مقالات

آثار تحریم در بخش کشاورزی ایران

مرکز پژوهشهای مجلس گزارش جدیدی از بخش کشاورزی ایران منتشر کرده است. در بخشی از این گزارش، موضوع تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران و تاثیر آن بر واردات و صادرات کشاورزی مورد توجه قرار گرفته است..

در بخشی از این گزارش و در بررسی وضعیت وارداتی کشور آمده است که ایران از حیث کشورهای عمده مبدا وارداتی، کشور با هیچ کدام در شرایط روابط خصمانه قرار ندارد، اما امکان تبعیت این کشورها از تحریم‌های سازمان ملل و تحریم‌های چندجانبه ایالات متحده و اتحادیه اروپا وجود دارد. لذا ایجاد مشکلاتی به ویژه از حیث مبادلات پولی و بانکی محتمل است. بررسی کالاهای عمده وارداتی نیز نشان می‌دهد که این کالاها همگی از کالاهای حساس و مهم برای کشور هستند و کشور در هیچ کدام از آنها به خودکفایی کامل نرسیده و در مورد برخی از آنها نظیر روغن و کنجاله وابستگی شدید وارداتی دارد.

در ادامه این گزارش آمده است: بخش کشاورزی کشور در زمینه واردات بذور، اسپرم گاوی، تخم مرغ نطفه‌دار و جوجه‌های یک روزه نیز به واردات وابسته است. در صورت سخت شدن دایره تحریم‌ها به ویژه در بخش مبادلات بانکی با مشکلاتی روبه‌رو خواهد شد، چراکه عمده واردات کشور در این موارد از کشورهای با رویکرد خصمانه صورت می‌گیرد. کل واردات ۸ میلیون دلاری تخم چغندر از کشورهای اتحادیه اروپا صورت می‌گیرد (به جز مقدار ناچیز ۲۲ هزار دلاری که از امارات صورت می‌گیرد).

در این گزارش به واردات بذر ذرت از کشورهای عضو اتحادیه اروپا اشاره شده است. همچنین در این گزارش آمده است که حدود نیمی از واردات ارزشی اسپرم گاوی از دو کشور امریکا و کانادا و بقیه واردات نیز از سایر اعضای اتحادیه اروپا صورت می‌گیرد. ۴۰ درصد واردات تخم‌مرغ SDF از کشورهای استرالیا و آلمان صورت می‌گیرد.

در زمینه واردات تخم ‌مرغ نطفه‌دار اجداد گوشتی وابستگی ۴۴ درصدی به آلمان وجود دارد. در زمینه واردات تخم‌مرغ نطفه‌دار مادر تخمگذار نیز وابستگی وارداتی ۵۱ درصدی به آلمان وجود دارد. واردات تخم‌مرغ نطفه‌دار مادر گوشتی نیز در حد بالایی (۶۰ درصد) به کشورهای اتحادیه اروپا (هلند و مجارستان) وابسته است.

ضمن اینکه در زمینه واردات جوجه‌های یک‌روزه نیز وابستگی زیادی به اعضای اتحادیه اروپا مشاهده می‌شود.

مرکز پژوهشهای مجلس با بیان اینکه عراق در صادرات محصولات کشاورزی رتبه اول را به خود اختصاص داده یادآور می‌شود که کشورهای امارات متحده عربی، افغانستان، آلمان، هنگ‌کنگ، روسیه، ترکیه، آذربایجان و ترکمنستان بعد از عراق مهم‌ترین مقاصد صادراتی کالاهای کشاورزی کشور هستند.

در بازار عراق به دلیل برقراری مزیت رقابتی عمده محصولات خام کشاورزی ایران در برابر سایر رقبای منطقه‌یی به ویژه ترکیه انتظار می‌رود این سهم از بازار تقاضا حداقل برای محصولات خام در عراق همچنان به ایران تعلق داشته باشد. استقرار دولت دوست جمهوری اسلامی ایران از یکسو و آغاز نوسازی نظام مبادلات ارزی در شبکه بانکی عراق و آمادگی کار با شبکه بانکی ایران، استقرار شعب بانک‌های تجاری ایران در شهرهای مهم عراق و همچنین مبادلات مرزی دو کشور ابزارهایی هستند که در شرایط تحریم مانع از کاهش سهم صادرات ایران به کشور عراق خواهد شد.

این گزارش با اشاره به همسویی امارات با سیاست‌های تحریم علیه ایران بر این باور است که این همسویی‌ها می‌تواند سهم ۱۰ درصدی این کشور از بازار صادراتی ایران را دچار وقفه کند.

در خصوص افغانستان نیز به دلیل فقدان سیستم بانکی کارآمد و گستردگی مبادلات مرزی و همچنین فعالیت بانک‌های تجاری ایران در کابل بعید به نظر می‌رسد تحریم‌ها اثر معناداری را در کاهش صادرات محصولات کشاورزی ایران به این کشور داشته باشد.

در مقابل به نظر می‌رسد هنگ‌کنگ و آلمان در همراهی با تحریم‌ها بخشی از بازار محصولات صادراتی کشور را به چالش بکشند. با توجه به نوع محصولات صادراتی به این کشورها (پسته) مشکل می‌توان خارج از اتحادیه اروپا و ایالات متحده بازار جایگزین مناسب برای این بازارها پیدا کرد.

اعتماد

***
*مخالفتِ دهقانان با تعیینِ نرخ خرید تضمینی از سوی دولت روحانی

با اجرای برنامه آزادسازیِ اقتصادی، بخش کشاورزی با صدمه‌های زیادی روبه‌رو شده است. کاهش سطح زیرکشت محصولات کشاورزی، خصوصاً محصولات راهبردی، و فقر روستاییان، ازجمله اثرهای ناگوارِ ناشی از اجرای قانون هدفمندیِ یارانه‌ها است.
در هفته‌های اخیر به موازات گزارش صد روزه حسن روحانی، وزارت جهاد کشاورزی نرخ‌های خرید تضمینی برخی محصولات مانند: برنج، گندم و ذرت را تعیین و اعلام‌ کرد. این اقدام دولت یازدهم با واکنش مخالفت‌آمیز دهقانان در سراسر کشور روبه‌رو شده ‌است.
نرخ‌های خریدِ تضمینی تعیین‌شده ازسوی دولت، با خواستِ کشاورزان تفاوت جدی دارد. این نرخ‌ها بسیار پایین‌تر از نرخِ واقعی، تعیین، تصویب و اعلام شده ‌است. خبرگزاری کشاورزی ایران (“ایانا“) گزارش‌داد: ”کشاورزان با تعیین قیمت‌های تضمینی که زودتر از زمان شروع کشت اعلام شده مخالف هستند. خصوصاً قیمت خرید تضمینی برنج با مخالفت شدید شالی‌کاران روبرو شده‌است.“ همچنین ایسنا، ۱۷ آذرماه، نوشت: ”نرخ فعلی برای خرید گندم از کشاورزان مناسب نیست. اگر قیمت‌ها مناسب‌تر تعیین‌شود میزان تولید گندم داخلی بالا می‌رود و کشاورز هم انگیزه پیدا می‌کند… بیش از ۱۲ میلیارد دلار برای واردات کالاهای اساسی و نهاده‌ها صرف می‌شود، اگر نیمی از این رقم را در بخش کشاورزی استفاده می‌کردند، ما به واردات احتیاج نداشتیم.“
”ایلنا“ ازسوی دیگر گزارش ‌داد: ”نرخ خرید تضمینی برنج بسیار پایین‌تر از بازار آزاد است و این به‌سود کشاورز نیست. بدهی کل کشاورزان به بانک‌ها ۱ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان است که در مواردی، بدهی بعضی از آنها به ۱ میلیون تومان هم نمی‌رسد. همین امر باعث شده که کشاورزان نتوانند از بانک‌ها وام بگیرند. بنابراین نرخ تضمینی برنج باید اصلاح‌ شود.“ نرخ غیرعادلانه و پایین خرید تضمینی درعین‌حال سببِ حضور گسترده‌تر دلال‌ها شده‌ است. بسیاری از محصولات کشاورزی را دلال‌ها و سلف‌خرها با قیمت‌ بسیار اندک از دهقانان خریداری می‌کنند. ایسنا، ۶ آذرماه، گزارش‌ داد: ”بازار خرما وضعیت نابسامانی پیدا کرده و همچنان محصول روی دست نخل‌داران مانده‌ است، به‌گونه‌ای که قیمت آن حدود ۳۵ درصد کاهش یافته و دلالان محصول را قسطی می‌خرند. … کاهش قیمت خرید خرما به‌نفع مصرف‌کنندگان و کشاورزان نیست و تنها حاشیه سود دلالان را افزایش می‌دهد… در این بازار آشفته دلالان میدان‌داری می‌کنند.“ این وضعیت کشاورزان گندم‌کار، برنج‌کار، چای‌کار و محصولات باغی به‌ویژه مرکبات را نیز شامل می‌شود. نرخ‌های ناعادلانه خرید تضمینی فشار مضاعفی بردوش دهقانان گذارده و علاوه بر کاهش سطح کشت به مهاجرت‌ها نیز دامن ‌زده ‌است. دهقانان میهن ما خواستار حمایت همه‌جانبه و جدی از تولیدات بخش کشاورزی، پایان‌دادن به برنامه آزادسازیِ اقتصادی، جلوگیری از واردات گسترده محصولات خارجی و بهبود وضعیت معیشت و درآمد خودند.
تامینِ منافع دهقانان کشور به‌ویژه دهقانان تهیدست و زحمتکش، از اولویت‌های مبارزاتی به‌شمار می‌آید. برنامه‌های اقتصادی مبتنی بر آزادسازی اقتصادی در مغایرت با حقوق و منافع دهقانان ایران قرار دارد.

به نقل از نامه مردم، شماره ۹۳۷، ۹ دی ماه ۱۳۹۲.

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا