اخبار

«آقازاده ها» در جمهوری اسلامی

آقای کروبی البته این را هم نوشت که «پس از آن هم شنیدم که یکی از بزرگان به جنابعالی گفته‌اند که “آقازاده حضرتعالی از فلان شخص حمایت می‌کند” و شما فرموده‌اید‌ “ایشان آقا است نه آقازاده” و به هر حال مشخص شد که آن حمایت‌ها نظر شخصی آقا مجتبی بوده است.»…

به رغم آنکه اصطلاح «آقازاده» از سال ها پیش انقلاب برای فرزندان روحانیان سرشناس و به ویژه مراجع تقلید به یک «عنوان کلی» و رایج و البته با بار مثبت رواج یافت اما در سالهای استقرار جمهوری اسلامی این اصطلاح دستخوش تحولات گسترده ای شده است. شماری از آقازاده ها در جریان استقرار جمهوری اسلامی به مخالفان آیت الله خمینی پیوستند. برخی از آنها اعدام شده و یا کشته شدند و این اعدام ها و کشتارها در مواردی با موافقت و چراغ سبز پدرانشان همراه بود، گروهی دیگر از پدران اما به همراه فرزندان شان از صحنه سیاسی حذف و برخی از آنها جانشان را نیز از دست داند.

در دهه هفتاد مفهوم «آقازاده» و «آقازادگی» با تغییر دیگری مواجه شد. نسلی از «آقازاده ها» در حاشیه امن پدرانشان به فعالیت اقتصادی رو آورده و به ثروت های افسانه ای دست یافتند. از اواخر دهه هفتاد «فساد» اقتصادی و سیاسی با نام «آقازاده ها» گره خورد تا انجا که علی ربیعی یک چهره امنیتی و اطلاعاتی که در سال های دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی به عنوان مشاور امنیتی رئیس جمهور فعالیت می کرد، سال ۷۷ طی مقاله ای با عنوان «آقازاده ها» در روزنامه کار و کارگر «آقازاده ها» را به صراحت به رانتخواری و فساد اقتصادی گره زد.

علی ربیعی بعدها طی گفت و گویی با خبرنامه داخلی حزب مشارکت گفت «پدیده‌ای که من نسبت به آن هشدار دادم این بود که برای افراد نزدیک به افراد قدرتمند با بهره‌گیری از امکانات و قدرت فضایی مهیا می‌شود که دیگران قدرت رقابت با آنها را ندارند و به این ترتیب وارد عرصه‌هایی از اقتصاد می‌شوند که نه زحمت کار تولیدی را دارد و نه ضریب هوشی می‌خواهد، بلکه با رانت قدرت در بخش‌های تجاری و دلالی وارد اقتصاد می‌شوند و پیمانکارهای صوری انجام می‌دهند و این مسأله خود زمینه‌ساز فسادهای دیگر و تحریک افراد سالم در جامعه می‌شود.» او در خرداد سال ۸۶ نیز طی گفت و گویی با روزنامه “شرق” نوع دیگری از فساد رایج در کشور را «فساد قدرت» توصیف کرد و گفت که «ما با یک نوع فساد هم در کشورمان مواجهیم که فساد قدرت نام دارد» و «یک طبقه‌ای هستند که قدرت را دودستی چسبیده‌اند ولی به لحاظ اقتصادی سلامت دارند» و «البته حلقه‌های دوم و سوم دور این افراد فساد اقتصادی دارند.»

در جریان یکدست سازی حاکمیت و به قدرت رسیدن محمود احمدی نژاد در سال ۸۴ ، مخالفان اصلاحات نیز به استفاده های مکرر از شعار مبارزه با مفاسد اقتصادی و ابراز نظرها درباره «آقازاده ها» رو آوردند. به ویژه در جریان دور دوم انتخابات همان سال حامیان احمدی نژاد اتهامات سنگینی را متوجه فرزندان هاشمی رفسنجانی و علی اکبر ناطق نوری وارد کردند.

در همان انتخابات سال ۸۴ نامه سرگشاده ۲۹ خرداد ۸۴ مهدی کروبی به آیت الله خامنه ای در اعتراض به «دخالت بخش هایی از سپاه و بسیج» و«حرکت کودتاگونه شورای نگهبان» از «آقازاده»های دیگری هم رونمایی کرد. مهدی کروبی در آن نامه برای نخستین بار از «مجتبی خامنه ای» یکی از چهار پسر آیت الله خامنه ای و داماد غلامعلی حدادعادل رییس وقت مجلس هفتم، به عنوان «آقازاده» ای نامبرد که فعالیت های گسترده و البته پنهانی در جریان انتخابات داشته است. او خطاب به رهبر جمهوری اسلامی نوشته بود: «اخباری مبنی بر حمایت فرزند محترم شما – آقا سید مجتبی – از یکی از کاندیداها منتشر شد که پس از به تواتر رسیدن این اخبار نگران شدم که مبادا‌ این موضوع مرتبط با دیدگاه حضرتعالی باشد اما تجربیات سابق و شناختی که از شما داشتم مرا مطمئن کرد که این موضوع، نظر شخصی ایشان است.»

آقای کروبی البته این را هم نوشت که «پس از آن هم شنیدم که یکی از بزرگان به جنابعالی گفته‌اند که “آقازاده حضرتعالی از فلان شخص حمایت می‌کند” و شما فرموده‌اید‌ “ایشان آقا است نه آقازاده” و به هر حال مشخص شد که آن حمایت‌ها نظر شخصی آقا مجتبی بوده است.»

در جریان انتخابات سال ۸۸ باردیگر ماجرای «آقازاده ها» و این بار در ابعادی متفاوتی مورد توجه قرار گرفت. همسران، فرزندان و خانواده های چهره هایی چون آیت الله بهشتی، محمد علی رجایی، آیت الله صدوقی، آیت الله قدوسی، و خانواده های برخی از کشته شدگان سرشناس سال های جنگ چون محمد جهان آرا، مهدی باکری، حمید باکری،محمد ابراهیم همت، حجت الاسلام محلاتی، نماینده آیت الله خمینی در سپاه تا اعضای بیت آیت الله خمینی از جمله حسن خمینی و حتی چهره های محافظه کارتری چون خانواده های آیت الله مطهری که خود را«اصولگرا» می دانند با معترضان همراهی کردند و حتی در مواردی بازداشت شده، مورد ضرب و شتم قرار گرفته و از حملات رسانه ای جناح حاکم در امان نماندند.

در رده میانی ماجرا ابعادی فاجعه آمیز تر نیز در پی داشته چنانکه «محسن روح الامینی» فرزند عبدالحسین روح الامینی از چهره های اصولگرا اکنون به یکی از مشهورترین کشته شدگان بازداشتگاه کهریزک تبدیل شده است.

در میانه دهه نود نسل دیگری از آقازاده ها در دولت حسن روحانی و دیگرنهادهای حکومتی ظهور کرده اند.آنها خود را دارای «ژن خوب» معرفی کرده و در گستره وسیعی به پست های مختلف دولتی و شبه دولتی منصوب می شوند.

ایران وایر در سلسله گزارش هایی تلاش می کند با نشان دادن فراز و فرود آقازادگی در تاریخ جمهوری اسلامی و روایت حضور «آقازاده» ها در عرصه های سیاسی،اجتماعی و اقتصادی چهار دهه از تاریخ ایران معاصر، به واکاوی دقیق تر حضور این طیف کمک کند. آنچه خواندید، مقدمه این گزارش ها بود.
ایران وایر

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا