مقالات

سه مسئلهٔ مبرم در بارهٔ بشریت/تلاش عظیم انسانی در کدام سو است؟

حقیقت پیروز می شود ولی به یاوری
جدی نیازمند است.
ی. فوچیک-_

اکنون در برابر جوامع انسانی، سه مسئلهٔ حاد و مبرم که هنوز به طور نهایی، به شکل جهانشمول و به نحو جامع حل نشده است‌قرار دارد. این مسائل سه گانه عبارت است از:..

اول. مسئلهٔ رهایی طبقات محروم و بهر ده جامعه از قید ستم و بهره کشی صاحبان قدرت و امتیاز یعنی مسئله تامین دموکراسی اقتصادی و سیاسی موزون و رسا در درون جوامع، برای آن که هر انسانی به حقوق کاملهٔ فردی و اجتماعی دست یابد. روشن است که دموکراسی سیاسی بدون دموکراسی اقتصادی که مفهوم اساسی آن عبارت است از رهایی از استثمار و سیطرهٔ اقتصادی صاحبان امتیاز و برخورداری از فرصت و امکان همانند اقتصادی و اجتماعی امری است بدون محتوی.
دوم. مسئلهٔ رهایی خلق های ستم دیدهٔ جهان از قید همه جانبهٔ استعمار و وابستگی و سیطره نهان و آشکار، خشن یا ظریف جهانخواران یعنی تأمین استقلال سیاسی و اقتصادی این کشورها. به دیگر سخن این مسئله که همه خلق ها از حقوق متساوی و تام و تمام خود برخوردار گردند. مسئله تأمین استقلال سیاسی و اقتصادی با تحقق یک گرایش مترقی دیگر تاریخ عصر ما یعنی پیوند جوامع بشری نه فقط منافات ندارد بلکه این پیوند تنها زمانی درست است که بر پایه احترام به حقوق حاکمه و استقلال سیاسی و اقتصادی خلق ها استوار باشد.
سوم. مسئلهٔ رشد همه جانبه، سریع وهم آهنگ مادی و معنوی(اقتصادی و فرهنگی) همه آن کشورهایی که به علل مختلف تاریخی از کاروان مدنیت انسانی واپس مانده اند. به مثابه محمل ضرور نیل به رفاه همگانی و دینامیسم و تکاپوی اجتماعی. مسئله تأمین رشد متوازن و هم آهنگ تنها برای کشورهای کم رشد مطرح نیست. در کشورهای رشد یافته نیز موضوع تأمین یک سیستم اجتماعی و اقتصادی کارا و هم آهنگ در دستور روز است.
طرح و حل این مسائل بغرنج از زمانی که انسان پی برد که نظامات اجتماعی ابدی، ساخته خداوند نیست و می توان با معرفت به قوانین تکامل جامعه و دست یافتن به جبر تاریخ بر آن ها غلبه یافت یعنی به طور جدی و اساسی و لو به شکل نطفه ای و مقدماتی از قرن هیجدهم میلادی مطرح شده است. سراسر تاریخ قرن نوزاهم و بیستم سرشار از مبارزات گاه آرام و گاه خونین در طریق حل این مسائل است. پیکار عظیم تاریخ نخست از آمریکای شمالی و اروپا آغاز گردیدو سپس دامنه‌اش به قاره‌های دیگر کشید. ما در‌این نیمه دوم قرن‌بیستم هم شاهد پیشرفت‌های درخشان این آرمان‌های مختلف جهانیم و هم ناظر تلاش فرساینده‌ای که در راه نیل بدان ها انجام می گیرد. آری این مسائل تا این تاریخ در مقیاس همه‌ٔ کشورها حل نشده و یا آن که به حل نهایی و همه جانبه نرسیده است و همه چیز حاکی از آن است که دنباله سده ما و شاید بخشی از سده آینده نیز از مبارزات پرفراز و نشیب مربوط به حل این مسائل در مقیاس جهانی و ملی سرشار خواهد بود.
می توان بدون بیم از ابتلاء به خوش بینی ساده لوحانه و پندار بافی غیر علمی گفت: بی شک افراد و جوامع انسانی به هر نحوی که باشد، از هر راه که باشد، به هر بهایی که باشد در آینده ای که در پس کوه ها نیست، به این هدف ها دست خواهند یافت. منتها مسیر این مبارزهٔ کبیر و شریف را نمی توان در هر مورد مشخص به شکل دقیق و جزء به جزء پیش بینی کرد زیرا ممکن است، اینجایاآنجا، نیرو های محافظه کار و یا سازش طلب بتوانند با استفاده از عوامل و تصادفات مساعد، جامعه را به سیر بی افتخار وناسوتی تحول بطیی، پرپیچ و خم و دردناک محکوم نمایند و یا برعکس، نیروهای انقلابی و تحول جوی این جوامع بتوانند با استفاده از عوامل، با ایجاد سازمان محکم و پر شور وخردمند انقلابی جامعه را به سوی سیر پر افتخار تحول سریع و سالم انقلابی سوق دهند و یا آن که ترکیبی ار این حالات پیدا شود. هیچ چیز در این میانه مقدر نیست مگر مضمون تکامل جامعه یعنی این حقیقت که بدون تردید افراد جداگانه و جوامع انسانی به حقوق کامله خود حتماً و حتماً دست خواهند یافت و سرانجام همهٔ سدها را از راه خواهند روفت وهمهٔ آوارها را به درهٔ زوال خواهند ریخت.
یکی از محمل های اساسی نیل به هدف های سه گانهٔ فوق تأمین صلح در مقیاس جهانی و منطقه ای است. جنگ جهانی در شرایط وجود سلاح امحاء جمعی برای سرنوشت بشریت ولو برای نسل های معین، زیان های پیش بینی ناپذیر در بردارد.صیانت صلح مانع بسط مبارزات طبقاتی، ملی، نژادی، صنفی و فکری نیست، بلکه بر عکس به بسط این مبارزات و نتیجه گیری از آن ها کمک می کند. بر زمینه صلح بشریت به مراتب بهتر و «انسانی تر» قادر است مسائل حاد خود را حل کند.
کدام سیستم ایده یولوژیک می تواند بهترین راه نیل به دموکراسی سیاسی و اقتصادی، استقلال سیاسی و اقتصادی رشد همگانی و رفاه عام و صلح را ارایه کند؟ سوسیالیسم علمی مارکس، انگلس و لنین با گنجی سرشار از احکام و استدلالات علمی، با توشه ای پر بار از تجارب خلاق، به حق مدعی آن است که چنین سیستمی است. دستاوردهای سوسیالیسم بهترین گواه صحت دعوی بزرگ اوست. این دستاوردها با همهٔ نقص ها و نارسایی های ناگزیر و قابل درک، انکار ناپذیر است. لذا اگر درست است که جامعه انسانی حرکتی ناگزیر به سوی تأمین دموکراسی، استقلال، رشد و رفاه و صلح دارد، پس درست است که پیروزی سوسیالیسم علمی به عنوان عالی ترین کلید حل این معضلات ناگزیر است.
منتها سوسیالیسم و اشکال و الگوهای انطباق آن بر واقعیت اجتماعی، امری یک بار برای همیشه، یک نواخت و لایتغیر نیست، در این پروسه نیز تلاقی تئوری و عمل دم به دم احکام و نظریات٬ اشکال و موازین، الگوها ومدل های تازه را مطرح می سازد.
بررسی و گوارش نقادانه کلیهٔ احرازیات و اجرائیات سوسیالیسم جهانی برای یافتن بهترین الگویی که موافق با وضع حال و سنن گذشته یک کشور باشد ضروراست، زیرا همان طور که لنین تصریح کرده است، همهٔ خلق ها به سوسیالیسم می روند. این امری است ناگزیر، ولی هر یک از آن ها شکل ویژهٔ دموکراسی،آهنگ ویژهٔ رشد، موازین ویژهٔ سازمانی خود را به وجود می آورند.
آزادی افراد، آزادی خلق ها- این دو کلمه محتوی نبردهای عظیم دوران پرحادثه ما را نشان می دهد. تمام نظریات، نیروها و سازمان های ضد دموکراتیکی که می خواهند خلق را به نحوی از انحاء دربند اقتصادی و معنوی نگاه دارند خورد خواهند شد. سرانجام انسان ها و جوامع انسانی پیروزند. این نبرد پر اشک وخون که از زنجیرها، میله ها، دست بندها، سیم های خاردار، چکاچاک مسلسل ها، حلقه دارها، نطق های پر تفرعن، هیکل های پرزرق و برق، رژه های پر هیاهو، جنگ های مخوف، بحث های خشمناک، میتینگ های عظیم، اعتصابات پیاپی و غیره و غیره انباشته است عظیم ترین و پرافتخار ترین نبرد تاریخ است.
ما سربازان این نبردیم: سربازانی کوچک و گم نام در گوشه ای از این عرصهٔ پهناور ولی بهر جهت سربازانی که برای دموکراسی و استقلال، ترقی و رفاه، صلح و امنیت مبارزه می کنیم نه علیه آن. از زمره کسانی نیز نیستیم که یا به قوای ارتجاعی و محافظه کار جامعه تسلیمند یا می خواهند این نبرد را در چارچوب میل و تصویب و موافق و خوشایند آن ها مثله کنند. هنگامی که با آخرین دم زندگی خویش روبرو می شویم، می توانیم خرسند باشیم که چنین بودیم.
آری تاریخ به نام ما نوشته می شود.
و این کلامی است حماسی ولی عاری از گزاف.

برگرفته از کتاب نوشته های فلسفی اثر احسان طبری
انتشارات حزب توده ایران

http://mypersianbooks.files.wordpress.com/2013/04/jonbeshha-tabari.pdf

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا