اجتماعی

خدماتی که با سالمندان ما بیگانه‌اند

طبق آخرین آمار، در سال ۱۳۹۰ نزدیک به ۶ میلیون سالمند در کشور زندگی می‌کنند که ۸٫۲ درصد جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند و این رقم با توجه به اینکه ایران همیشه به‌عنوان یک کشور جوان در دنیا شناخته شده، عدد قابل توجهی است که نباید به سادگی از کنار آن گذشت…

یکی از مسایل عمده جمعیتی در کشورهای جهان مسئله سالخوردگی جمعیت و پیامدهای ناشی از آن است. در حال حاضر کشور ما نیز مرحله انتقال ساختار سنی جمعیت از جوانی به سالخوردگی را تجربه می‌کند. با اینکه امروزه جمعیت سالمند سهم کمی ‌از جمعیت کشور را به خود اختصاص داده است، اما فزونی سرعت رشد جمعیت سالمند در مقایسه با رشد جمعیت کل کشور و پیش‌بینی افزایش تعداد و سهم سالخوردگان در سال‌های آتی، لزوم برنامه‌ریزی آینده‌نگر برای کنترل مسایل مربوط به این گروه از جمعیت را مورد تأکید قرار می‌دهد.

به گزارش مهرخانه، در ایران از دهه ۴۰ شمسی به بعد با افزایش متوسط عمر از ۴۵ به ۵۵ سال و وضع مطلوب‌تر بهداشت و درمان، آرام‌ آرام جمعیت سالمندی شکل تازه‌ای به خود گرفت. طبق آخرین آمار، در سال ۱۳۹۰ نزدیک به ۶ میلیون سالمند در کشور زندگی می‌کنند که ۸٫۲ درصد جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند و این رقم با توجه به اینکه ایران همیشه به‌عنوان یک کشور جوان در دنیا شناخته شده، عدد قابل توجهی است که نباید به سادگی از کنار آن گذشت. این درحالی است که طبق گفته مسئولان در سال ۱۴۲۵ جمعیت سالمندان کشور به ۱۸ درصد می‌رسد و تبعات اجتماعی خاص خود را خواهد داشت.

دنیای سالمندی کاملاً با دنیای میانسالی و ماقبل آن، که هر انسانی پشت سر می‌گذارد، متفاوت است. احساس تنهایی، تشدید ناراحتی‌های جسمی ‌و روحی برای فرد سالمند و ترس از پذیرفته‌نشدن از سوی جامعه، می‌تواند از عمده‌ترین عواملی باشد که فرد سالمند را با چالش‌های مختلف روبه‌رو می‌کند. آیا موازییک‌های کنده‌شده پیاده‌روهمایمان مکان مناسبی برای رفت و آمد سالمندان محسوب می‌شود؟ آیا یک سالمند می‌تواند ایستادن در میان ازدحام جمعیت مدت‌ها در مترو و اتوبوس بایستد؟… آیا برای این چالش‌های مهم با وجود کاهش موالید و افزایش جمعیت سالمندان فکری کرده‌ایم؟

چرا جمعیت ما پیر شده است؟
دکتر حسین نحوی‌نژاد در گفتگو با مهرخانه در خصوص پدیده سالمندی در کشور گفت: سالمندی آسیب، چالش و مشکل نیست و تبعات و مسائلی که باعث تغییر الگوی جمعیتی می‌شود، می‌تواند ناشی از بی‌توجهی و عدم تدبیر باشد.

وی با اشاره به دلایل پیری جمعیت تصریح کرد: به دو دلیل جمعیت دنیا ازجمله ایران رو به پیری می‌رود: اول به خاطر اینکه امید به زندگی بالا رفته است که عنصر مثبتی است؛ چراکه تغذیه و وضیعت پایش بهداشت مناسب شده و شرایط به گونه‌ای است که با بیماری‌های عفونی و بیماری‌هایی که همه‌گیری داشته‌اند مبارزه شد است و این موضوع افزایش طول عمر آدم‌ها را به همراه داشته است و وقتی طول عمر زیاد می‌شود آدم‌های پیر بیشتری در جامعه دیده می‌شوند.

نحوی‌نژاد به دلیل دیگر افزایش جمعیت سالمند اشاره کرد و افزود: از سوی دیگر کاهش موالید در کنار افزایش طول عمر قرار گرفته است؛ یعنی تعداد نوزادانی که به دنیا می‌آیند کم شده‌اند و این باعث می‌شود که در تمام دنیا ازجمله ایران افزایش جمعیت سالمند را داشته باشیم؛ به‌طوری‌که در حال حاضر یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون نفر سالمند داریم و تا سال ۲۰۲۵ یعنی حدود ۱۰ سال آینده، این تعداد به حدود دو میلیارد نفر می‌رسد.

به گفته وی در حال حاضر ۸ درصد جمعیت ایران را سالمندان تشکیل می‌دهند و درافق ۲۰۵۰ (۱۴۳۰) این تعداد به ۲۴ میلیون سالمند خواهد رسید؛ یعنی حدود ۲۵ درصد جمعیت ما سالمند می‌شود.

پیری جمعیت؛ مثبت یا منفی؟
نحوی‌نژاد با تأکید بر اینکه این سیر به خودی خود نه مثبت است و نه منفی؛ به ذکر دلایلی پرداخت که می‌توان از این وضعیت به عنوان تهدید یا فرصت استفاده کرد و گفت: نحوه نگاه مدیریتی ما سالمندی را تبدیل به فرصت یا تهدید می‌کند و اگر این فرصت را داشته باشیم که سالمندی سالمی ‌را رقم بزنیم و تنها برایمان طول عمر مهم نباشد، در این زمینه موفق عمل خواهیم کرد.

وی ادامه داد: اگر ما بتوانیم سالمندان سالم و توانمندی داشته باشیم که بتوانند در جامعه خود مثمرثمر باشند، به نسل‌های بعدی کمک کنند و تجارب خودشان را در اختیار دیگران قرار دهند، یک فرصت برای کشور محسوب می‌شود.

دبیر شورای عالی سالمندان تأکید کرد: اما اگر سالمندی با انواع و اقسام مشکلات مالی، اقتصادی، فردی، اجتماعی و مشکلات جسمانی همراه باشد، قاعدتاً یک نوع تهدید به حساب می‌آید.

برای ایجاد سالمندی سالم چه باید کرد؟
سالمندان شهر ما برای انجام بسیاری از کارهای روزمره در مراجعات خود به ادارات و سازمان‌های خدماتی مختلف با مشکلات متعددی مواجه می‌شوند، بالا و پایین رفتن‌های مکرر در میان طبقات برای گرفتن یک امضا یا دستور از یک مسئول برای سالمندان طاقت‌فرساست.

در مواردی هم که در اداره‌ای آسانسور وجود دارد، معمولاً برای صرفه‌جویی در طبقات اول تا سوم توقف ندارند یا آسانسور به طبقات زیرزمین که معمولاً بایگانی و بخش فتوکپی در آنها مستقر است، نمی‌رود. این کمبودها در کنار برخورد‌های زننده برخی کارمندان با سالمندانی که چاره‌ای جز تحمل این شرایط سخت و دشوار را ندارند، زخمی ‌عمیق به دل آنها می‌زند.

نحوی‌نژاد نیز بر این گلایه‌های سالمندان شهرمان صحه می‌گذارد و به راهکارهای خود در رابطه با ایجاد سالمندی سالم می‌پردازد و می‌گوید: طبق رهنمودهای مقام معظم رهبری سیاست‌های جمعیتی ما باید به طرف افزایش موالید حرکت کند؛ چراکه ما اعتقاد داریم که اگر سالمند بخواهد بازتوان باشد و مراقبت شود، باید در کانون خانواده باشد.

وی با انتقاد از کاهش تعداد موالید در خانواده و تأثیر آن بر آینده سالمندی گفت: در حال حاضر اگر هرکدام از ما بخواهیم از پدر و مادر خود نگه‌داری کنیم چندین خواهر و برادر در کنارمان هست و به ما کمک می‌کنند، اما در خانواده‌ای که یک تا دو بچه وجود دارند که فرهنگشان نیز تغییر کرده است، باید نسل جوانی باشد که از نسل قدیمی ‌نگه‌داری کند.

دبیر شورای عالی سالمندان ادامه داد: به اعتقاد من باید برنامه‌های پیشگیرانه برای سالمندان داشته باشیم و جلوی آسیب و بیماری را در سالمندان بگیریم و اجازه دهیم که سالمندان پویا و فعال باشند، به علاوه اینکه تغذیه مناسب نیز داشته باشند.

خدماتی که یک سالمندان به آنها نیاز دارد
ارائه همه این خدمات و راهکارها در حالی از سوی دبیر شورای عالی سالمندان مطرح می‌شود که در کشور ما سالمندان بسیاری هستند که تحت پوشش درمان‌های بیمه‌ای قرار ندارند و حتی ساختار شهری، رفت و آمد آنها را در نظر نگرفته است.

نحوی‌نژاد در پاسخ به این سؤال که چه خدماتی برای سالمندان در جامعه نیاز است که دولت باید آنها را در برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌ها لحاظ کند، گفت: نیازمندی‌های سالمندان همان چیزهایی است که چالش سالمندی هم است که اگر به این نیاز پاسخ داده نشود، جامعه سالمند با مشکلات زیادی مواجه خواهد شد.

وی تکریم سالمندی و حفظ منزلت آنها را به عنوان اولین نیاز یک سالمند عنوان کرد و گفت: تکریم سالمند و احترام به موقعیت او از مهم‌ترین موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار بگیرد؛ این تنها بدین معنی نیست که مثلاً کسی در مترو جای خود را به یک سالمند بدهد، بلکه باید در مترو جایگاهی داشته باشیم که سالمند بتواند در آن قرار بگیرد و احساس نکند یک عنصر سربار و مزاحم است.

دبیر شورای عالی سالمندان مناسب‌سازی را به عنوان وظیفه دیگر دولت برای رفاه حال سالمندان مطرح کرد و افزود: سالمند نیاز دارد وقتی از خانه‌اش بیرون آمد به پارک، ادارات، سازمان‌ها، نهادها و مراکز تفریحی و فرهنگی دسترسی داشته باشد و اگر نتوانست از پله‌های ساختمان بالا برود، آسانسور یا پله‌برقی مناسبی برایش وجود داشته باشد و اگر این امکانات موجود نباشد، سالمند آزار می‌بیند.

وی ادامه داد: آلودگی هوا نیز باعث اختلالات تنفسی و قلبی در میان سالمندان می‌شود و باعث می‌گردد که سالمند در خانه بماند و در نهایت موجب ترس و انزوای اجتماعی او می‌شود؛ چرا که عدم مناسب‌سازی موجب می‌شود سالمند در متن جامعه نباشد.

نحوی‌نژاد بیمه‌های پیشگیری‌محور را به عنوان اقدام مهم دیگر دوره سالمندی عنوان کرد و یادآور شد: در حال حاضر بیمه‌های درمانی ما بیمه‌های پیشگیری‌محور نیستند؛ در واقع بیمه‌های ما بیمه‌هایی نیست که به استقبال غربالگری سالمندان در زمینه فشار خون، دیابت و بیماری‌های استخوانی برود؛ در حالی‌که اگر بیمه‌های پیشگیری‌محور داشته باشیم و آنها راشناسایی کنیم، یعنی مداخله ما بهنگام است و اینگونه کمترین رنج و ناتوانی برای سالمند عارض می‌شود.

وی با انتقاد از اینکه بیمه‌های مراقبتی نیز در کشور نداریم، افزود: با راه‌اندازی این نوع بیمه سالمند می‌داند که وقتی که سالمند شد، نیازی نیست که بچه‌ها و نهادهای حمایتی از او نگه‌داری کنند. در حقیقت در هنگام سالمندی و زمانی‌که بچه‌هایش رهایش کردند، کسی هست که از او مراقبت کند، لباس‌ها و ظرف‌هایش رابشوید و غذایی برایش طبخ کند.

آیا به افزایش خانه‌های سالمندان در آینده در کشورمان نیازی است؟
وی در پاسخ به این سؤال که آیا به افزایش خانه‌های سالمندان در آینده در کشورمان نیاز است یا خیر؟ گفت: اگر کارهایی که بدان اشاره کردم انجام شود و خدمات حمایتی و اجتماعی به نحو احسن به سالمندان ارائه شود، همه خانه‌های سالمندان بسته خواهد شد؛ چون هرکس در خانه خودش مراقبت می‌شود یا خانه‌های سالمندان حالت شبه‌خانواده به خود گرفته و به‌طور قطع ابعادشان بسیار کوچک خواهد شد؛ مگر خاص موارد پیچیده مثلاً سالمندی که زخم بستر دارد و یا دارای اختلالات شناختی و روانی عمیق است.

نحوی‌نژاد با بیان اینکه در حال حاضر وضع ما به لحاظ خانه سالمندان خیلی بد نیست، ادامه داد: از ۶ میلیون سالمند، تنها پانزده هزار نفر از آنها در مراکز سالمندان زندگی می‌کنند و این عدد خیلی کوچکی است، ولی اگر تمهیدات لازم صورت نگیرد در سال‌های آتی تعداد آسایشگاه‌های سالمندان ما افزایش خواهد یافت.

وی تغذیه مناسب را به عنوان نیاز بعدی سالمندان معرفی کرد و افزود: در حال حاضر یکی از مشکلاتی که برای سالمندان، ایجاد بیماری می‌کند، تغذیه نامناسب است. پوکی استخوان، فشار خون بالا و چربی خون بالا همگی ناشی از عدم تغذیه صحیح است که باید در سالمندان مورد توجه قرار گیرد.

نحوی‌نژاد به بحث تغییر سبک زندگی در سالمندان اشاره کرد و گفت: روش زندگی صحیح در سالمندان مسئله بسیار مهمی ‌است؛ اینکه سالمند بداند که چگونه تعامل با نسل‌های بعدی داشته باشد و بتواند داد و ستد روانی وعاطفی داشته باشد، اینکه سالمند بداند که چگونه از فن‌آوری استفاده کند و چطور بتواند داشته‌های خود را در اختیار دیگران بگذارد، همچنین یاد بگیرد مراقب زندگی خود و دیگران باشد و باعث سلامت و شادی دیگران شود.

وی اضافه کرد: تحقیقات نشان می‌دهد که از سالمندی که منزوی و عصبانی است، مراقبت کمتری صورت می‌گیرد و سالمندی که با نشاط است و پای صحبت جوان‌ها می‌نشیند و در نظام اجتماعی شرکت می‌کند، سالمند موفق‌تر و سالم‌تری است.

کشورهای توسعه‌یافته و خدماتی که به سالمندان ارائه می‌کنند
سونامی‌خاموش سالمندی در ایران در راه است. جمعیت کشورمان به سرعت در حال گذار از مرحله جوانی به پیری است. شرایط نامساعد شهری در کنار مشکلات جسمی ‌و روحی که بسیاری از سالمندان در سنین پیری و از کارافتادگی با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، همچنین مشکلات مالی و ناتوانی در تأمین هزینه‌های زندگی که گاه مراجعه این قشر برای درمان‌شان را نیز تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد، نگرانی‌ها در میان جمعیت میانسال کشورمان را صد چندان می‌کند.

بسیاری از کشورهای دنیا جمعیت سالمندی خود را فراموش نکرده‌اند و حتی برای بهره‌مندی از توانایی‌های این قشر در دوره پیری، حضور فعالانه آنها در اجتماع و احساس رضایت‌مندی از زندگی، برنامه‌ریزی‌های ویژه‌ای دارند. در چنین شرایطی شاید زمان آن فرارسیده است که مسئولان سازمان‌های متولی سالمندان، نگاه جدی‌تری به این قشر و دغدغه‌های آنها در دوره سالمندی داشته باشند.

نحوی‌نژاد به خدماتی که در کشورهای توسعه‌یافته به سالمندان ارائه می‌شود اشاره کرد و ادامه داد: کشورهای توسعه‌یافته اولین کاری که برای سالمند می‌کنند این است که به یک‌باره سالمند را بازنشسته نمی‌کنند؛ یکی از آسیب‌هایی که در کشور ما وجود دارد این است که یک‌شبه فرد را بازنشسته می‌کنند و این امر آسیب روحی وحشتناکی به سالمند وارد می‌سازد؛ چراکه همیشه حیطه‌ای برای کار کردن و مفید بودنش وجود داشته است که دیگر الان وجود ندارد.

وی تصریح کرد: کشورهای توسعه‌یافته مستمری‌های بازنشستگی بسیار بالایی برای سالمندان در نظر می‌گیرند؛ یعنی آنقدر درآمد سالمندها در این کشور‌ها بالا است که حتی جوان‌ها آن درآمد را ندارند و سفرهایی را سالمندان دارند که حتی جوان‌ها نمی‌توانند بروند.

دبیر شورای عالی سالمندان به بیمه‌های مناسب این کشورها برای سالمندان اشاره کرد و افزود: در این کشورها بیمه‌های مناسبی برای سالمندان وجود دارد؛ یعنی بیمه‌های درمانی و مراقبتی خوبی دارند.

نحوی‌نژاد با اشاره به وضعیت مناسب‌سازی در کشورهای توسعه‌یافته گفت: در این کشورها سالمندان بدون هیچ کمکی می‌توانند درتمام خیابان‌ها و اماکن حرکت کنند و همه شهر مناسب‌سازی شده است.

وی ادامه داد: علاوه بر این در کشورهای توسعه‌یافته، فن‌آوری به کمک آمده و خدمات توانبخشی خوب، عینک‌های خوب، سمعک‌های خوب و مناسب‌سازی منازل صورت گرفته است.

نحوی‌نژاد تأکید کرد: تقریباً ۸۰-۷۰ درصد حوادث سالمندی درخانه‌ها اتفاق می‌افتد؛ لیز می‌خورند و می‌افتند و دچار شکستگی لگن می‌شوند که آنها را معلول می‌کند و برای جلوگیری از این اتفاق رنگ‌آمیزی و نورپردازی انجام می‌دهند که باعث می‌شود سالمند از زندگیش لذت ببرد.

وی البته این را هم گفت که وضعیت سالمندی در آن کشورها نیز مدینه فاضله نیست و در ایران خانواده‌ها به سالمندان نزدیک‌تر هستند.

مشکل اساسی ما در زمینه سالمندان تنها پول نیست؛ ما نیازمند اصلاح فرهنگ‌ایم
به هر حال توجه به مقوله سالمندی و رفاه سالمندان نیاز به اختصاص اعتبارات در قوانین بودجه هر ساله برای جامعه سالمند دارد که ممکن است فشارهای زیادی به دولت‌ها وارد کند. دبیر شورای عالی سالمندان در پاسخ به این سؤال که آیا ارائه این خدمات برای سالمندان به دولت فشار نمی‌آورد، تصریح کرد: اگر ما برنامه‌ریزی‌ای داشته باشیم که در آن خانواده‌ها، خود سالمندان، بخش‌های غیردولتی و متخصصین درگیر شوند و دولت فقط نقش هدایت و نظارت و سیاست‌گذاری را ایفا کند؛ فشاری به دولت‌ها وارد نخواهد شد.

وی با بیان اینکه مشکل اساسی ما در زمینه سالمندان تنها پول نیست، اظهار کرد: ما در این زمینه هزینه‌های زیادی را به کار می‌گیریم، ولی مشکل اساسی ما پول نیست؛ چراکه کشوری هستیم که اتفاقاً در این مسائل زیاد هزینه می‌کنیم، ولی هزینه‌های اضافی داریم؛ باید شهرداری توجه کند که در معابر یک فرد ناتوان هم بتواند عبور کند. باید پزشکانی تربیت کنیم که طب سالمندان را گسترش دهند و همه این کارها به هزینه‌های زیادی نیاز ندارد، بلکه بیش از مسایل مادی نیازمند اصلاح فرهنگ است.

به زنان سالمند بیشتر توجه کنیم
نحوی‌نژاد در پایان خاطرنشان کرد: سالمندآزاری در زنان سالمند بیشتر از مردان است، همین‌طور بی‌سوادی در زنان سالمند بیشتر است و لزوم توجه به زنان سالمند را بیشتر می‌کند.

مهرخانه

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا