اخبار

فرآیند کاهش تعهدات و چالش همکاری با آژانس بین المللی انرژی هسته ای

همزمان با سفر مدیرکل موقت آژانس بین المللی انرژی هسته ای به ایران گزارش هایی مبنی بر “احتمال مطرح شدن اتهامات جدید علیه ایران از سوی آژانس” انتشار یافته است.آیا فرآیند کاهش تعهدات ایران بر گزارش آتی آژانس بین المللی اثر منفی خواهد گذاشت؟

فرارو- همزمان با آغاز سومین مرحله کاهش تعهدات هسته‌ای ایران، محافل آمریکایی ادعا می‌کنند آژانس بین المللی انرژی اتمی ممکن است به زودی ایران را به پنهانکاری در فعالیت‌های هسته‌ای متهم کند.

به گزارش فرارو، کورنل فروتا، مدیرکل موقت آژانس، به ایران سفر و در محل سازمان انرژی اتمی ایران با علی اکبر صالحی، رئیس این سازمان، دیدار و گفتگو کرد. فروتا ظهر یکشنبه با محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، نیز دیدار کرد. پیش‌تر، کاظم غریب آبادی، سفیر و نماینده دائم ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی، اعلام کرده بود سفر فروتا به ایران بخشی از تعاملات و همکاری‌های جاری ایران و آژانس و در چارچوب رایزنی‌های سطح بالا بین طرفین است. سفر مقام آژانس به ایران، حداقل از دو جهت مهم و قابل توجه است:

گام سوم کاهش تعهدات هسته‌ای

با پایان مهلت سوم ایران به سایر اعضای برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، سازمان انرژی اتمی این کشور، سومین گام کاهش تعهدات هسته‌ای را برداشت. پیش از این، ایران دو گام در زمینه کاهش تعهدات برجامی برداشته بود.در نخستین گام، ایران از ۳۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی شده ۳.۶۷ درصد عبور کرد و در پایان این گام نیز اعلام شد که ایران از این به بعد سقف غنی سازی ۳.۶۷ درصد را رعایت نمی‌کند. روز شنبه، بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی، برای تشریح جزئیات گام سوم ایران نشستی خبری برگزار کرد.

وی ضمن اعلام آغاز فرآیند گازدهی به سانتریفیوژ‌های پیشرفته، گفت: «(سانتریفیوژ) آی‌آر ۶ قرار بوده در سال ۱۱ برجام گازدهی شود که گازدهی آن را شروع کردیم. راه اندازی زنجیره ماشین آی آر ۴ بیست تایی هم الان انجام شده است. ماشین‌های آی آر ۶ را به صورت زنجیره ۲۰ تایی از دیروز گازدهی کرده‌ایم و زنجیره ۳۰ تایی را در برنامه بعدی انجام می‌دهیم.»سفر مدیرکل موقت آژانس به تهران دقیقا یک روز پس از اعلام گام سوم ایران انجام شد.

نشانه‌های نگران کننده

کمالوندی در نشست خبری روز یک شنبه، به صراحت اعلام کرد ایران فعلا قصد ندارد در نظارت‌ها، دسترسی‌های آژانس و شفاف‌سازی تغییری ایجاد کند. وی افزود: «تعهدات شفاف‌سازی کما فی‌السابق انجام می‌شود.»

اما از حدود یک هفته پیش تاکنون، نشانه‌هایی از احتمال مطرح شدن اتهامات جدید علیه ایران از سوی آژانس آشکار شده است. اولین نشانه‌ها در گزارش روز جمعه (۳۰ آگوست) آژانس نمایان شد. آژانس در این گزارش اعلام کرد ایران از محدودیت ذخیره ۲۰۲.۸ کیلوگرم اورانیوم غنی شده و همچنین سقف غنی‌سازی ۳.۶۷ درصدی عبور کرده است. در دهم ژوئیه آژانس در یک ارزیابی شفاهی گفته بود که خلوص غنی‌سازی ایران به ۴.۵ درصد و ذخیره اورانیوم غنی‌‎شده آن به ۲۱۳.۸ کیلوگرم رسیده است. در گزارش ۳۰ آگوست، خلوص غنی‌سازی ثابت باقی ماند، ولی ذخایر غنی‌سازی به ۲۴۱.۶ کیلوگرم افزایش یافت.

ارزیابی رسمی آژانس دور از انتظار نبود. چون ایران در قالب دو گام کاهش تعهدات، رسما اعلام کرده بود از محدودیت‌های خلوص غنی‌سازی و ذخایر اورانیوم غنی‌شده فراتر خواهد رفت. آنچه قابل توجه و مشکوک به نظر می‌رسد، ادعا‌های برخی محافل خبری و رسمی آمریکایی درباره فعالیت‌های نظارتی آژانس در ایران است. مقامات ایران همواره تاکید کرده‌اند که فعالیت‌های نظارتی و بازرسی آژانس در ایران بدون تغییر ادامه خواهد یافت. اما در برخی گزارش‌های غربی ادعا می‌شود که ایران در بازرسی‌های آژانس کارشکنی می‌کند. مبنای این ادعاها، یک جمله در گزارش آژانس است. در گزارش ۳۰ آگوست، آژانس تلویحا گفته است که بازرسی‌ها در ایران به نحوه ایده آل و مطلوب انجام نمی‌شود. آژانس می‌نویسد: «تعاملات جاری میان آژانس و ایران… مستلزم همکاری کامل و به موقع ایران است.»

آژانس، اما، رسما ایران را به کارشکنی متهم نکرد. با این حال، برخی محافل رسانه‌ای نزدیک به دولت دونالد ترامپ ادعا می‌کنند، ایران در فعالیت‌های نظارتی آژانس کارشکنی می‌کند. این رسانه‌ها با استناد به جمله مبهم آژانس، ادعا می‌کنند ایران پنهانکاری می‌کند.وبگاه محافظه کار واشنگتن اگزمینر، به نقل از یک مقام بلندپایه یکی از کشور‌های عضو هیئت حکام آژانس نوشت: «ما این لحن آژانس را به این معنا می‌دانیم که ایران چیزی از آژانس پنهان می‌کند که با توافق جامع پادمان‌اش ارتباط دارد. امری که معمولا به معنای مواد هسته‌ای اعلام‌نشده، است.» این مقام در ادامه مدعی شد: «سوالی که همه ملت‌ها باید بپرسند این است: ایران چه چیزی از آژانس پنهان کرده که چنین ادعایی در گزارش (آژانس) مطرح شده است؟»

حدود سه روز بعد، روزنامه وال ستریت ژورنال در گزارشی اختصاصی، به نقل از دیپلمات‌ها، جزئیات بیشتری درباره همکاری ایران و آژانس منتشر کرد. دیپلمات‌ها به این روزنامه گفته‌اند ایران در تحقیقات آژانس درباره انبار ادعایی تجهیزات هسته‌ای و مواد رادیواکتیو در تهران کارشکنی کرده است…با این حال، ظاهرا در پشت پرده، اتفاقاتی در حال رخ دادن است. جان بولتون، مشاور امنیت ملی آمریکا، که مواضع بسیار سختگیرانه‌ای در برابر ایران دارد، همزمان با سفر مدیرکل موقت آژانس به ایران، در توئیتی نوشت: «مدیرکل موقت آژانس بین المللی انرژی اتمی به ایران می‌رود دقیقا در زمانی که آژانس به هیئت حکام خود اطلاع می‌دهد که ایران ممکن است در حال پنهان کردن مواد و یا فعالیت‌های هسته‌ای است. ما به همراه دیگر اعضای شورای حکام، مشتاق دریافت گزارش کامل در اسرع وقت هستیم.»

برخی محافل نزدیک به دولت ترامپ و نیز اسرائیل، آژانس را به سهل انگاری در مسئله نظارت بر برنامه هسته‌ای ایران متهم می‌کنند. بنابراین، بعید نیست که برای تغییر گزارش‌های این نهاد بین المللی، فشار بیاورند. خصوصا که دبیرکل آژانس فوت کرده و هنوز دبیرکل دائمی برای آن انتخاب نشده است…

آیا گام سوم بن بست کنونی را از بین می‌برد؟

ستاره صبح – ۱۶ ماه از خروج دولت آمریکا (۱۸ اردیبهشت ۹۷) از معاهده بین‌المللی برجام می‌گذرد. اقدامی که تبعات آن جمهوری اسلامی را با مشکلات اقتصادی تحریم مواجه کرده است. پس از این اقدام آمریکا، ایران نیز تصمیم به کاهش تعهدات هسته‌ای خود گرفت که تاکنون سه گام در این راستا برداشته است. وقتی به این سه گام دقت می‌کنیم، متوجه می‌شویم که کاهش تعهدات هسته‌ای تأثیر در رفتار طرف‌های مقابل، به ویژه اروپایی‌ها نگذاشته و آن‌ها را به تعهداتشان در برجام نیز بازنگردانده است.

از این‌رو پرسشی که پیش می‌آید، این است که جمهوری اسلامی تا کجا می‌خواهد به کاهش تعهدات خود در توافق هسته‌ای ادامه دهد؟ و گام‌هایی که تاکنون در این زمینه برداشته شده‌اند، چه نتیجه‌ای داشته است؟ هرچند در این ماجرا تقصیر به گردن ایران نیست، اما مسئولان باید توجه داشته باشند که تفسیر دنیا از اقدامات ایران و آمریکا یکسان نیست. آنچه ایران ذیل عنوان کاهش تعهدات هسته‌ای انجام می‌دهد، بیش از آنکه حق جمهوری اسلامی برشمرده شود، می‌تواند اقدامی تحریک‌آمیز تلقی شود که نتیجه مثبت برای کشور ندارد.

اینگونه اقدامات ممکن است موجب ‌شود تا اتحادیه اروپا که آخرین امید ماست، از ایران فاصله گرفته و آنچه دونالد ترامپ آرزویش را دارد، به دست آید. روز جمعه گام سوم ایران در راستای کاهش تعهدات هسته‌ای آغاز شد. اگر وضع به همین منوال پیش برود، احتمالاً در ماه‌های آینده باید شاهد گام‌های چهارم، پنجم و ششم باشیم، اما روشن نیست برای رهایی از بن‌بست کنونی تا کجا این ‌روند باید ادامه یابد تا ایران به خواسته‌هایش برسد؟ … با این حال آنچه ایران در پیش گرفته، نمی‌تواند حاصل چندانی برای برون‌رفت از بن‌بست کنونی باشد.

 

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید
@sedayemardomdotn

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا