بین‌المللی

قمار سیاسی در اسپانیا

در اسپانیا بعد از برگزاری همه‌پرسی استقلال «کاتالونیا»، سیر تحولات شتابناک آن می‌رود تا تبدیل به یک بحران عمیق ملی شود که در صورت پافشاری دولت مادرید و حامیان استقلال بر مطالبات خود، حتی می‌تواند موجب بروز خشونت در این کشور اروپایی شود.

برگزاری همه‌پرسی در اول ماه اکتبر بر خلاف تصور رهبران استقلال‌طلب کاتالونیا و دولت خودمختار «کارلوس پوجدمون»، با واکنش بسیار تند مادرید و «ماریانو راخوی»، نخست‌وزیر این کشور، روبه‌رو شد که از این موضوع برای مرعوب‌کردن احزاب اپوزیسیون و حمایت ملی در پشت‌سر خود استفاده کرد. در فاصله بین روز برگزاری همه‌پرسی و جلسه پارلمان محلی کاتالونیا در ١٠ اکتبر که تمام شواهد نشان می‌داد مادرید توانسته است اسپانیا، اتحادیه اروپایی و جامعه جهانی را با خود همراه کند، متأسفانه رهبران استقلال‌طلب با اشتباه محاسبه از توازن قدرت داخلی و خارجی با اتکای به رأی حدود ٩٠ درصدی در انتخاباتی که حدود ۴٣ درصد در آن شرکت کرده بودند، دچار یک خطای استراتژیک شدند که امروز باید در گوشه رینگ زیر ضربات سنگین طرف مقابل قرار بگیرند.
شباهت کامل این همه‌پرسی با همه‌پرسی استقلال کردستان عراق که تقریبا به فاصله چند روز با همدیگر برگزار شدند، به یک نتیجه مشترک ختم شد و آن اینکه در نبود حمایت خارجی قدرتمند در پشت‌سر این اقدامات در دنیایی که نظم آن متکی بر هژمونی قدرت و مناسبات منطقه‌ای است، هرگونه تغییر جغرافیای سیاسی با مقاومت داخلی و خارجی مواجه می‌شود و در ذات خود به استقبال رفتن به سمت یک شکست و نتیجه از قبل محتوم است. از آنجا که موتور محرکه هر دو همه‌پرسی در کاتالونیای اسپانیا و کردستان عراق تقابل ناسیونالیسم محلی در مقابل ناسیونالیسم و حاکمیت ملی بوده و هیچ سنخیتی با روندهای انقلابی نداشت، لاجرم تعیین‌کننده نتیجه نیز تابع تناسب قوای موجود بوده و از قبل فرجام آن قابل پیش‌بینی بود.
نکته جالب و تا حدود زیادی قابل ابهام، در چگونگی مواجهه میانجی‌گران بین‌المللی و منطقه‌ای با وضعیت در این دو «همه‌پرسی» تقریبا هم‌زمان بود. درحالی‌که درباره روابط متشنج بغداد – اربیل نیروهای فرامنطقه‌ای و همسایگان این کشور در حین مخالفت با موضوع به صورت مستمر درصدد میانجی‌گری و مدیریت بحران بودند، اما در روابط مخدوش‌شده بین مادرید – بارسلونا تقریبا هیچ اقدامی برای میانجیگری انجام نشد و حتی اتحادیه اروپا ضمن حمایت از مواضع مادرید، گامی در جهت مدیریت بحران برنداشت.
بی‌توجهی به آنچه در کاتالونیا می‌گذشت، دولت پوجدمون را در برزخی رها کرد که امکان مصالحه را تا حدود زیادی مسدود کرده و امروز نیروی قوی‌تر تمام خواست و میل خود را می‌تواند بر نیروی ضعیف‌تر تحمیل کند. متأسفانه این پالس‌ها و نشانه‌های بازدارندگی را رهبران کاتالونیا به‌درستی در تحلیل و محاسبات خود لحاظ نکردند و در فاصله ٩ روزه بین برگزاری همه‌پرسی و اولین جلسه پارلمان که زیر فشار مادرید – بروکسل مجبور به تعلیق نتیجه آن شد، به دلیل عدم استفاده از این موضع به‌عنوان یک فرصت برای مصالحه و کسب امتیاز، نه‌تنها برای دولت محلی کاتالونیا حاصلی نداشت که به‌نظر می‌رسید سیاست‌مداران اروپایی ترجیح می‌دهند عنصر نافرمان را به‌شدت تنبیه کنند.
این رویه اتحادیه اروپا قبلا نیز درباره بحران سیاسی یونان به کار گرفته شده بود و با تمکین کامل حزب حاکم «سیریزا» و گردن‌نهادن به خواست این اتحادیه تنها اجازه بازگشت به نقطه صفر را در حاصل کار به‌همراه داشت. رهبران استقلال‌طلب کاتالان از آنجا که به‌نظر می‌رسد هیچ درک درستی از مناسبات قدرت در عرصه ملی و منطقه‌ای، به‌ویژه ماهیت و مکانیسم جاری در اتحادیه اروپا ندارند، امروز در مقابل عمل انجام‌شده کاملا خلع‌سلاح شده و در شرایطی که دولت مادرید با استفاده از ماده ١۵۵ قانون اساسی دولت محلی را منحل کرده است، تنها اهرم فشار را در مقاومت دموکراتیک حامیان استقلال می‌دانند.
انحلال دولت محلی از سوی سنای اسپانیا در روز ٢٧ اکتبر که با تشبث با همان اصل ١۵۵ قانون اساسی انجام گرفت و از طرف دولت معاون نخست‌وزیر «ثریا سائنز دو سانتاماریا» را مسئول اداره منطقه کاتالونیا کرد، از هم‌اکنون به همان نسبت که در این ایالت تنش و آنارشی را حاکم کرد، تا حدودی مواضع ماریانو راخوی و راست‌گرایان در کل اسپانیا را هم تقویت کرده است. اعلان زمان برگزاری انتخابات پیش از موعد در کاتالونیا از سوی دولت مرکزی اسپانیا برای روز ٢١ دسامبر در بحبوحه این کشاکش سیاسی و میتینگ‌های بزرگ خیابانی خبر از یک تنش دوماهه در کاتالونیا می‌دهد که امکان بروز خشونت در آن بسیار بالا رفته است.
هرچند حدود نیمی از مردم کاتالونیا مخالف استقلال این منطقه از اسپانیا بودند، اما بخش بزرگی از این مخالفان در طبقه‌بندی موافقان مادرید نخواهند بود و آنان نیز هم‌اکنون در خیابان علیه اقدامات دولت مرکزی در کنار موافقان همه‌پرسی در اعتراضات شرکت دارند. این‌بار توهم قدرت ظاهرا گریبان راخوی را هم گرفته و او با بستن تمام راه‌های مصالحه ملی تنها به فکر بازسازی موقعیت سیاسی خود با استفاده از شرایط است که در هفته‌های آینده چنانچه مخالفان او در کاتالونیا این‌بار درست عمل کنند، هم اینکه «حزب مردم» او در این انتخابات محلی به‌شدت شکست می‌خورد و هم اینکه جناح چپ اسپانیا فرصت می‌یابد تا سیاست‌های تندروانه او را به نقد کشیده و موقعیت حبابی کنونی را از او سلب کند.
در چنین شرایطی که هیچ شانسی برای استقلال‌طلبان برای رسیدن به خواست تاریخی آنان وجود ندارد، این نیروی بزرگ در کاتالونیا باید روابط خود را با چپ کاتالان و جناح چپ اسپانیا ترمیم و در جهت همکاری حول یک پلتفرم مشترک با آنان حرکت کند. هم‌اکنون با جلسات تقریبا هم‌زمان پارلمان محلی کاتالونیا در روز جمعه، ٢٧ اکتبر که با رأی ٧٠ نماینده از ١٣۵ نماینده پارلمان رأی به اعلان استقلال داد و در مقابل مجلس سنای اسپانیا نیز در همان روز رأی به انحلال دولت محلی کاتالونیا داد، اسپانیا وارد یک بحران سیاسی شده است که از هم‌اکنون به دلیل سیال‌بودن رخدادها و تحولات پیش‌رو نمی‌توان تصویر روشنی از نتیجه کار و فرجام این وضعیت بحرانی را مشخص کرد. آنچه اما تا حدود زیادی می‌توان انتظار داشت، تشدید بحران در اسپانیای از قبل درگیر بحران اقتصادی و همچنین تشدید تنش و کم‌ثباتی در کاتالونیای دوقطبی‌شده است. اتحادیه اروپا نیز به‌لحاظ عدم ایفای نقش میانجی‌گرانه خود به دلیل حمایت یک‌جانبه از مادرید تا حدود زیادی اعتبار خود را در سطح منطقه‌ای و جهانی از دست خواهد داد و این موضوع هیچ کمکی به حفظ وحدت و یکپارچگی این اتحادیه تضعیف‌شده نمی‌کند.
اردشیر زارعی‌قنواتی

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا