فرهنگی

تخریب یک خانه تاریخی دیگر‌در تهران

آذر امسال خبر تخریب یک خانه تاریخی در تهران معروف به خانه ثابت پاسال، توجهات مردم و مسئولان میراث فرهنگی را متوجه باند سوداگری کرد که به نظر می‌رسد دامنه‌ فعالیت‌هایش هر روز گسترده‌تر می شود…

زیرا بعد از تخریب این عمارت که با عنوان گران‌ترین و بزرگ‌ترین خانه شهر تهران از آن نام برده شده به فاصله یک ماه در آخرین روزهای دی خبر تخریب خانه تاریخی عامری‌ها منتشر شد. روز گذشته نیر خبر رسید یک بنای تاریخی دیگر در منطقه ۱۱ تهران با حضور و نظارت ماموران شهرداری تا نیمه تخریب شد.

درمورد دلیل تخریب بناهای تاریخی در کشور که فقط منحصر به پایتخت نیست بهانه ثبت‌نشدن این آثار از سوی شهرداری بارها مطرح شده است اما با نگاهی به تعدادی از این بناهای تاریخی تخریب شده که فقط مربوط به سال جاری بوده است می‌توان دریافت در این سال‌ها خانه‌های تاریخی فراوانی با وجود اینکه ثبت ملی هم شده بودند توسط مالکان آنها تخریب و به برج یا مراکز تجاری و حتی پارکینگ بدل شده‌اند.
وقتی قانون دور زده‌ می‌شود
طبق بند ششم از ماده سوم قانون اساسنامه سازمان میراث‌فرهنگی کشور مصوب سال ۱۳۶۷ درخصوص شرح وظایف این سازمان ثبت آثار ارزشمند فرهنگی – تاریخی کشور در فهرست آثار ملی از جمله وظایف این سازمان است. مالکان خصوصی این آثار ملی حق مالکیت خود را بر این بناها به‌طور کامل حفظ می‌کنند اما با این حال مطابق قانون نه مالک و نه هیچ فرد حقیقی و حقوقی دیگر حق انجام اعمالی را که باعث آسیب رسیدن یا تخریب چنین آثاری شود نخواهند داشت و دخل و تصرف در آنها پیگرد قانونی دارد. اما در عین حال بسیاری از مالکان خصوصی این آثار ملی از طریق گریزراه‌های قانونی اقدام کرده و با توجه به اینکه در صورت تائید ویرانی تدریجی این بناها، می‌توانند درخواست خروج از فهرست آثار ملی را مطرح کرده و از دیوان عدالت اداری حکم تخریب کامل ساختمان را دریافت کنند، این آثار ملی را مورد تخریب‌های عمدی قرار می‌دهند.
تخریب بناهای تاریخی از گرگان تا یزد
آخرین روزهای دی امسال خبر تخریب خانه تاریخی عامری‌ها با وجود ثبت در فهرست ثبت اضطراری منتشر شده و باشکایت مالک مجتمع به دیوان عدالت اداری این اثر از فهرست ثبت اضطراری خارج شد. با صدور این رأی مالک مجتمع ظرف ۲شبانه روز این بنای تاریخی را به‌طور کامل تخریب کرد. از سوی دیگر خانه ثابت پاسال که گفته می‌شد معماری آن از یکی از کاخ‌های جانبی ورسای در فرانسه کپی‌برداری شده است، در آستانه تخریب قرار دارد و قرار است گودبرداری عظیمی در این خانه تاریخی برای ساخت یک مجتمع عظیم تجاری توسط یکی از سرمایه‌داران بزرگ تهران آغاز شود. خانه حلی ساز در شیراز، خانه فهیمی در تبریز، خانه پیمان در شهرستان جهرم، امیری در شهر نیشابور، میرکاظمی و دارویی در گرگان و لاری‌ها در یزد تنها بخشی از عمارت‌های تاریخی بوده است که طی سال گذشته تخریب شدند در حالی که تعدادی از آنها حتی در زمره آثار ملی ثبت تاریخی شده بودند.
یک خاطره‌ دیگر از تهران پاک شد
نیمی از خانه‌ اعیانی قرارگرفته در تقاطع دو خیابان ابوریحان و شهدای ژاندارمری در منطقه‌ ۱۱ تهران، در یک چشم برهم زدن تخریب شد. مدیر سابق محور فرهنگی تاریخی تهران قدیم اظهار کرد: با توجه به معماری بنا به نظر می‌رسد در حدود دهه‌ ۱۳۱۰ تا ۱۳۲۰ ساخته شده است. اما متاسفانه مدتی است سوداگری مستغلات و زمین در تهران بیداد می‌کند و هر روز دامنه‌ فعالیت‌هایش گسترده‌تر می‌شود. به گزارش ایسنا، مختاری با تاکید بر لزوم ایجاد یک اجماع درباره‌ این نوع تخریب‌ها اظهار کرد:‌ این خانه یکی از خانه‌های اعیانی محور انقلاب است که چون بسیاری از این خانه‌ها در کوچه پس‌کوچه‌های منطقه ۱۱ تهران قرار دارند که در دید نیستند. بنابراین، مالکان به‌راحتی آنها را تخریب می‌کنند.
مشکلات ثبت ملی بناهای تاریخی
یکی از اعضای شورای شهر تهران با اشاره به اینکه این اتفاق جدید نیست و تخریب بناهای تاریخی در چندین شهر کشور چندی است در جریان است، به «آرمان» می‌گوید: باید تمام بناهای ارزشمند تاریخی در کشور شناسایی شده و ثبت ملی شوند و از آنجایی که بیشتر این زمین‌ها به ثبت ملی نرسیده مالکان آنها را خریداری می‌کنند و برای اهداف خود آنجا را تخریب می‌کنند. احمد حکیمی‌پور ادامه می‌دهد: درحالی که فقط در شهر تهران ۲۰۰۰ بنای تاریخی ارزشمند وجود دارد که هنوز ثبت تاریخی نشده‌اند به نظر می‌رسد سازمان میراث‌فرهنگی بیش از هر سازمان دیگر در حفاظت از این بناها و جلوگیری از تخریب آن نقش دارد. او عنوان می‌کند: البته کسری بودجه در این سازمان باعث می‌شود کلیه بناهای تاریخی ارزشمند را نتواند خریداری کند و افراد سودجو برای این منظور به آنها دست‌اندازی کنند. از سوی دیگر در برخی موارد به دلیل احتمال فروریختن بنا به‌دلیل قدمت افراد می‌توانند از دیوان عدالت اداری دستور تخریب را بگیرند و این باعث می‌شود در مواردی حتی بعد از اینکه تخریب انجام شد مسئولان این سازمان تازه متوجه شده و در محل حاضر شوند. حکیمی‌پور ادامه می‌دهد: درحالی که عنوان می‌شود بودجه سازمان میراث‌فرهنگی برای حفاظت و خریداری این بناها کافی نیست و از آنجایی که باید بعد از خریداری تعیین تکلیف شود و مشخص شود هر بنایی به چه منظوری حفظ شده این مساله نیز مزید بر علت شده است. این عضو کمیسیون میراث فرهنگی شورای شهر معتقد است: درحالی که در همه جای دنیا بناهای تاریخی برای مالک و دولت فرصت شناخته می‌شوند در ایران به‌دلیل لزوم تعیین‌تکلیف کاربری این بناها ثبت ملی تازه اول مشکلات است و مالک باید بنا را به منظور مشخصی تعیین کاربری کند.
فرهنگ‌سازی برای حفظ آثار تاریخی
رئیس سابق سازمان میراث‌فرهنگی درمورد تخریب بناهای تاریخی در کشور به «آرمان» می‌گوید: اعتقاد به حفظ آثارتاریخی در حالی باید در میان همه مردم فرهنگ‌سازی شود که به نظر می‌رسد حتی، در میان مسئولان و تصمیم گیران نیز این اهمیت احساس نمی‌شود. مهدی حجت می‌افزاید: همان‌طور که یک کتاب ارزشمند است و درصورتی که قدیمی باشد نسل به نسل و سینه به سینه حفظ می‌شود تا مفاهیم آن به دست آیندگان برسد؛ یک بنای تاریخی هم مانند یک کتاب است که مفاهیم مختلفی برای منتقل کردن دارد. او ادامه می‌دهد: درحالی که برای استقلال و حفظ هویت ایرانی در طی این سال‌ها بسیار تبلیغ شده است نمی‌توان بدون توجه به این اسناد هویتی و حفظ آن ریشه‌های هویت و فرهنگ را استحکام ببخشیم و به استقلال دست یافت. حجت می‌گوید: اهمیت و ارزش واقعی این بناها هنوز برای هیچ‌کس مشخص نیست و تا زمانی که فرهنگ‌سازی برای حفظ آن صورت نگیرد، نمی‌توان انتظار داشت آنها حفظ شده و تخریب نشوند.

آرمان- صباالسادات حسینی

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا