اجتماعی

۹۰ درصد سرطان‌ها، ناشی از عوامل محیطی است

محیط زیست یکی از تاثیرگذارترین عوامل موثر بر سلامتی انسان است، از این رو آلودگی‌های محیطی می‌توانند در بروز بیماری‌های خطرناکی مانند سرطان نقش داشته باشند. عوامل محیطی که روزانه همه ما با آن مواجه هستیم، همچون هوایی که تنفس می‌کنیم، آبی که می‌نوشیم، غذایی که می‌خوریم و به طور کلی نحوه زندگی‌ای که انتخاب کرده‌ایم همگی می‌توانند عامل سرطان باشند.

میزان بروز سرطان در کشورهای مختلف متفاوت است و همچنین میزان بروز در افراد که از کشوری به کشور دیگر مهاجرت می‌کنند تغییر می‌کند. به دیگر عبارت عوامل محیطی به حدی تاثیرگذار هستند که حتی افراد مهاجر، فارغ از موضوع ژنتیک و وراثت همانند سایر مردم آن کشور، در معرض عوامل سرطان‌زای موجود در محیط زندگی جدید قرار می‌گیرند که تاییدی بر تاثیر محیط بر سلامت افراد است. ساختار ژنتیکی هر فرد در روند زندگی، در مواجهه مداوم با عوامل محیطی همچون مواجهه‌های شغلی، آلودگی هوا، نور خورشید و اشعه رادیواکتیو است. این عوامل ممکن است منجر به تغییرات ژنتیکی و بر هم زدن تعادل و توازن در روند عادی رشد سلول‌ها شوند.

اهمیت عوامل محیطی در ایجاد سرطان

به طور کلی عوامل ایجاد کننده سرطان را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: عوامل مرتبط با شیوه زندگی و عوامل محیطی. هر چند عوامل مختلف شیوه زندگی از طریق محیط همچون سیگار، الکل و تغذیه نا مناسب وارد زندگی افراد می‌شوند، اما وقتی از عوامل محیطی صحبت می‌کنیم، منظور عواملی هستند که مستقل از شیوه زندگی ما، به بدن آسیب می‌رسانند، همچون آلودگی هوا. به طور کلی سهم عوامل مختلف شیوه زندگی در ایجاد سرطان نسبت به عوامل محیطی بیشتر است.

ارتباط دو سوم سرطان‌ها با عوامل محیطی

به طور متوسط دو سوم موارد سرطان با برخی از عوامل محیطی همچون تنباکو، الکل، غذا، قرار گرفتن در معرض تابش اشعه، ویروس‌ها و مواد موجود در هوا، آب و خاک مرتبط هستند. البته بسیاری از آنها مربوط به انتخاب‌ شیوه زندگی بوده و قابل تغییر و تعدیل هستند. برای مثال حدود یک چهارم مرگ و میر‌های ناشی از سرطان با حذف مصرف محصولات تنباکو قابل پیشگیری هستند و با انتخاب‌های تغذیه‌ای می‌توان از بسیاری از مرگ‌های زود هنگام ناشی از سرطان پیشگیری کرد. رژیم غذایی سالم کم کالری شامل مصرف غلات کامل، میوه‌جات و سبزیجات می‌تواند در سلامت افراد نقش اساسی داشته باشد. برای حفظ سلامتی باید از مصرف غذاهای چرب، گوشت قرمز، پر نمک یا نمک سود شده اجتناب کرد. همچنین پیشگیری و درمان برخی از عوامل عفونی و ویروس‌ها همچون ویروس پاپیلومای انسانی، هپاتیت ‌B و C، ویروس ابشتین‌بار و هلیکو باکتری پیلوری که از عوامل خطرزاست در ابتلا به سرطان پر اهمیت است. بنابراین رابطه مواجهه با عوامل محیطی و خطر بروز سرطان تایید شده است، اما هنوز به درستی نمی‌دانیم چرا از بین دو نفر که مواجهه‌های محیطی مشابهی دارند، فقط یکی از آنها مبتلا به سرطان می‌شود! اما به نظر می‌رسد عوامل فردی در این مساله دخالت دارند و ارتباط پیچیده‌ای بین آنها حاکم است. احتمال ایجاد سرطان در یک فرد در واکنش به عوامل زیست‌محیطی ویژه به مدت زمان و تعداد دفعات قرار گرفتن در معرض ماده‌ای خاص و همچنین عوامل دیگر همچون عوامل ژنتیکی، رژیم غذایی، سبک زندگی، سلامتی، سن و جنسیت بستگی دارد.

سرطان و محیط کاری

بسیاری از عوامل خطرزای محیطی سرطان برای اولین بار در محیط کار کشف شده‌اند. زیرا افرادی که مشاغل خاص دارند در مقایسه با عموم مردم تحت تاثیر مواجهه زیاد با مواد شیمیایی هستند. طیف وسیعی از مواد شیمیایی که بعضی افراد در صنایع و مشاغل و در محیط کار خود با آن سرو کار دارند، احتمال ابتلا به سرطان را در آنها افزایش می‌دهد. از جمله این مواد، بنزن، تار، ارسنیک، کادمیوم، کرومیوم و چندین ماده دیگر است که عبارتند از:

بنزن: به عنوان حل شونده در بسیاری از صنایع از جمله پتروشیمی کاربرد دارد و همچنین در آلودگی‌های هوای شهری و در دود سیگار وجود دارد. تماس طولانی مدت با بنزن خطر ابتلا به لوسمی را افزایش می‌دهد.

تار: مجموع ذراتی‌ است که در اثر اشتعال سیگار معلق شده و به ریه وارد می‌شود. این ذرات به صورت ماده چسبنده قهوه‌ای‌رنگی در انگشتان، دندان و ریه افراد سیگاری رسوب می‌کند.

آرسنیک: به عنوان یک ماده نگه‌دارنده در صنایع چوب کاربرد دارد، البته در دود سیگار نیز موجود است. این ماده بعد از ورود به بدن، هرگز دفع نمی‌شود و با تخریب DNA و ممانعت از ترمیم آن، یک ماده سرطان‌زا محسوب می‌شود.

کادمیوم: در صنایع باطری‌سازی کاربرد و در سیگار هم وجود دارد. مطالعات نشان می‌دهد میزان کادمیوم در افراد سیگاری دو برابر افراد غیر سیگاری‌ است. این ماده علاوه بر سرطان‌زایی بر کلیه و عروق هم تاثیر مخرب دارد.

کرومیوم: در صنایع آلیاژ‌سازی و رنگسازی کاربرد دارد. در دود سیگار نیز موجود بوده و با سرطان ریه مرتبط است.

بوتادین: در صنایع لاستیک سازی کاربرد داشته و سرطان‌زاست.

دنیتروزآمین: در آب‌های آلوده به آلودگی‌های صنعتی، کودهای کشاورزی نیتراته و به عنوان ماده نگهدارنده در صنایع کالباس‌سازی یافت می‌شود، سرطان‌زا بوده و در دود سیگار نیز موجود است.

سیلیس: در صنایع شیشه‌سازی و ذغال سنگ مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مقصر اصلی آلودگی هوا کیست ؟

دود ناشی از فعالیت کارخانه‌ها، خودروها و سیستم گرمایش موجب انباشته شدن مواد سرطان‌زا در هوا شده که عامل اصلی آلودگی هوا در شهرهای صنعتی است. افراد و گروه‌های در معرض خطر همچون کودکان، افراد مسن و زنان باردار به دلیل اینکه مصونیت بدنشان پایین است بیشتر در معرض آلودگی هوا هستند. آلاینده‌هایی همچون دی‌اکسید گوگرد، دی‌اکسید نیتروژن، مونوکسید کربن و ازن از مقصرین اصلی در آلودگی اتمسفر شهری هستند و تحقیقات رابطه آلودگی هوا با سرطان‌های ریه، خون و پوست را اثبات کرده‌اند. نکته مهم آن است که آلودگی هوا جزو عوامل سرطان‌زای قابل پیشگیری‌ است و تلاش در این زمینه لازم است.

مواجهه زیاد با نور خورشید سرطان زاست

بنابر اعلام دفتر آموزش و ارتقای سلامت وزارت بهداشت، نور خورشید یکی از مهم‌ترین عوامل بالقوه سرطان‌زا‌ست و سالانه میلیون‌ها نفر در سراسر دنیا به دلیل آثار مضر نور خورشید مبتلا به سرطان پوست می‌شوند. به عبارتی اگر نور آفتاب تا حدی برای سلامتی مفید است، اما مواجهه زیاد با نور آفتاب به ویژه در زمان کودکی عامل ویژه و مهمی در افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست است. نور خورشید دارای سه طیف است که عبارتند از: طیف نور مرئی که همان رنگین کمان دوست داشتنی و هفت رنگ است. البته در حاشیه دو طرف رنگین کمان، امواج مادون قرمز و ماورای بنفش قرار می‌گیرند که در طیف نامرئی اشعه خورشید هستند. امواج ماورای بنفش با چشم غیر مسلح دیده نمی‌شوند، اما این امواج موجب آفتاب سوختگی، آسیب چشم (آب مروارید)، آسیب سد دفاعی پوست و سرطان پوست می‌شود. نوعی از این امواج به نام UVA در سالن‌های برنزه کردن پوست استفاده می‌شود. بر اساس تحقیقات انجام شده کسانی که از این سالن‌ها استفاده می‌کنند در معرض انواع سرطان پوست قرار دارند.

حتی‌المقدور از نور آفتاب اجتناب کنید!

امواج دیگری به نام UVB موجود در نور خورشید در ساعات اوج تابش (۱۰ صبح تا چهار عصر) شدت بیشتری دارد. این اشعه بر لایه‌های سطحی پوست اثر گذاشته و عامل اصلی قرمزی و آفتاب سوختگی است. این اشعه به لایه‌های عمقی نفوذ نمی‌کند، اما دارای آثار سریع و حاد است. در شرایط برفی و یخی اثرات UVB دو برابر می‌شود و شدت سوختگی افزایش می‌یابد. البته علاوه بر آفتاب سوختگی آثار سرطان‌زایی این موج نیز اثبات شده است. بنابراین لازم است افراد در صورت امکان بین ساعات ۱۰ صبح تا چهار بعد‌از‌ظهر از قرار گرفتن در نور آفتاب اجتناب کرده، بدن را پوشانده و از کرم‌های ضد آفتاب استفاده کنند. توصیه می‌شود که از تخت‌های برنزه‌ کننده یا انواع دیگر مواجهه‌های مصنوعی با اشعه فرابنفش خودداری شود.

رادیولوژی در هنگام بارداری ممنوع

اشعه رادیو اکتیو شامل پرتوهای کیهانی، گاز رادون، ذرات ناشی از بمب‌های هسته‌ای یا آزمایشات هسته‌ای روی زمین و عکسبرداری تشخیصی است. همه انسان‌ها در معرض تشعشع یونیزان ناشی از پرتوهای کیهانی که از فضا وارد اتمسفر زمین می‌شوند قرار دارند. این تشعشعات ممکن است حدود یک درصد از کل میزان خطر ابتلا به سرطان باشد. تماس طولانی‌مدت با این اشعه خطر ابتلا به لوسمی (یکی از انواع سرطان خون) را افزایش می‌دهد. برای مثال میزان ابتلا به لوسمی در ژاپنی‌هایی که در پایان جنگ جهانی دوم با انفجار بمب اتم مواجه شدند، افزایش پیدا کرد. بنابراین مقدار اشعه حین عکس‌های رادیولوژی تشخیصی کم است و نمی‌تواند موجب بروز سرطان شود، اما مواجهه با اشعه ایکس در حین دوران بارداری ممنوع است؛ چرا که خطر لوسمی در کودک را افزایش می‌دهد.

خودمراقبتی؛ کلید پیشگیری از سرطان

به گزارش ایسنا، سازمان بهداشت جهانی به اصلاح شیوه زندگی برای چهار عامل خطر الکل، سیگار، رژیم غذایی ناسالم و فعالیت بدنی ناکافی تاکید دارد. واضح است که مهم‌ترین راهبرد برای کنترل این چهار عامل خطر، خود مراقبتی است. برای مثال می‌توان از طریق رسانه‌های عمومی و آموزش‌های فردی و گروهی خود مراقبتی به ویژه در سطح شبکه‌های بهداشتی درمانی را به شکل مستمر ادامه داد.
آرمان

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا