اخبار

برنامه نوین حزب توده ایران: گذر از دیکتاتوری به دموکراسی، و نقشه راه آن

Gol-hezeb-farsiبدون برپایی اتحادهای وسیع بین نیروهای اجتماعی نماینده قشرها و طبقه‌های ذی‌نفع در گذر از استبداد ولایت فقیه و پایه‌ریزی دموکراسی، نمی‌توان توازن لازم نیرو برای رویارویی با دیکتاتوری حاکم به‌وجود آورد. واقعیت این است که، منافع مادی طبقه کارگر، قشرهای زحمتکش، و از جمله لایه‌های خرده بورژوازی، از جمله اجزایی‌اند که پشتیبانی اکثریت مردم ازفرایند انجام تغییرهای بنیادی لازم را در کشور ما می‌سازند.

تصویب برنامه نوین حزب توده ایران، که نزدیک به ۲ سال در معرض دید و نظردهی وسیع افکار‌عمومی و جنبش کارگری میهن‌مان قرار داشت، با رای اکثریت شرکت کنندگان کنگره ششم (بهمن‌ماه ۱۳۹۱)، گامی بسیار مهم و موفقیت‌آمیز در تاریخ مبارزه حزب در مسیر تغییرهای ترقی‌خواهانه کشورمان است. می توان گفت که، تصویب برنامه نوین پیامی صریح و قاطع به مخالفان تحول‌های بنیادین در میهن ما، و در راس آنان سران رژیم دیکتاتوری ولایی، و نیز نمایان‌گر آن است که حزب توده ایران زنده است و به مبارزه پیگیر خود برای گذر از استبداد به دموکراسی ادامه می دهد. همین‌طور می توان گفت که، برنامه کنگره ششم جواب دندان شکنی است به محفل‌های ارتجاعی، امپریالیستی، و همراهان آن‌ها در ایران، که در طول ۷ دهه گذشته در جهت سرکوب و حذف حزب توده ایران برنامه‌ریزی و عمل کرده‌اند. برنامه نوین حزب ما، با ارائه درکی صحیح و امروزی از شرایط واقعی ایران و جهان و نیروهای عمل‌کننده در آن، به موازات برجسته کردن نقش میهن‌پرستانه حزب توده ایران در حیات سیاسی میهن و تعهد خدشه ناپذیرش به استقلال و حق حاکمیت ملی، پیام صلح‌جویانه و ترقی‌خواهانه زحمتکشان ایران، مبنی بر ضرورت برقراری روابط مثبت بین‌المللی با همه کشورهای جهان بر اساس احترام و همکاری سازنده، را می‌رساند و بر آن تاکید می‌ورزد. سند برنامه حزب توده ایران، چراغ قرمز و علامت ورود ممنوعی است در برابر بخش‌هایی از اپوزیسیون رژیم که برنامه‌های‌شان را بر اساس امکان‌های مالی، سیاسی، و نظامی ایالات متحده، اتحادیه اروپا، و صاف کردن جاده دخالت‌های سیاسی، اقتصادی، و نظامی‌ای از نوع ”بشر دوستانه“‌ آن و ”پروژه‌های آلترناتیوسازی“ پیوند زده‌اند. برنامه نوین حزب، صراحت بخشیدن به این حقیقت است که، نیروهای مترقی، ملی، و میهن‌دوست، در مبارزه‌شان با رژیم ولایی می‌توانند و باید بدیل دیگری که حق حاکمیت ملی، دموکراسی، و عدالت اجتماعی را بدون دخالت از خارج به‌منظور تحمیل حکومتی وابسته و وام‌دارِ امپریالیسم- چه از نوع سلطنتی و چه از نوع ”مجاهد“ آن- در برنامه خود بگنجانند. حزب توده ایران با تصویب و ارائه “برنامه نوین“، مصوب کنگره ششم، بار دیگر با جسارت و به صورتی شفاف اعلام می کند که، حزب ما با محوری قرار دادن منافع مادی و معنوی زحمتکشان و بالا بردن نقش سیاسی طبقه کارگر، درراستای بنیاد نهادن دموکراسی‌، استقرار عدالت اجتماعی، و دفاع از منافع ملی در برابر تهدید از خارج، به مبارزه‌اش ادامه می‌دهد. حزب توده ایران با صراحت به مسئله خلق‌های ایران برخورد می‌کند، و آن را یکی از مسئله‌های مهم فراروی خود می‌داند. در این ارتباط، پیشنهاد به‌کارگیری شکل حکومت فدرال، نفی مرکزیت گرایی سرکوب‌گرانه، و امکان‌پذیرساختن اجرای تصمیم‌های اقتصادی- سیاسی محلی در چارچوب منافع ملی، از جمله مهم‌ترین رکن‌های برنامه نوین حزب توده ایران‌اند.
برنامه مصوب کنگره ششم، حاصل مطالعه و ترکیب بیش از صدها نظر و پیشنهاد دریافت شده از جانب اعضا، هواداران، و دوستداران حزب ما، و همه نیروهای علاقه‌مند به تحول‌های دموکراتیک بنیادین در ایران، است که در دو طرح اولیه برنامه- قبل از کنگره و به‌منظور نظرخواهی- در اختیار عموم قرار گرفت. در این دوره نظرخواهی، و تکمیل برنامه از سوی کنگره ششم، کشور ما و جهان، تحول‌های بسیار مهمی را شاهد بوده‌اند که در بازبینی، ارزیابی، و غنی‌تر ساختن برنامه نوین، اثرگذار بوده‌اند. کنگره ششم حزب در شرایطی برگزار شد که کشور ما در یکی از حساس‌ترین برهه تحول‌های تعیین‌کننده قرار داشته است. با در نظر گرفتن ناگزیریِ تغییرهای بنیادین فراروی میهن‌مان، برنامه حزب تنظیم شده است. برنامه حزب ما بر اساس این واقعیت عینی بنا شده است که: بدون تکیه کردن بر نقش محوریِ جنبش مردمی، چه از راه اصلاح و چه با خیزش‌های انقلابی، هیچ‌گونه دگرگون‌سازیِ باثبات و مترقی‌ای در فرایند این تحول‌های ناگزیرِ آتی ممکن نخواهد شد. منطق، و همچنین تجربه تاریخ معاصر کشورمان و دیگر کشورهای منطقه خاورمیانه نشان می دهند که، در صورت حذفِ نقش مستقیم مردم و نیروهای مردمی از صحنه، حتی در صورت دستیابیِ لحظه‌ای به دموکراسی و عدالت اجتماعی، تمامی دستاوردها بی‌ثبات و به‌سرعت از دست خواهند رفت. از این‌روی، هدف اساسی حزب توده ایران از تنظیم و تصویب برنامه نوین، به‌طورِمستقیم متوجه همیاری موثر در جهت بالا بردن سطح مبارزه جنبش مردمی برضد دیکتاتوری حاکم بوده است. در این ارتباط تکیه برنامه، بر یافتن راه‌کارهای مشخص و عملی در بُعدهای مختلف سیاسی و اقتصادی به‌منظور تغییرتوازن نیرو برضد دیکتاتوری حاکم در مرحله کنونی است. برنامه نوین حزب ما با تحلیل دقیق چگونگیِ به شکست کشیده شدن انقلاب مردمی ۱۳۵۷، بر مبارزه مرتبط و همزمان برای برپایی ”عدالت اجتماعی“، و پی ریزی و دفاع قاطع از مبانی ”دموکراسی واقعی“ تاکید دارد، زیرا تجربه عملی نشان داده است که یکی از این دو مهم بدون دیگری نمی‌تواند به‌طورواقعی و پایدار وجود داشته باشد. این برخورد برنامه کنگره ششم نشان دهنده درس‌گیری از تجربه انقلاب ملی و دموکراتیک بهمن ۱۳۵۷ و حساسیت حزب توده ایران به اهمیت ارتباطِ ارگانیک میان مبارزه در مرحله ”پیش“ و ماهیت حکومت در مرحله پس‌ از دیکتاتوری است.
برنامه نوین کنگره ششم، ترسیم کننده نقشه راه مبارزه حزب توده ایران، در مقام یکی از نیروهای مطرح جنبش مردمی کشور، است که در هفت دهه گذشته شانه‌به‌شانه دیگر نیروهای پیشرو برای گذر از دیکتاتوری به دموکراسی و انجام اصلاحات بنیادین در جامعه ایران مبارزه کرده است. از این‌روی، تفسیر و ارزیابی دائمی مبانی کلیدی برنامه نوین حزب ما در بوته تجربه عملی، یعنی سنجش درجه همساز بودن آن با واقعیت‌های عینیِ جاری در تحول‌های مهم آینده ایران و جهان ضروری است. در این باره، سند برنامه مصوب کنگره ارائه دهنده موضع‌های رسمی و شفاف حزب توده ایران است، که چارچوب بحث‌ها و تبادل نظر رسمی با دیگر نیروهای سیاسی درون جنبش را دربرخواهد داشت. ارگان مرکزی حزب توده ایران (نامه مردم)، در این نوشتار، و همچنین در مقاله‌هایی که در آینده منتشر خواهند شد، نکته‌های کلیدی برنامه کنگره ششم را در ارتباط با معضل‌ها و تحول‌های آتی کشورمان و جهان، ارزیابی و بررسی خواهد کرد.
بخش‌های نخست سند برنامه، به معرفی تاریخ و جهان‌بینی حزب توده می‌پردازد. در بخش‌های بعدی سند برنامه، می‌توان انسجام نظری و خط سیر تکاملی این جهان‌بینی با هدف ادامه نوآوری‌ای پویا- که در طول بیش از ۷۱ سال فعالیت در حزب ما پرورده شده است، را مشاهده کرد. به گمان ما، برنامه کنگره ششم دستورعملی خشک و انعطاف‌ناپذیر و یا سندی صوری(فرمالیته) و بوروکراتیک نیست، بدین معنا که به‌محض نوشته شدن مانند اعلامیه‌یی تاریخ مصرف آن پایان پذیرد. برنامه در دست، حاصل تلاشی عقل‌گرایانه برای به‌وجود آوردن چارچوبی تحلیلی و همه‌جانبه بر اساس شرایط تحول‌یابنده ایران و جهان است که درعین‌حال، بنابر تغییر شرایط عینی، انعطاف می‌پذیرد. هسته نظری سند برنامه، پویاییِ لازم برای جذب و به‌کارگیری اطلاعات جدیدتر را داراست، زیرا اسلوب تحلیلی به‌کارگرفته شده در تدوین آن، بر منطق دیالکتیک مبتنی است. برنامه حزب بدون غوطه‌ور شدن در انبوه داد‌ه‌ها(فاکت‌ها)، در راستای تشخیص ماهیت درونی و تعیین‌کننده تحول‌ها و پدیده‌های کلیدی، تمامی آن‌ها را در کلی به‌هم پیوسته مورد نظر قرار می‌دهد. به عبارتی دیگر، تشخیص تضاد اصلی تعیین‌کننده در بین رابطه‌ها، و تداخل و تاثیر متقابل دیالکتیکی‌شان بر یکدیگر، عنصر اصلی تحلیل‌های برنامه نوین حزبماست.
برنامه نوین حزب، از همان ابتدا، در راستای ارائه راه‌کارهای عملیِ بالا بردن کیفیت سطح مبارزه جنبش مردمی به این سوال‌های مهم نظری جواب می دهد: مرحله مشخص کنونی تضاد اصلی کشور ما که حل آن می‌تواند تعیین کننده باشد در کجا است؟ آیا این تضاد در درون جامعه است و یا اینکه تضادی خارجی است؟ در این مورد، تاکید برنامه حزب بر وجود تضاد آشتی‌ناپذیرمردم با روبنای سیاسی دیکتاتوری ولایی و زیر‌بنای اقتصادی ناعادلانه کشورمان است. تحلیل‌های حزب ما در سال‌های اخیر به شکلی پی‌گیرنشان داده‌اند که در مرحله مشخص کنونی تضاد خارجی مهم است و در شرایطی نیز می‌تواند به عاملی تعیین کننده تبدیل گردد، ولی هنوز تضادی فرعی است. از این‌رو است که حل این تضاد خارجی، چه از راه رویارویی نظامی، ماجراجویی‌های ”ضد استکباری“ رژیم، و یا دخالت‌های ”بشر دوستانه“ موردِ نظر همراهان امپریالیسم در ایران، عامل اصلی تعیین‌کننده در حرکت مترقی کشورمان نخواهد بود. تاکید اسلوب تحلیل سند برنامه بر تاثیر‌گذاری عامل خارجی بر تحول‌های درونی کشور، بر اساس ماهیت اقتصاد سیاسی کشورمان است. به عبارت دیگر، تحول‌های درونی کشور ما در خلأ و فارغ از توازن نیرو و شرایط عینی جهانی و منافع اقتصادی- سیاسی کشورهای امپریالیستی صورت نخواهد گرفت. بنابراین، نخستین فصل تحلیلی سند برنامه، زیر عنوان: ”مشخصه‌هایِ عمده اوضاعِ جهان و ایران“، به اوضاع جهانی و تحلیل اقتصاد سیاسی آن می پردازد. درتشریح مشخصه‌های عمده اوضاع جهان، برنامه به این نکته مهم اشاره می‌کند: ”در بیشتر نقطه‌های جهان توده عظیم زحمتکشان و طبقه کارگر به دنبال بدیل دیگری‌اند، ونیروهای مترقی و حزب‌های کمونیست بار دیگر در صدر این مبارزه برای صلح، عدالت اجتماعی، و دموکراسی قرار دارند.“ همین‌طور برنامه به این واقعیت بدیهی تاکید می ورزد: ”مبارزانی که دارای درک روشن از سوسیالیسم علمی‌اند به تجربه دریافته‌اند که جنبه‌های جهانی و داخلی موازنه قوا، با وجود استقلال نسبی در ژرفا، به هم مربوط و تاثیرپذیر از یکدیگرند.“
برنامه حزب توده ایران به‌صورت مستقیم به شیوه تولید سرمایه‌داری برخورد می‌کند و آن را در برهه کنونی و در زمینه ”جهانی شدن“، تحمیل الگوی نولیبرالیستی اقتصادی و بحران عمیق اقتصادی سرمایه‌داری، تحلیل می‌کند و درباره‌اش نظر می‌دهد. “برنامه”، بر پیامدهای ضد اجتماعیِ اجرای تعدیل‌های وسیع اقتصادی نولیبرالیستی بر اساس جهانی‌سازی و الگوی ”بازار بی نظارت“ تأکید می‌ورزد، که به دلیل تمرکز شدید سرمایه‌های مالی عظیم به بحران ادواری رکود منجر شده است. برنامه کنگره ششم با تشریح زمینه‌ها و دلیل‌های بروز بحران کنونی سرمایه‌داری و ورشکستگی اقتصادی- سیاسی و اخلاقی آن، مدعی سقوط قریب‌الوقوع آن نمی شود، بلکه مرحله کنونی آن را نمایشگر سترونی سرمایه در حکم عامل مسدود کننده ترقی بشری، در بر دارنده خطر بروز جنگ‌های ویرانگر و در تضاد مسقیم با محیط زیست می‌داند. این همان الگویی است که رژیم ولایی در دو دهه گذشته با تعدیل‌های اقتصادی پی‌در‌پی و دمساز با نسخه‌های “صندوق بین‌المللی پول“ و “بانک جهانی“ در کشور ما اجرا کرده است و در میان آموزه‌های نولیبرالیستی در کشورمان و برخی نیروهای چپ سابق نیز هوادارانی دارد.
برنامه نوین حزب توده ایران، با درس‌گیری از تجربه جهانی و فراز و نشیب‌های کشورهای سوسیالیستی سابق، به‌صورتی شفاف و بدون ذهن‌گرایی و شعار دادن، با سوسیالیسم برخورد می‌کند، و آن را بدین صورت بیان می‌کند: ”.. مبارزه ایدئولوژیک و سیاسی میان سوسیالیسم و سرمایه داری- که از قرن بیستم با پیروزی انقلاب اکتبر به مرحله کیفی عملی وارد شد- نه فقط هنوز حل نشده است، بلکه در قرن بیست و یکم به مرحله نوینی وارد گردیده است.“ برنامه کنگره ششم با صراحت می گوید که، هدف راهبردی حزب توده ایران پی‌ریزیِ جامعه سوسیالسیتی در میهن ما است، ولی گذر به سوسیالیسم را مرحله فراروی میهن ما قلمداد نمی‌کند. در اینجا می‌توان ساختار برنامه حزب ما را بر اساس درکی دیالکتیکی از روند تغییر و حرکت دید که هسته تئوریک آن بر مبنای ماتریالیسم تاریخی قرار دارد. بر این اساس است که برنامه حزب برمرحله‌ای بودن خط سیر تکاملی جامعه ما به‌سوی سوسیالیسم تاکید می‌کند. از این منظر تئوریک است که چارچوب تحلیلی برنامه نوین حزب گذر از دیکتاتوری ولایی و ایجاد دگرگونی‌‌های بنیادیِ سیاسی- اقتصادی را به‌سوی مرحله ملی دموکراتیک در مرکز توجه قرار می‌دهد. بر این مبنا است که در بخش‌های دیگر سند برنامه، حزب راه‌کارهای مشخص روند دموکراتیزه کردن واقعی روبنای سیاسی و انجام تغییرهای اجتماعی- اقتصادی به صورت عملی را مطرح می سازد و آن ها را دو فرایند لازم و ملزوم نشان می‌دهد.
برنامه نوین حزب توده ایران، در مرحله کنونی بر اساس درک عینی از بافت طبقاتی جامعه و مرحله مشخص رشد نیروهای مولده کشورمان، همراه با نظرداشتِ توازن نیروها در عرصه بین‌المللی، حذفِ شیوه تولید سرمایه‌داری را در دستورکار نیروهای مترقی میهن‌مان نمی‌داند. حزب توده ایران به‌دنبال شعارهای پر طمطراق و طرح‌های خیالی نیست، و از این‌روست که برنامه کنگره ششم رشد عملی و علمی برای توسعه اقتصاد ملی را امری که باید با شرایط عینی ایران و جهان دمساز باشد، می‌داند. ایران کشوری درحال‌رشد با اقتصادی عقب‌مانده و تک‌محصولی است که در دو دهه اخیر به دلیل اجرای تعدیل‌های اقتصادی از سوی دولت‌های حاکم، منافع کلان سرمایه‌داری به‌طورعمده غیرمولد هسته مرکزی اقتصاد سیاسی آن را تشکیل می‌دهد. برنامه حزب ما بر این نکته بسیارکلیدی تاکید می ورزد که، نیروی انسانی کشورمان مهم‌ترین رکن ثروت ملی است، بنابراین می‌باید رشد اقتصادی را برای توسعه کشور پیرامون گسترش فعالیت‌های ارزش‌افزای نیروی کار متمرکز کرد. به عبارت دیگر، بر اساس برنامه‌ریزی دقیق و علمی، از درآمد نفت و دیگر منابع طبیعی می‌باید در مسیر تحول و رشد کیفیتِ ارزش‌افزایی نیروهای کار بهره‌برداری کرد. پس هدف اساسی برنامه حزب بازسازیِ اقتصاد ملی و دگرگونی اقتصاد سیاسی کشور با گرایش بارز به‌سوی منافع قشرها و طبقه‌های زحمتکش و از جمله لایه‌ سرمایه‌داریِ تولیدیِ ارزش‌افزا است. در ارتباط با این هدف، ایست کامل سیاست‌های تعدیل اقتصادی و از جمله برنامه‌های آزاد سازی قیمت‌ها، اجرای برنامه‌ریزی اقتصادی مدون در تخصیص عامل‌های تولید برای توسعه، حذف کامل نقش محوری منافع سرمایه‌داری غیرتولیدی و مالی از شئون اقتصادی کشور، کوچک سازی حجم سرمایه‌های خصوصی به‌طورِعام، و جلوگیری از تمرکز سرمایه‌های کلان، در زمره نخستین اقدام‌های لازم در بازسازی اقتصاد ملی کشورند. برنامه مصوب کنگره ششم، راه‌کارهای تاکتیکی و راهبردی حزب توده ایران در بخش‌های: ”منشوری برای وحدت عمل وآزادی ایران از چنگال استبداد“ و ”سرفصل برنامه اقتصادی مردمی، برای تغییرهای بنیادی“، همچون الگوی پیشنهادی‌ای است که به‌منظور تدوین یک ”برنامه حداقل“ در اختیار جنبش مردمی قرار می‌دهد. نتیجه‌گیری برنامه حزب ما این است که، بدون برپایی اتحادهای وسیع بین نیروهای اجتماعی نماینده قشرها و طبقه‌های ذی‌نفع در گذر از استبداد ولایت فقیه و پایه‌ریزی دموکراسی، نمی‌توان توازن لازم نیرو برای رویارویی با دیکتاتوری حاکم به‌وجود آورد. واقعیت این است که، منافع مادی طبقه کارگر، قشرهای زحمتکش، و از جمله لایه‌های خرده بورژوازی، از جمله اجزایی‌اند که پشتیبانی اکثریت مردم ازفرایند انجام تغییرهای بنیادی لازم را در کشور ما می‌سازند. بنابراین، تدوین نقشه‌راهی به جلو برای ایجاد تغییرهای بنیادی میهن، به ارائه همزمان منشوری برای دموکراتیزاسیون حیات جامعه به‌همراه برنامه اقتصادی‌ای مردمی ناگزیر است. تنها از این طریق و با شعارهای مشخصِ عملی، کارِ سازمان‌یافته بین مردم، و بالا بردن سطح آگاهی قشرها و طبقه‌های اجتماعی، به‌منظورهمکاری نیروهای سیاسی و اجتماعی و برپایی جبهه واحد وسیع برای گذر از دیکتاتوری به مرحله دموکراتیک در سطح ملی، می‌توان گام‌هایی اساسی برداشت.

به نقل از نامه مردم، شماره ۹۱۶، ۲۱ اسفند ماه ۱۳۹۱

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا