گوناگون

هشدار! روستاهای مرزی متروکه نشوند

این روزها با افزایش آمار مهاجرت از روستاها به شهرهای بزرگ، یکی از عوامل نگران کننده‌ای که می‌تواند در آینده تبعات بسیار سنگینی برای کشور داشته باشد،

خالی شدن روستاها از جمعیت مولد و جوان است. دولت در چند سال‌ گذشته با اختصاص تسهیلات کم‌بهره به روستاییان سعی در کاهش آمار مهاجرت و ماندگاری آنها در روستاها داشته است، اما همان‌طور‌که آمارهای نفوس و مسکن در سال گذشته نشان می‌دهد بیش از ۳۰‌هزار روستا در کشور خالی از سکنه هستند یا تعداد محدودی افراد بالای ۵۰ سال در آنجا زندگی می‌کنند. کارشناسان آمار می‌گویند در پنج سال گذشته ۴‌میلیون و ۷۰۹هزار نفر در داخل کشور مهاجرت کرده‌اند که سهم مناطق شهری از آن ۴.۸۴‌درصد و مقاصد روستایی ۶.۱۵‌درصد است. بازگو کردن این آمار تنها یک معنا دارد، یعنی ۳۰‌هزار منبع مولد پویا از چرخه اقتصاد کشور حذف شده وهزاران نفر نیروی کار و تولید راهی شهر‌هایی شده‌اند که بدون شک برای همه شان فرش قرمز پهن نکرده‌اند و همین امر موجب گسترش حاشیه نشینی و بالا رفتن آسیب‌های اجتماعی در کلانشهرهاست. در این بین آمار روستاهای استان‌های شرقی که در یک دهه گذشته بیشترین سهم را از خشکسالی و به تبع آن بیکاری داشته‌اند، نگران کننده‌تر است. بر اساس اعلام ابوالفضل رضوی، معاونت توسعه مناطق محروم نهاد ریاست‌جمهوری سرعت تخلیه روستاهای مرزی سیستان‌وبلوچستان، خراسان‌جنوبی و خراسان رضوی بالا گرفته و حالا روستاهای این سه استان به تنهایی یک‌چهارم تا یک‌پنجم روستاهای خالی از سکنه کشور را تشکیل می‌دهند.

در این میان سیستان‌وبلوچستان وضع به مراتب بدتری دارد و تقریبا یک‌سوم روستاهای خود را از دست داده و چیزی نزدیک به نیمی از جمعیت شهرنشین این استان حاشیه‌نشین شده‌اند طبق اعلام مرکز آمار ایران در حال حاضر از ٩‌هزار و ٩۴٨ آبادی سیستان‌وبلوچستان ٧‌هزار و ١۴٨ واحد آنها دارای سکنه و ٢هزار و ٨٠٠ واحد دیگر حالا خالی از سکنه هستند. استان خراسان جنوبی هم حدود نیمی از روستاهای خود را از دست داده است؛ به‌گونه‌ای که استان خراسان جنوبی سه‌هزار و ۵۶٠ آبادی طبق سرشماری‌ سال ٩۵ دارد که یک‌هزار و ٧٨١ روستا دارای سکنه بوده و جمعیت حدود ٣١۵‌هزار نفری را در خود جای داده‌اند و یک‌هزار و ٧٧٠ روستای دیگر نیز تخلیه شده‌اند. آن‌گونه که معاون رئیس‌جمهوری اعلام کرده، از هفت‌هزار و ٣٩١ آبادی که در خراسان‌رضوی وجود دارد، چهار‌هزار و ١١٠ تای آنها تخلیه شده‌اند و درحال حاضر یک‌میلیون و ٧٣٣‌هزار نفر در آنها زندگی می‌کنند و در واقع چیزی بیشتر از نیمی از روستاهای خراسان‌رضوی هم خالی از جمعیت شده‌اند. خشکسالی، کسب‌و‌کار از رونق افتاده ماهیگیران و نبود توسعه صنعتی و توزیع نامناسب امکانات ازجمله دلایلی است که جمعیت را از نوار شرقی کشور رانده است.

نبود اشتغال پایدار در روستاها

همان‌طور که یک فعال محیط زیست به «آرمان ملی» می‌گوید: ما در بخش توسعه روستایی هیچ‌ نگاه پایداری به ظرفیت‌های سرزمین‌مان نداشته‌ایم، یعنی فارغ از این موضوع که چه منابعی در روستاها وجود دارد و میزان تاب آوری طبیعت آن مناطق چقدر است، یک جمعیت‌ چند‌هزار نفری را در روستاها ساکن کرده‌ایم و متناسب با توسعه جمعیت، نتوانستیم توسعه اشتغال پایدار را داشته باشیم و اکثر آنها به شغل سنتی که همان کشاورزی و دامداری است، مشغول شده‌اند. هومان خاکپور در ادامه خاطرنشان کرد: این مشاغل سنتی به شدت شکننده‌ و آسیب‌پذیر هستند و زمانی‌که خشکسالی بر زمین‌های کشاورزی ما سایه انداخت، این شکندگی در ابعاد وسیعی خود را نشان داد و بخش زیادی از جمعیت روستایی با مشکل معیشت و شغل مواجه شدند. او با اشاره به اینکه اگر می‌خواهیم جمعیتی که امروزه در روستاها ساکن هستند را نگه داریم و مهاجرت معکوس را افزایش دهیم، باید معیشت‌های متناسب با ظرفیت‌های مناطق روستایی را باز تعریف نماییم، ‌افزود: این یک واقعیت است که معیشت‌های وابسته به سرزمین و روستا مانند باغداری، کشاورزی و دامداری با توجه به کمبود آب در کشور دیگر جوابگوی نیاز و معیشت مردم نیست. زمانی‌که بارگزاری‌ها و اشتغال روی عرصه‌های زمین و آب بیش از توان تولید این عرصه‌ها صورت گرفت و ما بهره‌برداری بی‌رویه روی این منابع داشتیم، کم کم با افت شدید آب‌های زیرزمینی، تخریب پوشش گیاهی، افزایش فرسایش خاک و کاهش درآمد در واحدهای سطح در بخش‌های کشاورزی و دامداری مواجه شدیم و همه این عوامل باعث شد روند تخریب طبیعت و تخریب منابع روستایی افزایش پیدا کند و معیشت‌های سنتی با مشکل مواجه شد. حالا به‌دلیل کاهش درآمد و افزایش بیکاری بخش عمده‌ای از جمعیت روستایی مخصوصا قشر جوان برای فرار از این بحران به شهرهای بزرگ مهاجرت کردند. این فعال محیط زیست معتقد است ما باید در بخش معیشت روستایی یک بازنگری جدی انجام دهیم و معیشت‌های پایدار روستایی باید طوری طراحی شوند که کمترین وابستگی را به سرزمین، آب و عرصه‌های طبیعی داشته باشد، او در ادامه صحبت‌هایش خاطرنشان کرد: امروزه ما ظرفیت‌های گردشگری، اکوتوریستی و توسعه صنایع دستی را در روستاهایمان فراموش کرده‌ایم. از سوی دیگر وقتی جمعیت در کشور روز به روز افزایش پیدا می‌کند و این جمعیت نیازمند گندم، میوه و گوشت است، باید الگوهای کشت و آبیاری را بنا به کمبود منابع آبی تغییر دهیم و به گونه‌های کم‌آب‌بر روی بیاوریم.

۲۶۰ کیلومتر مرز بدون سکنه با افغانستان داریم

بر اساس آمارها، اکنون نزدیک به ۷۴‌درصد از جمعیت کشور در مناطق شهری و تنها ۲۶درصد در مناطق روستایی کشور زندگی می‌کنند. مهاجرت از روستاها باعث گسترش حاشیه نشینی و توسعه ناهنجاری‌های اجتماعی می‌شود. روستاییانی که به شهرها مهاجرت می‌کنند اکثر آنها چون قدرت مالی ندارند در حاشیه شهرها ساکن می‌شوند و عدم مهارت‌های لازم برای کسب درآمد در شهر باعث می‌شود که مشاغل متناسب با شرایط اجتماعی‌ شهر پیدا نکنند و اغلب به سمت ناهنجاری‌های اجتماعی در حاشیه شهرها می‌روند. از سوی دیگر حضور روستاییان در روستاهای مرزی به لحاظ امنیتی بسیار موثر است و خالی‌شدن روستاهای مرزی از سکنه می‌تواند امنیت بیش از ٣٠٠ کیلومتر نوار مرزی شرق کشور را به خطر بیندازد. نماینده نهبندان و سربیشه در مجلس از خالی شدن ۲۶۰ کیلومتر از مرز کشورمان با افغانستان خبر می‌دهد و به «آرمان ملی» می‌گوید: اگر به روستاها توجه ویژه‌ای نشود آهنگ توسعه‌نیافتگی هر روز شدید‌تر می‌شود.نظرافضلی در ادامه افزود: اگر به روستاها توجه ویژه‌ای نشود آهنگ توسعه‌نیافتگی هر روز شدید‌تر خواهد شد. بر اساس آمار سرشماری سال گذشته، تنها در بخش نهبندان بیش از ۷‌هزار نفر از جمعیت طی چهار سال گذشته کم شده است، طبق بررسی صورت گرفته در منطقه نهبندان اگر بخواهیم به توسعه مطلوب برسیم نیاز به اعتبار ۲‌هزار‌میلیارد تومانی است.

وحید استرون:
آرمان ملی

 

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا