تجزیه و تحلیل راهبرد پنتاگون , احیا تشدید تحرک هسته ای واشنگتن

فشار سیاست داخلی هرروز بیش از پیش آقای دونالد ترامپ را به رودررویی با کرملن، که مظنون به مداخله در انتخابات ریاست جمهوری سال ٢٠١۶ آمریکا است، وامی دارد. در چنین فضایی، افزایش زیاده ازحد بودجه نظامی ایالات متحده ازجانب اپوزیسیون با مخالفت چندانی روبرو نیست. بویژه از آنرو که پنتاگون خطر حمله سایبری خارجی را برجسته و بر ضرورت مدرن سازی زرادخانه اتمی خود ، که هم اکنون نیز قابل ملاحظه است، تاکید می کند.

در طول نیم قرن، از حمله اتمی به هیروشیما در ۶ اوت ١٩۴۵، تا فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در ٢۵ دسامبر ١٩٩١، بخش بزرگی از مردم دنیا در هراس از یک حمله ویرانگر اتمی به سربرده اند. برای کاستن از این خطر، نشست هایی بین قدرت های بزرگ برگزار شده وتوافقنامه هایی درمورد کنترل تسلیحات به امضاءرسیده…اما بیم از یک فاجعه هرگز به راستی برطرف نشده است. می باید پایان جنگ سرد فرامی رسید تا اوضاع آرامتر شود. مقدار بسیار زیادی از سلاح های اتمی وجود داشت، اما نگرانی زیادی برنمی انگیخت… با این حال، چند ماه است به نظر می آید که خطر هسته ای بازگشته است.

قدرت های اصلی دارنده سلاح اتمی – ایالات متحده، روسیه و چین – اخیرا به روند مدرن سازی تجهیزات خود روآورده اند و واشنگتن درنظر ندارد در استفاده از این سلاح تردید به خود راه دهد. این مطلبی است که در گزارش «ارزیابی وضعیت هسته ای» (NPR) ایالات متحده که در ٢ فوریه ٢٠١٨ توسط پنتاگون انتشار یافته به آن تصریح شده است (١).

وزارت دفاع آمریکا موضوع «وضعیت هسته ای» را هم برای ارزیابی امنیت در جهان، بیانیه رسمی سیاست آمریکا در زمینه تسلیحات اتمی، و هم برای کمیت تجهیزاتی که گسترش آنها را ضروری می داند به کار می برد. گزارش «ارزیابی وضعیت هسته ای» (NPR) در هردوی این موارد به شکلی خاص هشدار آمیز است. ایالات متحده با شمار بیشتری از تهدیدها، در درجه اول از جانب روسیه و چین، روبرو خواهد بود. بنابراین باید به طور کلی در سیاست اتمی خود تجدیدنظر نموده و سلاح های جدیدی تدارک ببیند تا قدرت مانوور رییس جمهوری را افزایش داده و درصورت لزوم به او امکان اقدام عملی بدهد.

این گزارش که توسط دولت ترامپ عرضه شده، رابطه خود با راهبرد تعیین شده توسط دولت پیشین را قطع می کند. گزارش پیشین که توسط دولت آقای باراک اوباما عرضه شده بود با هدف کاهش اهمیت سلاح های هسته ای در دکترین نظامی آمریکا، و نیز کاهش زرادخانه اتمی در سطح جهانی و پرداختن به گفتگو با قدرت های بزرگ دیگر بود.

آقای اوباما در ۵ آوریل ٢٠٠٩، هنگام یک سخنرانی در پراگ تصریح کرد: «برای پایان بخشیدن به روح جنگ سرد، ما از نقش سلاح های هسته ای در راهبرد امنیت ملی خود خواهیم کاست و دیگر کشورها را نیز ترغیب خواهیم کرد که به همین ترتیب رفتار کنند». این تصمیم برمبنای دیدگاهی خوشبینانه نسبت به آینده دموکراسی بود. برپایه این نظر روابط بین قدرت های بزرگ می تواند بهبود یابد، چشم انداز یک جنگ هسته ای دور شود و امکان کاهش موجودی سلاح ها ، درعین حفظ امنیت، پدید آید. گزارشی که ٨ سال بعد تهیه شده هرسه این موارد پیشنهادی را رد می کند و به راستی بیانیه ای برای یک عصر جدید هسته ای است و حتی تاکیدش برخلاف موارد مطرح شده در گزارش قبلی است.

در گزارش جدید می توان خواند: «از سال ٢٠١٠ ما شاهد ازسرگیری رقابت ها بین قدرت های بزرگ بوده ایم. روسیه وچین به درجاتی متفاوت فهمانده اند که در صددند در نظم بین المللی پس از جنگ سرد و معیارهای رفتاری آن اخلال کنند». برای اثبات این موضوع چند نمونه ذکر شده که از آن جمله الحاق «کریمه» توسط روسیه و استقرار پایگاه های نظامی در جزیره های مورد نزاع با ژاپن در دریای جنوبی چین است. پنتاگون تصریح می کند که مسکوو پکن: «می کوشند به ابزارهایی نامتقارن برای مقابله با توانایی های متعارف ایالات متحده دست یابند و با این کار خطرات اشتباه محاسبه و امکان بالقوه رودررویی نظامی با ایالات متحده و متحدان و شریکانش را افزایش دهند».

در هیچ زمانی گزارش «ارزیابی وضعیت هسته ای» (NPR) نقش ایفا شده توسط ایالات متحده و متحدانش در بدتر شدن روابط بین المللی را نمی پذیرد. همچنین، گزارش از ذکر گسترش «سازمان پیمان اتلانتیک شمالی» (ناتو) در سرزمین های اتحاد جماهیر شوروی پیشین یا حتی «چرخش» تحریک کننده ایالات متحده در منطقه آسیا – اقیانوس آرام خودداری می کند (٢). درمورد برتری خرد کننده ایالات متحده درعرصه تسلیحات هسته ای و نیز درباره سرمایه گذاری های گسترده در زمینه سلاح های متعارف و تسخیر فضا نیز مطلبی دیده نمی شود.

با خواندن این گزارش، تقریبا می توان نتیجه گرفت که ایالات متحده از روسیه و چین عقب مانده و از این رو باید ارتش خود را تقویت کند. این درحالی است که، در سال ٢٠١۶ آمریکا با فاصله زیاد جایگاه نخست را در زمینه هزینه های نظامی داشته است. این کشور با ۶١١ میلیارد دلار بودجه نظامی، به تنهایی بیش از مجموع ٨ کشوری که در جدول در ردیف های بعدی قراردارند صرف امور نظامی کرده است. افزایش ٨٠ میلیارد دلاری بودجه نظامی برای سال ٢٠١٨ به تنهایی از بودجه نظامی هرکشور دیگر بجز چین بیشتر است. پنتاگون در ۴ گوشه دنیا دارای پایگاه های نظامی است و در این پایگاه ها نیروهای رزمی آماده اقدامی در حول و حوش روسیه وچین گردآورده، درحالی که این کشورها در مکزیک و کانادا نیرویی ندارند. با این حال، بنابر گزارش «ارزیابی وضعیت هسته ای» (NPR)، [وانمود شده که] ایالات متحده شدیدا مورد تهدید مسکوو پکن است و مسئولیت تشدید تنش هسته ای با این کشورها است.

به روسیه اتهام زده می شود که می خواهد بر همسایگان خود سلطه یابد، جنگی علیه «ناتو» تدارک ببیند و برای سلاح های هسته ای اهمیتی بیش از حد قایل شود تا غرب را مرعوب سازد و در میدان نبرد برتری خود را تحمیل کند. گزارش «ارزیابی وضعیت هسته ای» (NPR) تاکید می کند که «راهبرد و دکترین روسیه بر الزام بالقوه سلاح های هسته ای و به کارگیری نظامی آنها تاکید دارد» و در عین حال تصریح می کند که مسکو درحال انجام «مدرن سازی کامل زرادخانه هسته ای خویش است» و به ویژه سرگرم «هماهنگ سازی همه اجزای سه گانه هسته ای روسیه شامل جنگنده بمب افکن های راهبردی و موشک های مستقر در دریا و زمین است». سرانجام، گزارش این را مطرح می کند که گسترش سلاح های هسته ای «غیر راهبردی» توسط روسیه به قصد استفاده در جبهه های آینده اروپا علیه نیروهای متعارف «ناتو» است.

این تاکید بر تهدید روسیه زمانی تعجب برانگیز می شود که گفته های تمجیدآمیز آقای دونالد ترامپ درمورد آقای ولادیمیر پوتین در دوران کارزار انتخاباتی ریاست جمهوری ٢٠١۶ را به یاد آوریم. ولی، پنتاگون هرگز این رفتار آشتی جویانه را نپذیرفته است. این درحالی است که دموکرات ها و رسانه ها بی وقفه درمورد توطئه روسیه علیه دموکراسی آمریکا داد سخن می دهند واز این دستاویز برای افزایش هزینه های نظامی و به دست آوردن سلاح های جدید متعارف استفاده می کنند.

مبانی تردید برانگیز

همه مبنای گزارش «ارزیابی وضعیت هسته ای» (NPR) برپایه تاکیدی نه چندان مستحکم قراردارد: روسیه و چین در راهبردهای دفاعی خود جایگاهی رشدیابنده به موضوع هسته ای می دهند. پنتاگون ابراز نگرانی می کند که: «درحالی که ایالات متحده به کاهش شمار و اهمیت دادن به سلاح های هسته ای خود ادامه می دهد، کشورهای دیگر مانند روسیه وچین راهبردی معکوس برگزیده اند. آنها به انواع جدیدی از توانایی های هسته ای در زرادخانه خویش افزوده اند (…) دکترین و راهبردهای امنیت ملی روسیه، که بر تهدید تشدید هسته ای محدود تاکید دارد، بسیار نگران کننده است». درصورت وقوع جنگ علیه «ناتو» در اروپا، مسکو حتی درنظر دارد که نخستین طرف استفاده کننده از سلاح های «تاکتیکی» هسته ای، به ویژه «مهمات هسته ای با قدرت کم» باشد تا غرب را وادار سازد که از جنگ دست بکشد – راهبردی که گاه واشنگتن آن را «تشدید و تحدید» می خواند. این درحالی است که هیچ دلیلی برای اثبات این نظریه که کارشناسان مستقل بسیاری آن را تخیلی می دانند، وجود ندارد. این کارشناسان یادآوری می کنند که البته دکترین نظامی مسکو تقدم در استفاده از سلاح هسته ای را پیش بینی کرده، اما این امر فقط درصورتی است که یک نیروی خارجی به روسیه حمله کند. این مشابه اصلی است که «ناتو» به آن باور دارد و بر این مبنا است که درصورت «حمله راهبردی غیر هسته ای» علیه غرب توسط روسیه، در حمله هسته ای پیشقدم شود.

براین مبنای تردید برانگیز است که «ارزیابی وضعیت هسته ای» (NPR) خواهان «قابلیت انعطاف» بیشتر در سیاست کاربرد سلاح های اتمی و «تنوع» بیشتر در انواع سلاح ها است. بنابر مفاد این سند، ارزیابی روسیه براین پایه است که رییس جمهوری آمریکا درصورت استفاده روسیه از سلاح کم قدرت تر، در استفاده از سلاح هسته ای نیرومند تردید خواهد کرد: یک چنین واکنشی خود به خود موجب تحریک کرملن شده و پیامد آن یک جنگ تمام عیار خواهد بود. براین مبنا، نویسندگان بر روی ضرورت تجهیز واشنگتن به سلاح های کم قدرت تر تاکید می کنند تا بتوانند این نابرابری مفروض ابزارهای بازدارندگی را از بین ببرند.

با چین نیز باید به نحوی مشابه رفتار شود. با آن که این کشور هرگز تهدید نکرده که در استفاده از زرادخانه سلاح هسته ای خود پیشدستی کند – زرادخانه ای که کمتر از فرانسه پیشرفته است (٣) -، گزارش NPR تاکید می کند که ایالات متحده باید بتواند آن را با گزینه های بیشتری از سلاح هسته ای، با هدف بازدارندگی تهدید کند: «هدف راهبردی که ما درمورد چین تدوین کرده ایم، جلوگیری از این نتیجه گیری غلط است که با استفاده محدود از سلاح هسته ای در صحنه عملیات می تواند امتیازی بگیرد». کره شمالی نیز درشمار هدف های پنتاگون است. گزارش «ارزیابی وضعیت هسته ای» (NPR) تصریح می کند که پیونگ یانگ از تجهیزات نظامی خود با تاسیسات زیرزمینی حفاظت می کند و بعد می افزاید: «ایالات متحده به کاربرد توانایی های متعارف و هسته ای روبه سوی هدف های خود ادامه خواهدداد».

«ارزیابی وضعیت هسته ای» (NPR) برای اعتبار بخشیدن به این راهبرد توصیه می کند که زرادخانه آمریکا عمیقا بازسازی و به تجهیزات جدید مجهز شود. بیشتر سلاح های کنونی که چندین دهه پیش ساخته شده، به زودی به پایان عمر خود نزدیک می شود. همچنین، می باید همه عوامل «سه گانه هسته ای» به تجهیزاتی کارآمدتر تبدیل شود: موشک های بالیستیک بین قاره ای زمین پرتاب (ICBM)، موشک های بالیستیک دریا به زمین (SLBM) و بمب ها و موشک های پرتابی از پایگاه های متحرک هوایی (ALCM).

تجهیزات جدید

آقای اوباما با امید متقاعد ساختن کنگره به کاهش شمار سلاح های هسته ای پذیرفته بود که تجهیزات جدید را به کار گیرد. این تجهیزات عبارت است از: زیردریایی های اژدر افکن (کلاس کلمبیا)، موشک های دوربرد پرتابی از ناو هواپیمابر یا سیستم «بازدارندگی راهبردی مستقر درزمین» که برای جایگزینی موشک های بالیستیک بین قاره ای «مینوت من»( Minuteman) با کلاهک هسته ای ساخته شده بود. اما، رییس جمهوری پیشین تصمیم گیری درباره این که آیا به راستی باید این تجهیزات را تهیه کرد را برای جانشین خود آقای ترامپ گذاشت. دولت ترامپ گزینه گسترش همه انواع را برگزید.

طراحی و تولید این تسلیحات سال های زیادی زمان می برد و برآورد هزینه آن دستکم ١٢٠٠ میلیارد دلار است (۴).دولت ترامپ در بودجه پیشنهادی سال ٢٠١٩، ٣/٢ میلیارد دلار برای بمب افکن های ب- ٢١، ٧/٣ میلیارد دلار برای هواپیماهای کلمبیا، ۶٠٠ میلیون دلار برای موشک های دوربرد و ٣٠٠ میلیون دلار برای سیستم بازدارندگی پیش بینی کرده که جمع این اقلام ٩/۶ میلیارد دلار می شود. پنتاگون برای اجرای راهبرد بازدارندگی «منعطف» و «به اندازه» خود در نهایت می باید تجهیزات هسته ای کم قدرتی تولید کند که دریک درگیری احتمالی قابل به کارگرفتن دربرابر روسیه و چین باشد. ایالات متحده، در چهارچوب تعهدات خود دربرابر «ناتو» هم اکنون هواپیماهایی با ظرفیت دوگانه (عمدتا هواپیماهای شکاری اف- ١۵) را در اروپا مستقر نموده که می تواند بمب های هسته ای کم قدرت ب- ۶١ را برسر دشمن روس بریزد.

هنوز کنگره باید برای همه این برنامه ها بودجه اختصاص دهد و این امکان هست که همه هدف های تعیین شده در گزارش NPR تحقق نیابد. با این حال، با فضای ضد روسیه ای که طبقه سیاسی آمریکا را سرمست کرده، هرگونه مخالفت با به راه افتادن این مسابقه تسلیحاتی را به سکوت وامی دارد و تصویب تقریبا به اتفاق آرای نمایندگان هردو حزب، برای افزایش شدید هزینه های نظامی درسال ٢٠١٨، گواه این امر است. رهبران روسیه و چین، و دیگر کشورها، هم از الهام گرفتن از این راهبرد برای تقویت زرادخانه های خود غفلت نخواهند کرد.
مذمت (تقریبا) همگانی

چین

گزارش درباره «ارزیابی وضعیت هسته ای» آمریکا (NPR) مبتنی بر ذهنیت منسوخی است که به دوران جنگ سرد تعلق دارد (…)، بر رقابت بین قدرت های بزرگ دامن می زند و برنقش سلاح های هسته ای در امنیت ملی، به رغم فراخوان های جامعه بین المللی برای خلع سلاح هسته ای، می افزاید. (…) چین هرگز در هیچ مسابقه تسلیحاتی شرکت نکرده – و هیچ وقت هم نمی کند – و درپی آن است که سطح توانایی هسته ای خود را در حداقل لازم برای تامین امنیت ملی خویش نگهدارد. (…) گزارش آمریکا درپی آن است که گسترش و تقویت زرادخانه خود را با تغییر آگاهانه سیاست ها و اقدامات چین توجیه نماید. (کنفرانس مطبوعاتی آقای جنگ شوانگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، ۵ فوریه ٢٠١٨).

ژاپن

ژاپن آخرین کشوری است که از NPR آمریکا حمایت می کند، گزارشی که آشکارا قاطعیت آمریکا برای تضمین قابلیت قدرت بازدارندگی و تعمیم این بازدارندگی به متحدانش از جمله ژاپن را نشان می دهد. این درحالی است که امنیت بین المللی پس از انتشار گزارش NPR درسال ٢٠١٠ به سرعت وخیم تر شده است. (بیانیه آقای تارو کونو، وزیر امور خارجه ژاپن، ٣ فوریه ٢٠١٨).

ایران

گزارش NPR آمریکا بازتاب دهنده وابستگی این کشور به سلاح های هسته ای، به رغم مقررات پیمان ان پی تی (توافق عدم گسترش سلاح های هسته ای) است و بشریت را به ورطه نابودی نزدیک می کند. تردیدی نیست که از سال ١٩۵٣ هیچگاه پایان زمان (آپوکالیپس) تا این حد نزدیک نبوده است. خیره سری آقای دونالد ترامپ در ازبین بردن توافق وین [برجام] درباره مسئله هسته ای ایران ناشی از همین بی احتیاطی خطرناک است. (واکنش محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، در توییتر، ٣ فوریه ٢٠١٨).

کره شمالی

دولت ترامپ اخیرا گزارشی درباره «ارزیابی وضعیت هسته ای» منتشر کرده که به روشنی نشان دهنده اراده نفرت انگیز آن در باج خواهی از دیگر حکومت های مستقل و قصد سلطه بر دنیا از راه سلاح های هسته ای است (…). ایالات متحده نخستین کشوری است که سلاح هسته ای را تولید کرده و تنها کشوری است که با استفاده از آن دست به کشتار صدها هزارتن زده است (…). ایالات متحده هرروز کمتر از روز پیش قصد سلطه گری خویش بر دنیا با شیوه ای مخالف قوانین بین المللی را پنهان می کند (…). واقعیت سخت کنونی ثابت می کند که ما کاملا حق داشتیم برنامه بازدارندگی خود را، به رغم همه مشکلات، پیگیری کنیم. (بیانیه وزارت امور خارجه کره شمالی، ۶ فوریه ٢٠١٨).

روسیه

این سند برپایه منطق تقابل و ضدیت با روسیه تدوین شده است. جای تاسف است که ایالات متحده سیاست افزایش انبوه توانایی هسته ای خود را با سیاست مدرن سازی هسته ای روسیه توجیه می کند و می خواهد سلاح اتمی را بخشی از دکترین نظامی خود کند (…). همه اینها ربطی به واقعیت ندارد. دکترین نظامی روسیه به روشنی محدود به امکان استفاده از سلاح های هسته ای در دو سناریوی دفاعی است: در پاسخ به یک تجاوز به خاک روسیه یا متحدانش با کاربرد سلاح های هسته ای یا سلاح های کشتار جمعی، یا در پاسخ به یک تجاوز غیر هسته ای ولی فقط در حالتی که بقای روسیه مورد تهدید باشد. (بیانیه آقای سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، ٣ فوریه ٢٠١٨).
طبقه بندی کیفی سلاح ها

متعارف: سلاح های کلاسیک مطابق با توافق های جنگی بین المللی (لاهه، ژنو و غیره).

غیر متعارف: سلاح های هسته ای رادیولوژی، بیولوژیکی ، شیمیایی (NRBC) یا سلاح های مخصوص تخریب وسیع.

راهبردی: سلاح های عمدتا هسته ای، سوار شده بر حامل های دوربرد، غالبا بین قاره ای (بمب افکن، موشکهای از محل پرتاب متحرک، زیردریایی) که هدف هایش می تواند انسانی، اقتصادی یا نظامی باشد.

تاکتیکی: به خلاف سلاح های راهبردی، سلاح هایی که هدف های آن برد نسبتا نزدیک دارد، دارای کاربرد نظامی و غالبا دفاعی است. این سلاح ها می تواند با اثرات خاص، مانند مین های هسته ای یا زمینی یا زیر دریایی و سلاح های تشعشعی قوی (بمب نوترونی) تعریف شود. حامل های این سلاح ها هواپیما، موشک و توپ یا خمپاره انداز است.

پانویس ها

١- «ارزیابی وضعیت هسته ای» ٢٠١٨، وزارت دفاع آمریکا، واشنگتن دی سی، ٢ فوریه ٢٠١٨. جز در مواردی که تصریح شده باشد، همه نقل قول ها از این سند برگرفته شده است.

٢- مقاله « وقتی پنتاگون به سوی اقیانوس آرام می رود»، لوموند دیپلماتیک مارس ٢٠١٢

٣- چین حدودا ٢٧٠ کلاهک هسته ای دارد و فرانسه حدود ٣٠٠ کلاهک. رجوع کنید به «مهمات هسته ای، کی چه مقدار دارد، در یک نگاه»، انجمن کنترل تسلیحات، واشنگتن دی سی، ژانویه ٢٠١٨. www.armscontrol.org

۴- رجوع کنید به نوشته آرون مهتا، «مهمات هسته ای آمریکا در ٣٠ سال آینده ١٢٠٠ میلیارد دلار هزینه خواهد داشت»، اخبار دفاعی، وینا، (ویرجینیا)، ٣١ اکتبر ٢٠١٧. Aaron Mehta, « America’s nuclear weapons will cost $1.2 trillion over the next 30 years », Defense News, Vienna (Virginie), 31 octobre 2017.
—————
Michael KLARE
برگردان:
Shahbaz NAKHAEI شهباز نخعی
لوموند دیپلماتیک

Print Friendly, PDF & Email