارند و بدون کمک دیگر کشورها، ممکن است در آینده توان پذیرش پناهندگان بیشتر یا میزبانی از پناهندگان موجود را نداشته باشند و سبب ایجاد مشکلات غیر قابل جبران برای دیگر کشورهای جهان شوند.

اعتماد

 

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید
@sedayemardomdotnet

Print Friendly, PDF & Email
دکمه بازگشت به بالا