فرهنگی

نقدی بر کتاب کودتا نوشته یرواند آبراهامیان

صادق شکیب: اسلام سیاسی به علت خدمات شایان توجه اش در پیروزی کودتا توانست میدان وسیع تبلیغی برای هدف های شبه فاشیستی خود بیابد که، بر بسترآن توانست در جامعه هرچه بیشتر نفوذ معنوی داشته باشد. ودر انقلاب شکوهمند مردم ایران علیه سلطنت پهلوی چنان موقعیتی پیدا کند که بتواند نه چندان به سختی، انقلاب مردم ایران را به انحراف کشاند. چندان که بعد از سپری شدن چندین دهه از شکست انقلاب، مردم ایران هنوز هم با جانفشانی و مبارزه بی امان در راه خلاصی از این نکبت وتیره روزی می کوشند.

*با عدم آگاهی از آنچه در روزگاران پیشین روی داده است، همواره کودک باقی خواهیم ماند. اگر از تلاش های ادوار گذشته بهره گرفته نشود، دنیا محکوم خواهد بود که برای همیشه از نظر آگاهی، در مرحله ی کودکی باقی بماند.*

                                                                                            سیسرو (فیلسوف و سیاستمدار رومی)

در مقطع هایی از تاریخ هرکشوری حادثه هایی رخ می دهد که در وضعیت اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی آن کشور اثرات تاریخی ماندگاری بر جای می نهد. این رخدادها در پیوند وبستگی کامل با جمیع جوانب اوضاع آن کشور حتی می تواند مسیر پیش رفت آن مرز و بوم را دچار دگرگونی اساسی نماید. درک و تحلیل اینسان پیش آمد هایی از چنان اهمیتی بر خوردار است که بی اعتنایی و نادیده گرفتنش مانع عظیم تعیین کننده ای، در هرلحظه ی مفروض برای شناخت موقعیت آن کشور می باشد که نیروهای ترقی خواه هرگز نخواهند توانست گام موثری برای توسعه و آبادانی میهن خویش بردارند. به همین دلیل واکاوی علت کودتای ۲۸ مرداد و پی آمدهای شوم آن که بعد از گذشت دهه های متمادی هنوز هم هر روزه تلخی زهر ناک آن در زندگی ما ایرانی ها آشکارا قابل لمس و رویت است، اهمیت شایانی دارد.

دقیقا به دلیل اهمیت تاثیر ژرف کودتا بر وضعیت وطن ما وزندگی تک تک هم میهنانمان، از همان فردای تحقق آن ، افراد و جریان های سیاسی با منظرهای متفاوت فکری و عقیدتی به تناسب دریافت خویش از این امر وبه فراخور جایگاه اجتماعی خود به ابراز نظر حول کودتا پرداختند. این بحث و کنکاش با گذشت دهه های متمادی از آن روز شوم، هنوز هم ادامه دارد.

حجم نوشته هایی که پیرامون این مسئله عرضه شده خارج از شمارش است . بسیاری از این نوشته ها که به حق می شود آن ها را سیاه مشق نامید ، به عناوین مختلف توجیه ضرورت کودتای ننگین ۲۸مرداد است. نیروهای ارتجاعی به شکل های مختلفی به تحریف واقعیت های مسلم تاریخی پرداخته و می پردازند . هدف جریان های ضد مردمی از سیاه نمایی ها آن است که توده ها را فریب دهند. تا بتوانند با گمراه ساختن مردمان به نیات پلید خویش جامه عمل پوشانند. این جریان های ضد مردمی ذ ینفع در پیروزی کودتا در باز تولیدی انگلی تا امروزه روز نیز در صحنه ی حیات اجتماعی ما حضور دارند که ، حتی توانسته اند به اریکه قدرت حکومتی نیز تکیه زنند.

با در نظر داشت اینکه از رویدادهای منتهی به کودتای ۲۸مرداد و وقایع پس از آن می توان برای مبارزه در راه صلح ، آزادی و عدالت تجریبات فراوانی کسب کرد ، مطالعه ی کتاب ارزشمند کودتا نوشته یروند آبراهامیان که با ترجمه ناصر زرافشان توسط انتشارات نگاه منتشر شده است . حاوی مطالب مستند در خور توجهی است که دقتی عمیق به مطالب مطروحه در آن را می طلبد .

آبراهامیان با استدلال هایی مبتنی بر یک سری واقعیت ها هدف خود را از نوشتن این کتاب در بخشی با عنوان مدخل توضیح می دهد . با مطالعه این بخش می شود دریافت: هدف از پژوهش وی پیرامون کودتای ۲۸مرداد بر انگیزه های علمی شرافت مندانه ای استوار است. او در این بخش دو دلیل عمده برای نگارش کتاب خویش قائل است. او می خواهد نشان دهد علت طرح ریزی کودتا نه روحیات شخصی مصدق و مسائلی در این مایه ، بلکه پافشاری او بر اصل ملی شدن نفت به معنای واقعی کلمه _ کنترل، اکتشاف، تولید، استخراج و صدور آن _ توسط ایرانی ها می بود. موردی که از سوی امپریالیسم انگلیس و آمریکا، به علت خصلت استعمار گرانه شان پذیرفتنی نبود . نیز کودتا را در چارچوب تضاد بین امپریالیسم و ناسیونالیسم که در آن مرحله ی تاریخی مصدق نماد و تجسم عینی و صادق آن در کشورمان بود، می بایست پی جویی کرد.

آبراهامیان از آغاز به کار استخراج و فروش نفت پس از کشف آن در سال ۱۹۱۸ در مسجد سلیمان روش غارت گرانه ی انگلستان را توضیح می دهد. واز وضعیت اسف بار کارگران شرکت نفت توصیف دقیقی ارائه می دهد. در صفحه ی ۴۰ به نقل از کتاب ((نفت ایران)) اثر پروفسور الول ساتون، گوشه هایی از چگونگی رفتار وحشیانه ی شرکت نفت ایران و انگلیس واوضاع بغایت رقت انگیز کارگران و کارمندان ایرانی شرکت، برای خواننده کتاب توضیح داده می شود. تجسم آن وضعیت پرمشقت دل هر انسانی را به لرزه در می آورد. چپاول بی رحمانه ی ثروت ملی کشور و استثمار بی حد و حصر کارگران شرکت نفت اعتراض های گسترده ی برحقی را علیه شرکت باعث می شد. با توضیح این موارد آغاز کارزار مردمی برای ملی کردن نفت به رهبری محمد مصدق که ابراهامیان وی را به درستی نماد محبوب ناسیونالیسم ایرانی ( صفحه ۵۷) می نامد، شروع می شود.

دهه هاست نیروهای ارتجاعی علیه اتحاد شوروی با این بهانه که خواستار امتیاز نفت شمال در ایران می بود و حزب توده ایران نیز که عمال!! آن کشور می بود از این خواسته ی ناحق حمایت می کرد، بر بوق و کرنا می دمند. ابراهامیان مستندا توضیح می دهد که، این دروغی بیش نیست. در صفحه ی ۶۷ ، نقل گزارش کاردار سفارت آمریکا در مسکو به وزیر امور خارجه ی کشور متبوع خود در این زمینه بی نیاز از هر توضیحی است. و هدف واقعی اتحاد شوروی را در رابطه با ایران که مبتنی بر حسن همجواری بود، نشان می دهد. درپشتیبانی اتحاد شوروی از مبارزه مردم ایران برای ملی شدن صنعت نفت در عرصه های دیپلماتیک در صفحه ۱۶۹ چنان دلیل معتبری ذکر شده است که جای هیچ شک و شبهه ای در حسن نیت دولت اتحاد جماهیر شوروی نسبت به جنبش مردمی ایران هیچ محملی نمی ماند.

در صفحه ی ۱۷۲ هدف واقعی و نهایی انگلستان از ضدیت و دشمنی با برنامه های ملی دکتر محمد مصدق روشن و واضح بیان شده است.

ابراهامیان در مورد نقش مخرب ومنفی اسلام سیاسی علیه مبارزات مردمی اسناد تکان دهنده ای را ارائه می کند. در صفحه ی ۱۸۰ کتاب از سوء قصد یکی از اعضای فدائیان اسلام (عبد خدایی) به زنده یاد حسین فاطمی سخن می رود. واینکه از سوی همگنانش بعد از به انحراف کشاندن انقلاب ۱۳۵۷ پاداش تبه کاری اش را دریافت کرد، پرده بر می دارد. نیز از اینکه کاشانی هیچ تعهد مردمی نداشت، جز کسب مال و منال در صفحه ۸۶ می گوید و به نقل از وزارت خارجه ی بریتانیا پول پرستی این خادمین اسلام را ( صفحه ۱۸۴) که با این جمله بیان شده است، می آورد: *ظاهرا چرخ های اسلام بیش از آئین های دیگر به روغن کاری احتیاج دارند *

در صفحه ی ۲۰۴ ابراهامیان از روابط فدائیان اسلام با دیگر نیروهای نیروهای ارتجاعی و همکاری آن ها با انگلستان علیه جبهه ملی، واز ارتباط سید ضیاء این عامل رسوای انگلیس با کاشانی علیه مصدق، سخن می گوید. (صفحه ۲۰۵) ودر صفحه ۲۱۴ از نقش کلیدی کاشانی در طرفداری از شاه و اینکه وی قاطعانه طرفدار کودتا علیه دولت ملی دکتر محمد مصدق است، اسنادی را ارائه می دهد.

در بخش آخر کتاب در جمع بندی نتایج کودتا در صفحه ۲۷۱ به درستی آمده است: یکی از پیامدهای کودتا در هم شکستن اپوزیسیون سکولار در ایران بود. هرچند ابراهامیان می گوید: رد شدن یک شتر از سوراخ ته سوزن، آسان تر از دست یافتن یک مورخ به پرونده های سی. آی. ا و ام آی سیکس در باره کودتا است. ولی با تعمقی بر مطالب مطروحه در کتاب ودر نظر گرفتن سیر رویدادهای میهنمان پس از کودتا، می توان دریافت که حزب توده ایران چه نقش مثبتی در حمایت از مصدق داشته است. به همین علت بعد از کودتا مورد وحشیانه ترین سرکوب های شاهی شد. ودر سایه حکومت شاهی، بر روح ناسیونالیسم ایرانی ضربات هولناکی وارد آمد.

اسلام سیاسی به علت خدمات شایان توجه اش در پیروزی کودتا توانست میدان وسیع تبلیغی برای هدف های شبه فاشیستی خود بیابد که، بر بسترآن توانست در جامعه هرچه بیشتر نفوذ معنوی داشته باشد. ودر انقلاب شکوهمند مردم ایران علیه سلطنت پهلوی چنان موقعیتی پیدا کند که بتواند نه چندان به سختی، انقلاب مردم ایران را به انحراف کشاند. چندان که بعد از سپری شدن چندین دهه از شکست انقلاب، مردم ایران هنوز هم با جانفشانی و مبارزه بی امان در راه خلاصی از این نکبت وتیره روزی می کوشند.

صادق شکیب

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا