به دنبال دستورکاری برای تغییر

چپ‌گرایان باید به یک دستورکار برای تغییر برسند. این دستورکار بر موضوعاتی مهم تمرکز دارد: سیاست‌های رشد مبتنی‌بر حفاظت از محیط زیست، تغییرات اساسی در شرکت‌ها و توزیع ثروت.در نظر کلاین، ترامپ نه یک انحراف یا حتی بحران، بلکه پیامد ناگزیر چیزی است که او «تمایلات ویرانگر» می‌نامد. او علاوه‌‌بر ترامپ، اعتدال‌گرایانی همچون بیل گیتس و بنیاد کلینتون را نیز در زمره تمایلات ویرانگر قرار می‌دهد…

«نه گفتن کافی نیست» عنوان آخرین کتاب نائومی کلاین است. این کتاب را برخلاف کتاب‌های قبلی‌اش در زمان بسیار کمتری نوشته تا به ماه‌های اول دولت ترامپ برسد. کتاب جنجال و سروصدای زیادی در غرب به‌پا کرده و تحسین متفکران و روشنفکران بسیاری را برانگیخته است. نوام چامسکی کتاب را در سه کلمه توصیف کرده: «اضطراری، به‌موقع و ضروری» و یانیس واروفاکیس آن را مثل یک کتابچه راهنما دانسته: «راهنمایی برای رهایی به وسیله تنها سلاحی که علیه مردم‌گریزی سازمان‌یافته داریم: نافرمانی سازنده».
کلاین در این کتاب ترامپ را در زمینه و بستر ایده‌هایی قرار می‌دهد که تقریباً دو دهه گذشته را به تحلیل و تحقیق درباره آن‌ها گذرانده است. او از اولین کتابش، «بدون لوگو»، که در سال ۱۹۹۹ منتشر شد تا کتاب‌های بعدی‌اش «حصارها و پنجره‌ها»، (۲۰۰۲) «دکترین شوک» (۲۰۰۷) و «آخرین فرصت تغییر» (۲۰۱۴) همواره درصدد تبیین، شناخت و پیش‌بینی نیروهایی بود که دست‌برقضا به ظهور ترامپ منجر شده بود. اگر در اولین کتابش با نقدی رادیکال به برندسازی از زندگی عمومی می‌تازد و ابرشرکت‌های چندملیتی و جهانی را بانی آن می‌داند، اکنون پس از هجده‌سال، پس از ظهور شبکه‌های اجتماعی و اشکال جدید برندسازی، در کتاب آخرش می‌گوید ترامپ درعین‌حال که نشانه بیماری این وضعیت است از آن بهره برده و بدل شده به تجسمی از رئیس‌جمهوری که یک برند است. برند ترامپ خود نام «ترامپ» است. همان‌طور که از عنوان کتاب پیداست، کلاین از مخاطبانش می‌خواهد از بدوبیراه‌گفتن و طرد ترامپ به مقاومت رو آورند، از مخالفت منفعلانه به مشارکت در یک طرح عملی برای کنش سیاسی. همچنین اگر کلاین در کتاب مشهورش «دکترین شوک» نشان می‌دهد سرمایه‌داری نولیبرال، سیاست‌های بازار آزاد و درکل هرآنچه دست‌پخت آرای میلتون فریدمن و «مکتب شیکاگو» است، شهروندان بسیاری از کشورها را در شوک ناشی از فجایع، تحولات ناگهانی یا حملات نظامی فروبرد و از این طریق طرح‌های سیاسی خود را پیاده کرد، ۱۰ سال بعد در کتاب آخرش نشان می‌دهد چطور آمریکا پس از صدور آموزه شوک خود «شوک‌زده» است و چرا باید به‌جای پیگیری نمایش برند ترامپ بر واقعیت‌ها متمرکز شد. در نظر او، بدعت ترامپ در این بوده که آموزه شوک را به قدرت مختص خودش بدل کرده است. کلاین یادآوری می‌کند که آموزه شوک اگر زیادی استفاده شود، علی‌الاصول باید کارکرد شوک‌آوری‌اش را از دست بدهد، منتها به شرطی که در یاد و حافظه تاریخی مردم بماند. او یکی از معضلات جامعه آمریکا را فقدان نوعی حافظه جمعی می‌داند که به نظر می‌رسد معضلی جهانی است. بنابراین کتاب جدید کلاین را می‌توان نتیجه ترکیب و تحلیل مجدد تمام کارهای قبلی او دانست که از فیلتر ترامپ گذشته است. این کتاب هم مثل کارهای قبلی کلاین همزمان خواننده را زهره‌ترک می‌کند و به او امید می‌بخشد.کتاب حاضر دو هدف دارد: اول، واکاوی ظهور برند ترامپ و به‌قدرت‌رسیدن او و سپس ارائه راه‌حل‌هایی به مردم جهت مقابله با موج شوکی که ترامپ به‌پا کرده است. به عبارت دیگر، کتاب هم پدیده ترامپ را بررسی می‌کند و هم نشان می‌دهد نیروهای ترقی‌خواه چگونه می‌توانند در برابر او بایستند. در نظر کلاین چپ‌گرایان باید به یک دستورکار برای تغییر برسند. این دستورکار بر موضوعاتی مهم تمرکز دارد: سیاست‌های رشد مبتنی‌بر حفاظت از محیط زیست، تغییرات اساسی در شرکت‌ها و توزیع ثروت.در نظر کلاین، ترامپ نه یک انحراف یا حتی بحران، بلکه پیامد ناگزیر چیزی است که او «تمایلات ویرانگر» می‌نامد. او علاوه‌‌بر ترامپ، اعتدال‌گرایانی همچون بیل گیتس و بنیاد کلینتون را نیز در زمره تمایلات ویرانگر قرار می‌دهد. می‌کوشد در این کتاب ضمن بررسی عواملی که به ظهور و انتخاب ترامپ انجامید، برخی از بحران‌های قریب‌الوقوع را نیز پیش‌بینی کند. رد این بحران‌ها را می‌توان در مدیریت ترامپ گرفت که عامدانه برای پیشبرد برنامه‌هایش به وجود خواهد آورد: «فکر می‌کنم اگر این کتاب را ننوشته بودم، مثل خیلی‌های دیگر ماه‌ها همین‌طور به توییتر زل می‌زدم و نظاره‌گر امور بودم و با توییت‌هایم تکه بار این و آن می‌کردم». کلاین این رفتار منتقدان ترامپ را نشانه‌ای از تاثیر مبتذل ترامپ می‌داند و در بخشی از کتاب به این امر می‌پردازد که ترامپ از طریق توییتر فضای سیاسی را شبیه به تصویر خودش می‌کند. به اعتقاد او، ترامپ نشانگر عمق حواس‌پرتی ما از اوضاع است. بااین‌حال، کتاب پاسخ سرراستی نمی‌دهد که آیا او نیز مثل پوتین و اردوغان هوچی‌گری و عوام‌فریبی می‌کند یا صرفاً ساده‌لوحی سفیه است در اختیار نیروهای اطرافش؟ درعوض تاکید دارد شوک ترامپ می‌تواند واکنشی به وجود آورد که سیاست بار دیگر به صحنه‌ آید. ازاین‌رو، در کتاب آخر کلاین ایده‌هایی وجود دارد برای گردهم‌آوردن مردم. کلاین تاکید دارد حتی در بهترین حالت اگر بتوان مقاومت علیه ترامپ را یکپارچه کرد، باز هم در نهایت به جایی می‌رسیم که پیش از ترامپ بودیم: همان وضعیتی که موجب ظهور ترامپ شد. پس باید به تحلیل عمیق‌تری دست یافت.
در بخش پایانی کتاب بحث خود را با طرح «مانیفست جهش» جمع‌بندی می‌کند و امیدوار است بیش از بخش‌های دیگر کتاب توجه خوانندگان را جلب کند: «جهشی یکپارچه و پیشرو در اقدام برای تغییرات آب‌وهوایی، عدالت نژادی و مشاغل مناسب». او خوراک این مانیفست را از جنبشی می‌گیرد که چندسالی است در کانادا به راه انداخته و از اتحادیه‌های کارگری و رهبران گروه‌های بزرگ زیست‌محیطی تا فمینیست‌ها، بوم‌گرایان، نظریه‌پردازان سرشناس در زمینه حقوق مهاجران، غذا و مسکن عادلانه را با خود همراه کرده است. آنها به دنبال سلب قدرت از دولت فدرال و تفویض آن به شهرها و روستاها و واگذاری تصمیمات مربوط به آموزش و پرورش، انرژی و بهداشت و سلامت به دست مردم‌اند. ایده «مانیفست جهش» تعمیم موضوعاتی است که در انتهای کتاب «آخرین فرصت تغییر» مطرح شده بود. کلاین طرح «مانیفست جهش» را مثل مفاد متنی در نظر می‌گیرد که هنوز جای کار دارد و قابل بسط است: «اگر از فعالیت سیاسی یک برند بسازید، در دام رقابت با برندهای مشابه می‌افتید و همان کار آن‌ها را خواهید کرد. اما ماجرای جهش این است که اگر خواستید، آن را می‌قاپید و کار باحالی با آن انجام می‌دهید و اگر هم نخواستید ایرادی ندارد». کلاین برای کتاب «آخرین فرصت تغییر» مصاحبه‌ای با الکسیس سیپراس داشته، پیش از آنکه نخست‌وزیر یونان شود. سیپراس در آن مصاحبه گفته بود: «اکنون نه گفتن کافی است». ولی کلاین بر این باور است که «نه گفتن هرگز کافی نیست». صرف خشم و پس‌زدن وضع موجود نمی‌تواند مردم را حفظ و تقویت کند: «پیروزی نولیبرالیسم ناشی از این تصور است که بدیلش همیشه بدتر است. برای ریشه‌کن‌کردن این تصور باید شهامت داشت و بار دیگر تخیل آرمان‌شهری را به چنگ آورد. اگر از پس این کار برنیاییم، واقعاً نمی‌دانم چه شانسی دربرابر این آدم‌ها داشته باشیم».
شرق

Print Friendly, PDF & Email