گوناگون

ایران دومین کشور آلوده به مین

جنگ تحمیلى عراق علیه ایران باعث شد که پس از جنگ در بخش وسیعى از مناطق کشور ما انواع مین و مواد منفجره عمل نکرده باقى بماند و اکنون پس از گذشت ۲۶ سال از پایان جنگ هنوز ‌هم افرادی بر اثر انفجار مین کشته می‌شوند. براساس آمار غیررسمی، حدود ۱۶ میلیون مین در کشور وجود دارد که روزانه جان دو نفر را می‌گیرند…

البته آمار رسمی چیز دیگری را نشان می‌دهد به طوری که بر اساس این آمار در سال‌های ۹۰ و ۹۱ در کشور ۶۰ شهید و ۸۴ مجروح از بین نظامیان و غیرنظامیان وجود داشته است. اگر چه به صورت رسمی، وسعت مناطق آلوده و مناطق پاکسازی شده اعلام نشده اما طبق برخی اظهار نظر‌ها حدود یک میلیون و۲۰۰‌ هزار هکتار از شش میلیون هکتار مناطق آلوده پاکسازی شده است و بدین‌ترتیب با ادامه روند کنونی، مین روبی همه مناطق تا پنج دهه آینده ادامه خواهد داشت.
تاریخ مین در جهان
بیشترین مین هاى زمینى که بعد از جنگ جهانى دوم مورد استفاده قرار گرفته‌اند از نوع مین‌هاى پلاستیکى و عروسکى است که عمرى طولانى در ماندگارى دارند. این مین‌ها بین سال‌هاى ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۰ میلادى مورد استفاده قرار مى‌گرفتند که در حال حاضر این سلاح‌ها در اشکال جدید و طرح‌هاى نوین هنوز مورد استفاده قرار مى‌گیرند. مین‌هاى ضدنفر علاوه بر اینکه عمر بسیار طولانى دارند، قابل حرکت نیز هستند. این مین‌ها به علت وزن سبک و کمى که دارند، روان و گردان هستند و بر اثر باران و نزولات جوى از جایى به جاى دیگر حرکت کرده و اثرات مخرب خود را همیشه حفظ مى‌کنند. تولید یک مین ضدنفر هزینه‌اى معادل چهار دلار دارد اما، هزینه‌هاى یافتن و انهدام آن، براى هر مین بین ۳۰۰ تا یک هزار دلار است. به عبارتى هزینه پاکسازى ۳۰ برابر تولید است.
۱۲۵ میلیون مین عمل نکرده در جهان
بر اساس آخرین آماری که توسط سازمان ملل اعلام شده حدود ۱۲۵‌میلیون مین عمل نکرده در ۷۰ کشور جهان مدفون است که اغلب در مناطقی نامشخص وجود دارد و سالانه ۲۴ هزار غیر نظامی توسط مین‌های زمینی کشته یا مجروح می‌شوند. بر اساس این گزارش ایران نیز با دارا بودن حدود ۱۶ میلیون مین خنثی نشده‌، بعد از کشور مصر دومین کشور آلوده به مین در دنیا محسوب می‌شود. بسیاری ازاستان‌های ایرانی هم مرز با کشور عراق از آلوده‌ترین مناطق کشور در زمینه مین‌های خنثی نشده محسوب می‌شوند.
استان‌های مرزی پرخطرند
در حال حاضر، در استان‌های ایلام، کرمانشاه، خوزستان، آذربایجان‌غربی و کردستان بسیاری از مناطق مورد پاکسازی قرار نگرفته‌اند. مرز ایلام و عراق از جمله آلوده‌ترین مناطق به مین است. بنا به گفته یکی از کارشناسان مواد منفجره و پاکسازی مین کشور، بحث پاکسازی به دو دوره زمان جنگ و بعد از آن بازمی‌گردد که دوره دوم از سال ۶۸ در کشورمان آغاز شده است. سرهنگ بهنام صادقی در این‌باره به آرمان می‌گوید: از سال ۶۸ واحدهای مهندسی سپاه و ارتش متمرکز شدند و عملیات پاکسازی را آغاز کردند که این عملیات تا سال ۸۳ زیرنظر وزارت کشور صورت می‌گرفت. بعد از آن با تشکیل مرکز مین‌زدایی در کشور تمام فعالیت‌های مربوطه، به این مرکز واگذار شد. او می‌افزاید: قرار بود با تشکیل این مرکز، عملیات پاکسازی طی یک دوره پنج ساله در کشور به پایان برسد اما، هنوز با گذشت ۱۰ سال از تشکیل آن به اتمام نرسیده است. صادقی در رابطه با استاندارد مشخص برای انجام این کار می‌گوید: در زمینه پاکسازی مین‌های مدفون استانداردهای خوبی نوشته شده است اما مشکل اینجاست که بعضا درست به آنها عمل نمی‌کنیم.
جای خالی سازمان‌های بین‌المللی در ایران
هم‌اکنون در برخی از کشور‌های آلوده به مین، به کمک سازمان‌های بین‌المللی، پیشرفت خوبی در پاکسازی میادین مین صورت گرفته است، به عنوان مثال در افغانستان با کمک برخی کشور‌ها، بخش عمده مناطق آلوده پاکسازی شده است. روند پاکسازی این میادین در ایران نشان می‌دهد که به دلیل وسعت زیاد مناطق آلوده، در دست نبودن نقشه میادین، کمبود اعتبارات مالی و امکانات، تا چندین سال دیگر، مین و مواد منفجره جان عده‌ای از هموطنانمان را بگیرند یا آنها را دچار نقص عضو دایم کنند. در خوشبینانه‌ترین حالت، به گفته مسئولان وزارت دفاع، پاکسازی مناطق آلوده، یک دهه به طول می‌انجامد. به نظر می‌رسد درخواست کمک از سازمان‌های بین‌المللی وسازمان‌های غیردولتی دوستدار حقوق بشری می‌تواند زمینه حضور فعال این سازمان‌ها را برای حرکت به سوی کشوری عاری از مین و مواد منفجره فراهم کند.
نقش آموزش در کاهش تلفات ناشی از انفجار مین
برنامه‌های کمک به قربانیان کمتر به مسائل مربوط به جنسیت و سن می‌پردازند. در مطالعه‌ای که در سال ۲۰۰۶ میلادی توسط سازمان بین‌المللی معلولان روی بیش از ۱۶۰۰ بازمانده از ۲۵ کشور درگیر جنگ انجام شد، تقریبا یک سوم پاسخ دهندگان گزارش داده‌اند که خدمات ارائه شده به کودکان هرگز یا تقریبا با نیازهای خاص و سن آنها تناسب نداشته است. از آنجا که کودکان درصد روزافزونی از کل تلفات ناشی از انفجار بمب یا سایر مواد منفجره را در گروه غیرنظامیان تشکیل می‌دهند سازمان بهزیستی کشور نیز در این راستا کتابچه‌های آموزشی ویژه سه مقطع تحصیلی را با همکاری مرکز مین‌زدایی کشور تدوین و از سوی مدرسان کشور به مربیان این طرح آموزش‌های لازم را ارائه می‌دهد. بر اساس این گزارش، این کتاب‌ها متناسب با نیاز مردم ساکن در مناطق آلوده به مین به دانش‌آموزان و دامداران ارائه می‌شود و همچنین تعدادی از افراد ساکن در مناطق آلوده به مین شهرستان‌های مرزی کشور زیرپوشش طرح پیشگیری از معلولیت ناشی از انفجار مین قرار دارند. به نظر می‌رسد علاوه بر آموزش افراد برای جلوگیری از معلولیت‌های ناشی از این پدیده، دسترسی به آموزش رایگان برای کودکانی که در اثر انفجار مین یا دیگر وسائل منفجره معلول شده‌اند هم می‌تواند برای ترویج احساس عادی بودن در زندگی و هم برای درآمیختن با همسالان خود مفید باشد. از این رو اجرای سیاست‌ها و توصیه‌های هدفمندی که پاسخگوی نیازهای این کودکان باشد، ضروری است. این اقدامات باید شامل تفکیک آمار تلفات بر اساس سن و جنسیت، آموزش کارشناسان بخش آموزش و بهداشت برای پاسخ به نیازهای کودکان بازمانده از بلایا و کمک بیشتر به قربانیان، به عنوان پایه‌های مهم برنامه‌های کاهش خطرات بقایای مواد منفجره جنگ، با دستورالعمل‌های خاص کودکان دارای معلولیت باشد.
آموزش لازم است اما کافی نیست
نماینده مردم ایلام که یکی از مناطق آلوده به مین در کشور است در گفت و گو با آرمان می‌گوید: وزارت دفاع متولی پاکسازی مین‌های مدفون شده است و بودجه انجام این کار برعهده این وزارتخانه است. در این زمینه گفته شده که برخی مناطق پاک شده است و حتی در برخی استان‌ها جشن پایان کار هم گرفته‌اند اما هنوز منطقه‌ای تا به حال به طور کامل پاکسازی نشده است. احمد شوهانی، در ادامه در رابطه با آموزش افراد در مناطق جنگی تصریح می‌کند: مردم مناطق جنگی توجیه هستند و منطقه را می‌شناسند اما به هرحال در آن منطقه زندگی، کشاورزی و دامداری می‌کنند بنابراین، انجام کار آموزشی و فرهنگی در سطح مدارس و دانشگاه‌ها لازم است اما کافی نیست.

آرمان- هانیه حقیقی

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا