اجتماعی

کابوس خوردن محصولات آلوده

درست مثل یک کابوس، ماجرای آبیاری سبزیجات با آب‌های آلوده، هر از گاهی خواب راحت مردم یک شهر کشورمان را تا مدتی برهم می‌زند و بعد از ورود مسئولان آن شهر به ماجرا، بساطش را تا مدتی جمع می‌کند و در شهری دیگر جولان می‌دهد؛ کابوسی که خیلی وقت‌ها رنگ واقعیت هم می‌گیرد و با انواع و اقسام بیماری‌های خطرناک، به سفره‌های غذایی مردم راه پیدا می‌کند و خبرهایش یکی‌یکی در رسانه‌ها درج می‌شود؛ خبرهایی که سررشته‌شان به آبیاری برخی سبزی‌کاری ها و مزارع با فاضلاب شهری و آب‌های آلوده می‌رسد؛ از تهران بزرگ با تمام امکانات رفاهی‌اش گرفته تا مشهد و ایلام، از همدان و کرج تا اشنویه و اصفهان و…

خبرهایی تلخ از سراسر کشور

آبیاری سبزیجات با فاضلاب‌خام به دغدغه خیلی از تهرانی‌ها تبدیل شد و در همدان دل خیلی‌ها را لرزاند. شنیده‌ها از آبیاری ۱۳۰ هکتار از سبزی‌کاری‌های استان همدان با فاضلاب خبر می‌دهد؛ آماری که وقتی در مقابل ۴۵۴ هکتار زمین زیر کشت سبزی در این استان قرار می‌گیرد، نشانه‌ای می‌شود برای یک نتیجه‌گیری تاسف‌انگیز؛ اینکه در حال حاضر ۲۸‌درصد مزارع سبزی در همدان با فاضلاب تغذیه می‌شود. اما این نگرانی مختص مردم این دو استان کشور نیست؛ فقط کافی است کمی در دنیای خبرها سرک بکشیم و ردپای فاضلاب را در آبیاری مزارع و سبزیجات شهرهای دیگر کشورمان هم به دست بیاوریم؛ ردپایی که ارمغانش برای خیلی‌ها چیزی جز بیماری نیست. در سابقه خبرهای مشابه که جست‌و‌جو می‌کنیم، به مشهد می‌رسیم و سبزی‌کاری‌های حاشیه رودخانه کشف‌رود؛ رودخانه‌ای که آلودگی‌اش سلامت شهروندان زیادی را نشانه گرفت و حتی کارگروه ویژه رسیدگی به مشکل کشف‌رود در این شهر تشکیل شد. حرف و حدیث‌ها درباره آلودگی این رودخانه هنوز ادامه دارد. در ایلام رد این سبزی‌کاری‌های غیرمجاز را در حاشیه رودخانه قره‌سو پیدا می‌کنیم؛ مسیری طولانی که میزبان حدود ۲۲روستاست؛ روستاییانی که همگی به کار کشت سبزی در کنار رودخانه‌ای مشغولند که آبش آلوده است. اصفهانی‌ها، سبزیجات آلوده را با ماجرای شیوع بیماری شیگلوزیس (اسهال خونی باکتریایی) به یاد می‌آورند؛ بیماری‌ای که طی یک هفته چند‌هزار نفر از مردم این استان را گرفتار کرد. اما این همه ماجرا نیست؛ در خاطره مردم اشنویه هم سبزیجات‌آلوده، ردی تلخ به جا گذاشته است؛ آن هم وقتی سیل فاضلاب‌شهری که با انواع مواد شوینده، سموم واحدهای تولیدی و مواد‌پلاستیکی همراه است، به سمت نهرهای‌عمومی این شهر جریان پیدا می‌کند.

برنامه جدی وزارت بهداشت

همه این خبرهای کوچک و بزرگ وقتی کنار هم قرار می‌گیرند و به گوش مسئولان وزارت بهداشت به‌عنوان متولی امر سلامت در کشور می‌رسند، زنگی جز هشدار را به صدا درنمی‌آورند؛ هشداری که نشان از تهدید سلامت شهروندان دارد. به‌گفته معاون مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت برای پیشگیری از اپیدمی وبا، مساله کنترل آب تاکنون انجام شده و تنها مساله کنترل فاضلاب است که برای پیشگیری این اپیدمی با آن روبه‌رو هستیم. کاهش تعداد مزارع سبزی و صیفی که با فاضلاب و پساب غیراستاندارد آبیاری می‌شوند، مهم‌ترین راهکار کاهش آمار بیماری‌های واگیردار به‌ویژه وبا در کشور است که این برنامه به‌صورت جدی در دستور کار اداره بهداشت آب و فاضلاب وزارت بهداشت قرار گرفته است.

راه‌حل؛ همکاری نهادهای مختلف

آبیاری مزارع،‌ صیفی‌جات و سبزی‌کاری‌ها با فاضلاب و پساب‌های شهری معضلی است که از دیرباز در جامعه ما وجود داشته است و متاسفانه هنوز هم به‌رغم کم‌شدن زمین‌های زیرکشت در سال‌های اخیر ادامه دارد. ریشه این اتفاق رعایت‌نکردن استانداردهای موجود در تولید محصولات زراعی است. مدیریت آب کشور مثل دیگر مدیریت‌ها به‌صورت کامل تعریف نشده، درحالی که اگر اصول و مبانی اولیه این قضیه بخواهد رعایت شود، اساس بر این است که تمامی مزارع در سطح کشور از چاه‌های مجوز‌دار استفاده کنند و به هیچ‌وجه نباید آب فاضلاب مستقیما وارد مزارع شود. وزارت بهداشت، وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، شورای عالی استان‌ها و در نهایت وزارت کشور؛ همه این نهادها باید دورهم جمع شوند و به یک آیین‌نامه جامع و مشترک برسند. حافظی، رئیس سابق کمیسیون سلامت و محیط زیست شورای شهر تهران، با انتقاد از آبیاری مزارع جنوب شهر تهران با فاضلاب خام گفته بود: «به‌نظر می‌آید دستگاه‌های مرتبط مانند آب و فاضلاب شهر تهران، جهادکشاورزی تهران، محیط زیست تهران و شبکه سلامت جنوب شهر تهران در انجام وظایف و ماموریت‌های محوله تعلل می‌کنند؛ با توجه به ارتباط مستقیم این موضوع با سلامت شهروندان از دادستان درخواست رسمی برای مداخله دارم تا مانع از این تهدید جدی شود.»

ضرورت قرارگرفتن منابع آب جایگزین

اداره محیط زیست در راستای وظایف خود با واحدهای قالیشویی و سنگشویی که فاضلاب خود را به سمت اراضی کشاورزی رها می‌کنند، برخورد می‌کند. در سال‌های گذشته آبیاری مزارع با فاضلاب بیشتر انجام می‌شد، اما درحال حاضر کمتر شده است. در گشت‌ها و کنترل‌های اداره محیط زیست واحدهایی که فاضلاب خود را رها می‌کنند، شناسایی شده‌اند و با آنان برخورد و به‌ نصب سیستم تصفیه فاضلاب ملزم می‌شوند. شبکه بهداشت نیز در این باره وظایف مربوط به خود را دارد و اگر محصولی آلوده باشد، باید آن را معدوم کند. بررسی نظرات مسئولان نشان می‌دهد گرچه آبیاری محصولات کشاورزی با فاضلاب در استان تهران نسبت به گذشته کم‌تر شده، اما همچنان ادامه دارد و نهاد اصلی نظارت بر این مساله وزارت جهاد کشاورزی است. از آنجایی که آلودگی محصولات کشاورزی به‌طور مستقیم به سلامت مردم مربوط است، انتظار می‌رود سازمان‌های مربوطه از جمله اداره محیط زیست، وزارتخانه‌های بهداشت و جهاد کشاورزی و شرکت آب و فاضلاب با مشارکت یکدیگر این مشکل را حل کنند.
آرمان

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا