گوناگون

مصرف خودسرانه دارو در ایران

کشور ما به‌لحاظ مصرف دارو جزو ۲۰ کشور نخست دنیاست و نرخ مصرف خودسرانه دارو در ایران نسبت به متوسط جهانی تقریبا سه برابر است که این موضوع برنامه‌ریزی صحیح برای حل این مشکل و در وهله اول اقدام‌فرهنگی برای تغییر در باورهای مردم در ارتباط با خطرات جبران‌ناپذیر خود‌درمانی و مصرف بی‌رویه دارو را می طلبد. چه بسیارند افرادی که به‌دلیل ناآگاهی حتی داروهای‌تقلبی و تاریخ‌گذشته را مصرف می‌کنند.

اگرچه مصرف خودسرانه داروها بدون مجوز پزشک، شایع‌ترین علت بروز مسمومیت در جهان است، مصرف مقادیر بالای برخی از داروهای به ظاهر کم‌خطر، می تواند کشنده باشد. براساس آمار وجود داروهای تولیدی بیشترین مصرف را به ترتیب کپسول آموکسی‌سیلین، قرص سفکسیم، قرص کو‌آموکسی کلاو، ویال سفتریال کسون، کپسول سفلاکسین به خود اختصاص داده‌اند. طبق آمار مرکز اطلاع‌رسانی داروها و سموم معاونت غذا و داروی وزارت‌بهداشت ۴۰‌درصد ایرانی‌ها خودسرانه دارو مصرف می‌کنند.

   دسترسی آسان مردم به دارو، عدم‌مصرف منطقی دارو

به اعتقاد دبیر کمیته‌کشوری مصرف‌منطقی دارو، علت بروز مصرف غیرمنطقی دارو درکشور ناشی از دسترسی آسان مردم به دارو و همچنین تهیه بدون نسخه برخی اقلام دارویی است. به‌طوری که برخی از مردم به توصیه دوستان و آشنایان از داروهایی استفاده می‌کنند که هیچ‌ضرورتی بر استفاده از آنها نیست و همین مساله می‌تواند عوارض ناگواری داشته باشد. فاطمه سلیمانی افزود: ازمصادیق مصرف خودسرانه دارو با توجه به اینکه بیماری فرد مصرف‌کننده دارو چه باشد، عوارض مختلفی دارد. او درتوضیح مصرف خودسرانه دارو گفت: متاسفانه در کشورما مصرف خودسرانه‌فقط شامل اینکه با تشخیص بیماری دارو مصرف شود نیست بلکه زمانی که دارویی که پزشک برای بیماران تجویز کرده میزان دوزش را کم یا زیاد کنیم یا دوره زمانی را درست مصرف نکنیم و به پایان نرسانیم، دارو را خودسرانه مصرف کردیم. یکی از مهم‌ترین گروه‌های دارویی که مصرف خودسرانه‌اش مشکل آفرین بوده، آنتی بیوتیک‌ها می باشد. متاسفانه مصرف خودسرانه دارو از عادتی و رفتارهای نادرستی است که هزینه های زیادی را متوجه فرد و جامعه می‌کند. سلیمانی دراین‌باره تاکید کرد: بیماران باید داروها را تحت نظارت پزشک مصرف کنند. البته داروهایی که بدون نسخه است باید زیرنظر داروساز و به مدت زمانی که برای بیمار تجویز شده مصرف شود. متاسفانه به‌دلیل مصرف غیرمنطقی و خودسرانه دارو در کشور، عوارض دارویی بیش از حد در بیماری‌های مزمن مانند فشارخون، دیابت و بیماری های قلبی و عروقی بروز می کند. دبیر کمیته کشوری مصرف منطقی دارو بیان کرد: عمدتا با توجه به اینکه فرهنگ جامعه ما اطلاعات بصری را به خوبی دریافت می کند، پس صداوسیما می تواند نقش تاثیرگذاری را برای انتقال فرهنگ مصرف صحیح دارو بگذارد. بنابراین راه‌حل جلوگیری از مصرف خودسرانه دارو شناخت مصرف دارو است. همچنین باید از کودکی در برنامه های درسی و آموزشی شیوه صحیح مصرف داروها گنجانده شود تا داروها توسط مردم به‌صورت خودسرانه مصرف نشود.

سلیمانی در رابطه با فرهنگسازی برای جلوگیری از رواج مصرف خودسرانه داروها معتقد است که کار چندانی صورت نگرفته است. البته اهرم های نظارتی و چرخه مصرف دارو در حوزه درمان همگی سبب می شود که دارو خودسرانه مصرف نشود. داروسازان، ارزان‌بودن دارو و پوشش بیمه‌ای را در مصرف غیرمنطقی دارو تاثیرگذار می دانند و فرهنگسازی مهم‌ترین اقدام برای استفاده از دارو به‌صورت منطقی است. درواقع آگاه‌سازی مردم سبب می شود که بیماران خودسرانه دارو را مصرف نکنند و دیگر تقاضای دارو از سوی مردم برای مصرف داروها وجود نداشته باشد. لازم به توضیح است که اطلاع‌رسانی به مردم درباره نحوه مصرف دارو و سعی در اصلاح فرهنگ استفاده مردم از دارو می تواند تا حدی مشکل را حل کند. سلیمانی افزود: این اثرات ناخواسته و زیان آور که در اصطلاح عوارض دارویی نامیده می شوند، می توانند در شدت‌های متفاوت اعم از موارد خفیفی نظیر اختلالات گوارشی یا موارد شدیدتر مانند آسیب کبدی تا شرایط تهدیدکننده حیات همچون واکنش‌های آنافیلاکتیک و حتی مرگ رخ دهند. هنگامی که در بررسی های آزمایشگاهی و مطالعات انسانی ثابت شود که فواید ناشی از مصرف یک دارو بر زیان‌ها و عوارض ناشی از آن برتری دارد، آن فرآورده مجوز ورود به بازارهای دارویی را کسب می‌‌کند. سلیمانی گفت: مطالعات صورت گرفته در زمینه عوارض و مشکلات دارویی، آمار و ارقام قابل توجهی را از میزان مرگ و میر ناشی از رویدادهای دارویی ارائه می‌دهند. به‌عنوان مثال ده‌درصد پذیرش‌های بیمارستانی به‌علت یک عارضه دارویی می باشد و نیز در حدود ۴۰‌درصد بیماران جامعه مبتلا به یک عارضه دارویی می گردند.

در این میان سالمندان، کودکان و زنان باردار بیشتر از سایر اقشار جامعه در معرض خطر ابتلا به عوارض دارویی‌اند و بنابراین نیاز به توجه ویژه در این خصوص دارند. او خاطرنشان ‌کرد؛ به‌رغم آنکه اکثر مردم بر این باور هستند که سرعت اثر و میزان اثربخشی داروهای تزریقی بیشتر از نوع خوراکی آنهاست مصرف بیش از حد و نامناسب فرآورده‌های تزریقی می تواند منجر به بروز مشکلات متعدد در سیستم‌بهداشتی جامعه گردد. داروهای تزریقی می‌توانند منجر به بروز عوارض خاصی گردند که با مصرف فرآورده های غیرتزریقی، غیرممکن و یا کمتر امکانپذیر می باشد. از جمله این عوارض می توان به مواردی نظیر آسیب به عصب در محل تزریق، آسیب به عروق در محل تزریق، خون مردگی و خون‌ریزی‌های زیرپوستی، ایجاد زخم و باقی‌ماندن جای آن در محل تزریق اشاره نمود. این کارشناس توصیه می کند: بیمارانی که به‌واسطه ابتلا به بیماری های مزمن، بیش از سه یا چهار نوع دارو در روز مصرف می نمایند، ممکن است بیشتر از سایرین به عوارض دارویی مبتلا گردند. لذا آنها باید در محدود کردن تعداد داروهای مصرفی با پزشک خود همکاری نموده و اصراری بر تجویز تعداد داروی بیشتری نداشته باشند و پیش از شروع به مصرف یک داروی جدید در رژیم‌دارویی خود، در رابطه با احتمال ایجاد تداخل دارویی میان مصرف آن دارو با سایر داروها یا مکمل‌های غذایی، ویتامین‌ها یا مکمل‌های گیاهی که همزمان مصرف می نمایند، از پزشک یا داروساز خود سوال نمایند.

 لزوم مصرف دارو با تجویز پزشک

کارشناسان آمار بر این باورند که میزان مراجعات مردم به پزشکان درکشورمان بالا است. به‌عنوان مثال در مورد بیمارانی که پرفشاری خون دارند زمانی که بیمار سرگیجه احساس می‌کند و در صورتی که بیمار حالت های ناشی از فشار خونش کنترل شده میزان دوز دارو را خودسرانه کم یا زیاد یا قطع می‌کند که به دیالیزی شدن بیمار ختم می شود. برای همین است که کارشناسان هشدار می دهند مصرف قرص های زیرزبانی حتما باید با تجویز پزشک باشد چون مصرف نابجای آنها روی سیستم قلبی عروقی و مغز اثر می گذارد. در حالی که مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک‌ها تاثیر بدی بر سیستم امنیتی بدن دارد و در صورتی که در آینده فرد دچار عفونت در بدن شود در برخی موارد آنتی بیوتیک در درمان بیماری موثر نخواهدبود. ازطرفی زمانی که بیمار دارو را در مدت زمان کافی مصرف نکند درنهایت باکتری به وجودآورنده از بین نمی‌رود و این باکتری مقاوم شده و درمرحله بعدی فردی که مبتلا به سرماخوردگی می شود دیگر نمی تواند در مقابل بیماری پاسخگو باشد. نکته جالب اینجاست که از هر پنج ایرانی دو نفر خودسرانه دارو مصرف می‌کنند. مصرف بالای داروهایی مانند استامینوفن کدوئین یا انواع آنتی بیوتیک‌ها که در ایران به شکلی پرمصرف هستند، در درازمدت اثرات سوئی بر سلامت فرد می گذارد.

آرمان

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا