فرهنگی

«علی‌اشرف» جاودانه شد*

مراسمِ بدرقه این نویسنده فقید روز دوشنبه از منزل ایشان واقع در کرج برگزار می‌شود و جزئیات مراسمِ خاکسپاری و یادبودِ ایشان نیز متعاقبا اعلام خواهد شد…

سوم شهریور هزاروسیصدوبیست- چهارم آبان هزاروسیصدونودوشش. در میانه این دو تاریخ علی‌اشرف درویشیان، نویسنده معاصر و راوی سال‌های ابری و سلول‌ ١٨ و آبشوران و تلخستان، زیست و قریب‌به نیم قرنِ آن را به روایتِ روزگار مردمان فرودست خطه غرب پرداخت.

او با نوشتنِ نخستین داستان‌هایش «از این ولایت» در سال‌های نخست دهه پنجاه، دستگیر شد و به زندان افتاد و بعد از این در کرمانشاه و تهران چند بار دیگر در بند شد و از معلمی برکنار، تااینکه همزمان با انقلاب اسلامی با دیگر زندانیان سیاسی آزاد شد و به‌قول خودش «مردم آزادشان کردند.» درویشیان در خانواده‌ای تهی‌دستِ کارگری در کرمانشاه به‌دنیا آمد. از پنج‌سالگی همراه پدرش به آهنگری می‌رفت، زمانی که هنوز پایش به پدال نمی‌رسید و پدر آجر می‌گذاشت زیر پایش تا به دم برسد. بعد که مغازه پدرش از دست رفت، شاگردبنا شد، «سخت‌ترین شغل دنیا». می‌نشست زیر آفتاب خشت می‌زد و خشت‌ها پر از تیغ بوته‌های بیابان بود و تمام دست‌هایش را زخم می‌کرد. این‌ها روایتِ درویشیان از روزگار کودکی‌اش است و بعد هم که از این زندان به آن زندان و اخراج از معلمی… علی‌اشرف درویشیان یکی از آخرین نویسندگان نسلی بود که به «تعهدِ ادبیات» باور داشت و داستان‌هایش در شمار ادبیات سیاسی یا اجتماعی بود و ژانر آن هم «رئالیسم اجتماعی». اما مهم‌تر از این دسته‌بندی‌ها طرز زیستِ درویشیان بود که در روزگار ما دیگر از سکه افتاده است. نویسنده‌ای متعهد که ادبیات را امکانی برای مبارزه و تغییر می‌دانست و در تمام دوران کاری‌اش زندگی و روزگار پُرفلاکتِ مردم فرودست خطه‌ای از کشور را تصویر کرد و تا به آخر از باورهایش دست نکشید. درویشیان نویسنده‌ای بود که به مُد روز کاری نداشت. در دورانی که او نوشتن آغاز کرد رئالیسم اجتماعی و نوشتن از رنج‌های فرودستان و آنان که صدایی در گفتمان غالب نداشتند، ضرورتی جهانی بود و او نیز هم‌ردیف با دیگر
نویسنده/روشنفکران به این کار پرداخت. درویشیان در تمام عمر مستقل ماند و از هیچ نهاد و دارودسته‌ای چشمداشتی نداشت که هیچ، انتخابِ او برکنارماندن از مُدها و منفعتی بود که هرازگاهی در دورانِ گشودگی‌های اندک سیاسی و فرهنگی پیشکش می‌شد ازسوی کسانی که در همین اثنا جایی برای خود در نهادهای رسمی می‌یافتند و در عین حال سودای آن داشتند که خود را در نسبت با جریان روشنفکری نیز تعریف کنند و از این نَمد نیز کلاهی نصیب ببرند. درویشیان اما اهلِ نشستن بر سر خوان نعمتی نبود که او را از رسالتی که خود برای خودش تعریف کرده بود، دور کند. بگذریم.
علی‌اشرف درویشیان، نویسنده متعهد ادبیات ایران با داستان‌های نخست خود «از این ولایت» چاپ خرداد ١٣۵٢، «آبشوران» چاپِ ١٣۵۵ که بار نخست با نامِ مستعار او، لطیف تلخستانی چاپ شد، خود را به‌عنوان نویسنده‌ای متعهد و در قالبِ ادبیات سیاسی شناساند. «همراه آهنگ‌های بابام»، «سلول ١٨»، «کتاب بیستون» «فصل نان»، «دُرشتی»، رمانِ بلند و دوجلدیِ‌«سال‌های ابری» ازجمله آثار داستانی ‌مطرح اوست. درویشیان هم‌چنین در زمینه ادبیات کودک و نوجوان نیز آثار درخوری دارد: «روزنامه دیواری مدرسه ما»، «کی برمی‌گردی داداش جان؟»، «ابر سیاه هزار چشم»، «ق‍ص‍ه‌ه‍ای آن س‍ال‌ه‍ا» برخی از آثار او در این حوزه است. درویشیان هم‌چنین در حوزه نقد و پژوهش نیز آثار قابل‌تاملی دارد و شاید از بهترین‌های او در این زمینه «ف‍ره‍ن‍گ اف‍س‍ان‍ه‌ه‍ای م‍ردم ایران»، «ف‍ره‍ن‍گ ک‍ردی ک‍رم‍ان‍ش‍اه‍ی: ک‍ردی – ف‍ارس‍ی» است که روایتِ گردآوری این متل‌ها و افسانه‌ها هیچ کم از داستان‌های او ندارد. درویشیان درباره نویسنده سلف خود صمد بهرنگی نیز دو کتاب درآورده است: «ص‍م‍د ج‍اودانه شد» و «یادمان صمد بهرنگی». او هم‌چنین مجموعه مقالاتی نیز دارد که آخرینِ آن‌ها کتابی است با عنوان «دانه و پیمانه» که همراه رضا خندان (مهابادی) اخیرا منتشر شده است و شامل نقدونظراتی است درباره رمان‌ها و داستان کوتاه‌های ایرانی و خارجی که عمدتا در دهه هفتاد در مجلاتی چون «آدینه» و «کارنامه» و «کلک» به‌چاپ رسیده‌اند. تمام این نقدها و انتخاب آثار برای نوشتن نقد و نظر نیز هم‌چون دیگر آثار درویشیان از داستان تا پژوهش‌ها و نقدها رویکردی سیاسی و اجتماعی دارد. او چندی پیش در یکی از آخرین گفت‌وگوهایش با عنوان «مثل خارپشتی در مشت» گفت که «به خیلی از رؤیاهایمان نرسیدیم» اما معتقد بود راهی جز این نداشتیم. «اگر هزارسال بعد هم بمیرم و باز در آن شرایط زنده شوم همان کارها را خواهم کرد» و این پایبندی به ایده‌ها شاید، بارزترین خصیصه او بود.
مراسمِ بدرقه این نویسنده فقید روز دوشنبه از منزل ایشان واقع در کرج برگزار می‌شود و جزئیات مراسمِ خاکسپاری و یادبودِ ایشان نیز متعاقبا اعلام خواهد شد.
* برگرفته از عنوان «صمدجاودانه شد» اثر علی‌اشرف درویشیان
شیما بهره‌مند

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا