گوناگون

هفته خونین تهران

انفجار ساختمان پلاسکو بر اثر نشت گاز نبوده است. اصلا ساختمان پلاسکو به شبکه گاز متصل نبوده که گاز نشت کند شهرداری به صدور اخطاریه اکتفا کرد و هیچ اقدامی برای رفع خطر انجام نداد.مردم باید به این اصل اعتقاد پیدا کنند که بیمه، هزینه نیست، بلکه سرمایه‌گذاری است…

2017-01-26_403_plasco-tanhaصبح روز پنج‌شنبه ۳۰ دی ۱۳۹۵ خبر آمد که ساختمان پلاسکو در محدوده چهارراه استانبول در آتش سوخت و چند ساعت بعد، خبر فروریختن کامل آن منتشر شد. آن طور که عموم خبرگزاری ها اعلام کردند، آتش‌نشانی تهران از ساعات اولیه آتش‌سوزی مشغول اطفای حریق بوده اما پس از سه ساعت‌ونیم تلاش، ساختمان به طور کلی منهدم شد. در این حادثه چندین تن از مردم عادی و آتش نشانان به زیر آوار گرفتار شدند. از آن روز تا کنون ماموران آتش نشانی و عمرانی مشغول جمع آوری خرابه های حاصل از این رخداد ند و در کمال تاسف تا این لحظه که این مقاله نوشته می شود، هیچ یک از ایشان زنده یافت نشده اند. به هر روی هفته گذشته،تهران سراسر از سیاهی و رنج بود برای مردمی که انتظار آرامش دارند. اما پس از یک هفته شاید بهتر است مروری بر اهم موضوعات مربط با آن کنیم.

چرایی وقوع حادثه
در همان ساعات ابتدایی حادثه، معاون امنیتی استانداری تهران سهل‌انگاری انسانی را عامل آتش‌سوزی این مجتمع دانست و بر اساس گزارش‌های آتش‌نشانان اشاره کرد که اتصال سیم‌های برق یا روشن بودن گاز پیک‌نیکی عامل آغاز آتش‌سوزی بوده است. ساعاتی پس از وقوع حادثه، در شبکه‌های مجازی، شایعاتی مبنی بر احتمال عمدی بودن این واقعه منتشر شد که سرپرست دادسرای امور جنایی تهران، عمدی بودن این حادثه را رد کرد و نیز سید محمود علوی، وزیر اطلاعات نیز در مورد احتمال تروریستی بودن حادثه اظهار کرد: «هیچ نشانه و علامتی از تروریستی بودن این حادثه در دست نیست. بنا به گفته شاهدان عینی، انفجاری شدید در ساعت هشت صبح در طبقه ۱۱ ساختمان باعث شد که آتش همه جا را فرا بگیرد. سخنگوی سازمان آتش‌نشانی نیز از وقوع چند انفجار شدید در داخل ساختمان، لحظاتی پیش از فروریختن ساختمان خبر داده بود. وی در مصاحبه‌ای، عنوان کرد: «آتش نشانان در مراحل پایانی عملیات اطفای حریق بودند که ناگهان ساختمان تخریب شد». او چند انفجار شدید را سبب تخریب کامل ساختمان عنوان کرد. پس از این اظهارات، سخنگوی شرکت گاز گفت: «انفجار ساختمان پلاسکو بر اثر نشت گاز نبوده است. اصلا ساختمان پلاسکو به شبکه گاز متصل نبوده که گاز نشت کند».
مهدی چمران، رییس شورای شهر تهران نیز علت انفجارها را ناشی از شعله‌ور شدن انبار گازوییل در طبقات بالای ساختمان عنوان کرد و محمدباقر قالیباف، شهردار تهران نیز مدعی شد انفجارها در طبقات ۱۰ و ۱۱اتفاق افتاده است. پس از فروریختن ساختمان، عملیات آواربرداری برای نجات افراد زنده مانده احتمالی یا پیکر کشته شدگان آغاز و به منظور شناسایی هویت اجساد بیرون آورده شده از آوار، از خانواده‌های مفقودین حادثه نمونه دی‌ان‌ای اخذ شد و تا این لحظه همچنان تلاش ها برای آواربرداری و کشف اجساد ادامه دارد.
فرسودگی بنا
اولین و مهم‌ترین موضوع در این حادثه، فرسودگی بنای ساختمان بوده است. به طوری که شهرداری تهران در تایید ایمن نبودن آن، از چند سال پیش تا مرداد ۹۵ اخطارهای پی‌درپی به مالک ساختمان ارائه داده بود اما این اخطارها به هیچ وجه مورد رسیدگی قرار نگرفت. از بعد حقوقی می‌توان گفت که شهرداری به‌طور مطلق مسئول نبوده است زیرا پس از اخطارهای مداوم، قوه قضاییه را از وجود خطر فرسودگی ساختمان پلاسکو آگاه کرده بود. هرچند می‌توان این نهاد عمومی غیردولتی را برای اهمال‌کاری و عدم پیگیری نوسازی یا بازسازی مسئول دانست زیرا به هر حال وقتی نهادی متولی، چون شهرداری از رخدادی قریب‌الوقوع خبر داشت، باید با تمام قوا برای پیشگیری از آن همت می‌گمارد نه آنکه به یک اطلاع رسانی بسنده می‌کرد. از سویی دیگر در امر پیشگیری می‌توان قوه قضاییه را هم مسئول دانست. شاهد مثال این مدعا پلمب پاساژ کویتی‌ها پس از حادثه پلاسکو است. وقتی قوه قضاییه با دستور دادستان چنین بازوی اجرایی را در اختیار دارد که بتواند یک پاساژ بزرگ را تخلیه نماید، پس قدرت در امان نگاه داشتن ساختمان پلاسکو را هم داشته است و تمام این‌ها درحالی است که بر اساس ظواهر و بر طبق رونوشت اخطارهای شهرداری، قوه قضاییه از خطر احتمالی آگاه بوده است. دیگر آنکه شورای شهر تهران هم بی‌تقصیر نیست زیرا آن‌ها مسئولیت نظارت بر عملکرد شهردار را دارند وقتی شهردار دچار قصور و اهمال می‌شود، اعضای شورا باید در موضوع ورود کنند نه آن‌که تنها در کمیسیون‌های متعدد به بحث‌ها و بررسی‌های بی‌فرجام بپردازند. از این رو نه فقط یک نهاد یا یک مسئول، بلکه نهادهای متعددی در امر اخیر دچار کم‌کاری یا اهمال شده اند.
کمبود امکانات آتش نشانی
با آوار شدن ساختمان پلاسکو و انتشار تصاویر از عملیات آتش نشان‌ها در خاموش کردن ساختمان ویران شده، انتقادات گسترده ای به کمبود امکانات آتش‌نشان‌ها و تامین نشدن بودجه لازم برای به‌روز رسانی تجهیزات ایستگاه‌های آتش نشانی در رسانه‌های رسمی و شبکه‌های اجتماعی مطرح شد. به خصوص زمانی که مشخص شد بخش اعظمی از بودجه مصوب آتش نشانی محقق نشده و به دست این سازمان نرسیده است.این درحالی است که بعد از حادثه دلخراش آتش‌سوزی در خیابان جهموری و مرگ دو تن از کارگران، مقرر شده بود تجهیزات آتش نشانی به روز شوند.
نردبان هایی که باز نشد
در ماجرای مربوط به آتش‌نشانی خیابان جمهوری در سال ۹۲ مشخص شد، این سازمان از شرکت ایویکو ماگیروس آلمان که یک شرکت تامین‌کننده تجهیزات ایمنی آتش‌نشانی است، ماشین‌هایی را خریده است که در آن حادثه تلخ نردبان یکی از همین ماشین‌ها دچار نقص شد.ماگیروس در آن ماجرا مدعی شد شهرداری تهران بیش از یک‌سال است که از انجام خدمات تعمیرات و نگهداری تجهیزات آتش‌نشانی تهران سرباز زده و شهرداری هم این ادعا را زیر سوال برد. البته در آن ماجرا محمود قدیری، معاون وقت پیشگیری سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران که خودش دوره استفاده از این ماشین‌های ماگیروس را در آلمان پشت سر گذاشته بود، این ماشین‌ها را از بهترین‌های جهان دانست که از میان حدود هر ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ ماموریت آن، تنها ممکن است در یک مورد نقصی شبیه حریق خیابان جمهوری اتفاق بیفتد.از طرف دیگر این را هم می‌دانیم که برخی سازندگان داخلی بنابر سفارش سازمان آتش‌نشانی، شهرداری‌ها و ارگان‌های نظامی، خودروهای آتش‌نشانی تولید می‌کنند. در سال ۱۳۹۱ قیمت خودروی آتش‌نشانی در داخل حدود ۳۰۰ میلیون تومان تمام می‌شد و رقیب خارجی هم قیمتی معادل یک‌میلیارد تومان داشت اما در مجموع به نظر می‌رسید در شرایط غیرتحریم ،به استفاده از ماشین خارجی تمایل بیشتری وجود دارد.
مشکل اصلی نبود هلی کوپترها
ابوالفضل قناعتی، عضو کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر در پاسخ به انتقادات بسیاری که به کمبود تجهیزان آتش نشانی مطرح شده، گفته است: «تمام تجهیزات ماشین‌های آتش‌نشانی در حادثه ساختمان پلاسکو به‌طور کامل به‌کار گرفته شد. اما با توجه به اینکه این ساختمان ۱۷ طبقه بوده است، تجهیزات نردبان، خاموش کردن آتش تا طبقه ۱۱ را پوشش داده بود و در واقع امکانات این سازمان برای چنین حوادثی تا حد ۱۱ طبقه است. ضمن اینکه با توجه به اینکه شعله آتش در داخل ساختمان بیشتر بود، تعدادی از آتش‌نشان‌ها هم برای خاموشی به داخل ساختمان رفته بودند». هرچند این عضو شورای شهر توضیح نداده است که چرا نردبان‌های بلندمرتبه در ایران وجود ندارد. وی همچنین با بیان اینکه در داخل کشور هلی‌کوپترهایی که برای اطفای حریق در چنین مواردی استفاده شود وجود ندارد، گفته است: «البته اگر این هلی‌کوپترها هم وجود داشت، با توجه به اینکه آتش در داخل ساختمان بود، امکان استفاده درست آن وجود نداشت و فقط از بیرون می‌توانست آتش را خاموش کند و دسترسی به اتاق‌ها فقط از داخل ساختمان میسر بود». قناعتی با تاکید بر اینکه هلی‌کوپترهای اطفای حریق در چنین مواردی لازم و ضروری هستند، می‌گوید: «با توجه به اینکه ساختمان‌های بلندمرتبه در شهر تهران زیاد است، یکی از موارد ضروری برای حوادث حریق، وجود این هلی‌کوپترها در مراکز سازمان آتش‌نشانی است. بنابراین در اولین فرصت این موضوع در شورای‌شهر تهران مطرح می‌شود تا در چنین مواردی و همچنین برای ساختمان‌هایی که معابر و خیابان‌ها برای رسیدن سریع ماشین‌های آتش‌نشانی اجازه نمی‌دهد، از این هلی‌کوپترها استفاده شود».
یکی دیگر از انتقادات به کمبود امکانات آتش نشان ها، نبود تجهیزات آوار برداری است که قناعتی درباره نبود ماشین‌های آواربرداری ویژه سازمان آتش‌نشانی برای اتفاقاتی مانند ساختمان پلاسکو هم می‌گوید: «سازمان آتش‌نشانی علاوه‌بر اینکه این ماشین‌ها را ندارد، باید جرثقیل‌های خود را هم تکمیل کند». عضو کمیسیون عمران و حمل‌و‌نقل شورای شهر با اشاره به بودجه سازمان آتش‌نشانی توضیح می‌دهد: «آنچه توسط شورای شهر برای تجهیز ماشین‌های آتش‌نشانی مصوب شده است، باید خریداری می‌شد و اگر این کار انجام نشده، کوتاهی صورت گرفته است اما اگر در بودجه گنجانده نشده است، باید طبق برنامه و پروژه تعریف شود. ضمن اینکه اعضای شورای شهر تاکنون با هیچ برنامه‌ای مبنی بر مجهزکردن بیشتر تجهیزات آتش‌نشانی مخالفتی نکرده‌اند».
جبران خسارت زیان دیدگان
آنچه در این برهه حساس بیش از هر امر دیگری به نظر می رسد، تمهیدات جبران خسارات وارده بر اشخاص ذی‌ربط در فاجعه ساختمان پلاسکو است. در این حادثه علاوه بر جان باختن آتش‌نشان ها و مردم عادی، بسیاری از مغازه داران و کارگران ساختمان دچار ضررهای بسیاری شدند. این درحالی است که ایشان خود را مهیای بازار شب عید کرده بودند. از این‌رو همان طور که توقع می‌رفت نهادهای مسئول و دولت تا حدی پای کار آمدند تا از متضرران اعاده خسارت شود. در این راستا اداره کل روابط عمومی و امور بین الملل بیمه مرکزی اظهار داشت: «متاسفانه تنهاحدود ۲۵ درصد از واحدهای این ساختمان تحت پوشش بیمه آتش سوزی بوده اند و جمع تعهدات شرکت‌های بیمه در قبال آن‌ها حدودا ۴۰ میلیارد تومان برآورد می‌شود». همچنین رییس کل بیمه مرکزی با قدردانی از رشادت های آتش نشانان گفت: «هرچند صحبت در خصوص دیه و پرداخت خسارت در برابر فداکاری این عزیزان هنوز زود است و عمق این فاجعه با هیچ امر مادی قابل جبران نیست اما خوشبختانه سازمان آتش‌نشانی بیمه مسئولیت در حد دیه و بیمه عمر و حادثه تهیه کرده است که به زودی برای بررسی و پرداخت آن‌ها اقدام می‌شود». همتی، رییس کل بیمه مرکزی در پاسخ به مجری شبکه «خبر» در خصوص اجباری کردن بیمه آتش‌سوزی گفت: «با توجه به اینکه این نوع بیمه‌نامه مختص دارایی‌های افراد است، مجبور کردن افراد به بیمه کردن اموال شخصی خود کار سختی است اما اگر قرار است این کار انجام شود باید توسط واحدهای صنفی به آن‌ها اجبار شود تا در هنگام بروز چنین حوادثی، سرمایه سال ها تلاش آن‌ها به یکباره از بین نرود. ما نیز آمادگی ارائه تخفیفات گروهی به کسبه محترم را داریم، هر چند که حق بیمه آتش سوزی به نسبت سرمایه آن‌ها بسیار کم است. در واقع مردم باید به این اصل اعتقاد پیدا کنند که بیمه، هزینه نیست بلکه سرمایه‌گذاری است». او همچنین افزود: «کسبه محترم می‌توانند از شنبه با آرامش به شرکت های بیمه مربوطه خود مراجعه کنند تا اقدامات لازم برای پرداخت خسارت آن‌ها صورت گیرد».
فضای جایگزین برای کسبه پلاسکو
در کنار این اظهارات، نایب رییس اتاق اصناف از تشکیل جلسه کمیته ویژه حادثه ساختمان پلاسکو در اتاق اصناف تهران خبر داد و گفت: «در صددیم محلی را به صورت سازه های موقت برای خسارت‌دیدگان حادثه ساختمان پلاسکو در نظر بگیریم تا شب عید را بگذرانند و بتوانند کار خود را ادامه دهند و اولویت برای استقرار در نمایشگاه‌های بهاره با پلاسکویی‌هاست». همچنین ابراهیم درستی، نایب رییس اتاق اصناف ایران از تشکیل جلسه کمیته ویژه این حادثه در اتاق اصناف تهران با حضور اتحادیه ها و تشکل های بخش خصوصی مرتبط با این مساله خبر داد و گفت: «هر چند نباید همه تقصیرها را به گردن اصناف انداخت اما در جلسه کمیته ویژه حادثه ساختمان پلاسکو به این جمع‌بندی رسیدیم که باید هر آنچه همه دستگاه های متولی و ذی‌ربط در توان دارند، برای جبران خسارت زیان‌دیدگان و راه‌اندازی مجدد تولید و تجارت فعالان بازار پلاسکو صرف کنند. در صددیم به زودی محلی را برای کسبه ساختمان پلاسکو به صورت سازه‌های موقتی در نظر بگیریم تا کاسبان این ساختمان بتوانند شب عید خود را با آسودگی خاطر بگذرانند و دغدغه بازارشان را نداشته باشند. در این زمینه همه دستگاه های متولی ذی‌ربط همکاری لازم را می کنند تا بتوانند نهایت مساعدت و کمک را به زیان‌دیدگان بکنیم». او اضافه کرد: «اتاق اصناف به عنوان مجری و متولی برگزارکننده نمایشگاه‌های بهاره در سراسر کشور، آسیب‌دیدگان حادثه ساختمان پلاسکو را در اولویت اول خود برای استقرار در این نمایشگاه ها قرار می‌دهد و در صددیم منابع اعتباری را بتوانیم برای خسارت دیدگان این حادثه در نظر بگیریم تا آن‌ها بهتر بتوانند به بازار ورود پیدا کنند». درستی با بیان اینکه قیمت ساختمان پلاسکو شامل ارزش اجناس و محصولات موجود، قیمت ساختمان و … مجموعا حدود ۱۵۰۰ میلیارد تومان ارزش گذاری شده که در روزهای آینده بهای دقیق این ساختمان اعلام خواهد شد، تصریح کرد: «اگر مساله بازسازی و نوسازی ساختمان پلاسکو در دستور کار قرار گیرد که پیشرفت آن منوط به رضایت مالک این ساختمان یعنی بنیاد مستضعفان است، اتاق اصناف آمادگی کامل برای همکاری و مشارکت در این زمینه را دارد و مسلما کسانی که در این ساختمان سرقفلی مغازه‌ها را در اختیار داشتند، به عنوان مثال سرقفلی‌شان حدود یک میلیارد تومان ارزش داشت، قطعا برای بازسازی آنجا حاضرند ۱۰۰ میلیون تومان و حتی بیشتر سرمایه گذاری و مشارکت کنند». اما در نهایت سیدحسین هاشمی، استاندار تهران از اختصاص دادن دو فروشگاه در مناطق مولوی و شهرک صنعتی قدس خبر داد. او در این باره گفت: «فروشگاه قدس مولوی و شهرک صنعتی قرچک با مسئولیت رییس اتاق اصناف تهران برای کسبه پلاسکو پیش‌بینی شده است».سید حسین هاشمی در جلسه شورای اداری استان تهران اظهار کرد: «حادثه پلاسکو هشداری برای مدیران و دستگاه‌ها است؛ ‌پیش‌بینی و پیشگیری، از اصول مدیریتی در استان تهران است و هر چند در بخش‌هایی در پیشگیری موفق عمل کردیم اما حوزه‌های خدمات‌رسان نیازمند بازنگری مجدد است. حادثه پلاسکو دلسوزی و حمایت مردم ایران را یک بار دیگر نشان داد و گروه‌های زیادی برای حل مشکل آسیب‌دیدگان این حادثه اعلام آمادگی کرده‌اند». هاشمی اضافه کرد: «‌تهران خیلی آسیب‌پذیر است و لازم است ستاد ملی بحران برای خدمات‌رسانی ملی و استانی راه‌اندازی شود. زمین ۱۰۰ هکتاری در جنوب غرب فرودگاه امام(ره) و زمین ۴۰ هکتاری جنوب مرقد امام (ره) برای احداث ستاد ملی بحران پیش‌بینی شده است و امیدواریم هرچه سریع‌تر راه‌اندازی شود. همچنین تجهیزات آتش‌نشانی همزمان با توسعه شهر باید مدرن شوند» .هاشمی درباره اعطای تسهیلات به روستاها و مناطق عشایری استان اظهار کرد: «استفاده از تسهیلات در نظر گرفته شده، فرصت خوبی برای روستاها به‌دنبال دارد و ایجاد مجموعه‌های فرهنگی و گردشگری در روستاها و مناطق عشایری مورد استقبال است». وی با بیان اینکه عده‌ای برای بازدید از مناطق عشایری از خارج کشور تا سه هزار دلار برای هر شب می‌پردازند، گفت: «فرمانداران، پیگیر برنامه‌ریزی‌ها برای ارائه طرح باشند و تا پنجم اسفندماه به فرمانداران و دستگاه‌های اجرایی فرصت داده می‌شود تا طرح‌های خود را برای دریافت تسهیلات روستایی و عشایری ارائه دهند.
پیشگیری در آینده
شاید انتظار مردم پس از حادثه تلخ فروریختن ساختمان پلاسکو و جان دادن تعدادی از شهروندان و آتش نشان‌ها این باشد که دست کم مسئولان امر، بعد از این چاره ای برای ساختمان‌های فرسوده بیندیشند و با گذشت زمان همه چیز به دست فراموشی سپرده نشود.در همین رابطه محمدرضا نجفی نماینده مردم تهران گفته است: «شهر تهران نقاط آسیب‌خیز بسیاری دارد و همه آن‌ها قابل پیش‌بینی و پیشگیری هستند. وقوع این اتفاقات نشان می دهد که اشخاص حقیقی و حقوقی ذی‌ربط، وظیفه خود را در زمان مناسب به درستی انجام نداده اند که منجر به وقوع چنین حادثه‌ای شده است. ساختمان‌های فرسوده با مقاومت های کم، هر کدام می‌توانند کانون فاجعه‌ای دیگر در کشور باشند. همه دستگاه های مسئول باید نسبت به طرحی جامع اقدام کنند و نتایج آن را به سمع و نظر افکار عمومی برسانند. باید از این حادثه تلخ عبرت گرفت و آن را تبدیل به چراغی برای پیشگیری از اتفاقات مشابه در آینده کرد. اینکه امکانات موجود ما پاسخگوی مشکلات و معضلات تهران نیست، موضوعی انکارنشدنی است. این اتفاق به ما گوشزد کرد تا سرمایه های ملی صرف توسعه خدمات رسانی، امدادرسانی و همچنین بالابردن استانداردهای زندگی مردم شود. لازم است فسادی را که در جامعه رسوخ کرده، کنترل کنیم تا بتوانیم این هزینه ها را صرف افزایش ایمنی زندگی مردم کنیم». او در پاسخ به سوالی دیگر مبنی بر لزوم وضع قوانینی سختگیرانه برای مقابله با چنین حوادثی گفت: «در برنامه ششم توسعه پیش بینی هایی شده است. بنابراین باید منتظر نهایی شدن و اجرایی شدن آن باشیم».به هر روی آنچه در مقطع کنونی به نظر می رسد این است که تمام مسئولان برای جلوگیری از حوادث مشابه، اولا نسبت به شناسایی، ترمیم یا بازسازی ساختمان های فرسوده اقدامی عاجل کنند و تنها به صدور اخطاریه اکتفا نکنند و ثانیا برای اقدامات پس از حوادث، آمادگی لازم را فراهم نمایند به طوری که در اولین قدم امکانات سازمان آتش‌نشانی را به سطح مطلوبی برسانند تا دیگر برای نبود یک نردبان یا فقدان یک هلی‌کوپتر آب‌پاش، جان مردم به خطر نیفتد. به امید آن روز.

روزنامه قانون

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا