گوناگون

کووید-١٩ چگونه برروابط دیپلوماتیک اثرمی گذارد

شما بترسید، بقیه کارها را من می کنم · کووید-١٩ تنها مردم را دچار خطر نمی کند، دوره ای از عدم اطمینان در نظم بین المللی نیز به وجود می آورد، و درعین حال، نشانگر تغییراتی است که از آغاز قرن براین نظم اثر می گذارد. ..

هنوز زمانی که روابط ملی و بین المللی به حالت عادی بازگردد دور به نظر می آید. تا آن زمان، شیوع کووید-١٩ موقعیت هایی برای قدرت ها یا نیروهای سیاسی پدید می آورد که می دانند چگونه از آنها استفاده کنند. این کار از آن رو برای آنها آسان خواهد بود که در دوره های عدم اطمینان ملی و بین المللی، مردم بیشتر از زمان های عادی گرایش به ایستادن پشت سر رهبران خود و پذیرفتن تصمیم های سیاسی آنها دارند. تصمیم هایی که در وضعیت عادی با اکراه پذیرفته شده یا رد می شود، یا از آنها برای برهم زدن نظم کارها استفاده می گردد.

ترامپ یا خودشیفته محبوب

لاف زنی درمورد خود و دستکم گرفتن دیگران یکی از عوارضی است که دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا از آنها رنج می برد. ظرف مدت دوماه، او خطر ویروس و شیوع آن در ایالات متحده را دستکم گرفت و به وزیرامور خارجه خود، مایک پمپئو گفت که ویروس کورونا باید به عنوان «ویروس ووهان» نامیده شود و تاکید کرد که همه چیز تحت کنترل است. او پیامبروار پیش بینی کرد: «از بین می رود، روزی مانند یک معجزه ازبین می رود». به هرصورت او نتیجه می گرفت که: «به نظر من بورس در وضعیت خیلی خوبی است» (١)

او از دموکرات ها ایراد می گرفت که از ویروس کورونا استفاده سیاسی می کنند و تلویحا می گفت مخالفانش از آن برای «باج خواهی»استفاده می کنند (٢). او مطبوعات را نیز به رفتار عصبی متهم می کرد. اخیرا، او با بازنویسی بیشرمانه رویدادهای هفته های اخیر، لحن خود را عوض کرد و به خلاف آنچه پیشتر توصیه می کرد گفت: «این یک شیوع جهانی است. من مدت ها پیش از این که دیگران دریابند می گفتم که این یک شیوع جهانی است» (٣). وقتی رویدادی ما را غافلگیر کرد، وانمود کنیم که خود اطلاع دهنده آن بوده ایم.

اما، باید پذیرفت که بنابرآخرین نظرسنجی ها در ایالات متحده، محبوبیت رئیس جمهوری آمریکا، از جمله در میان دموکرات ها، افزایش یافته است (۴). نظر نزدیک به یک سوم آمریکایی ها این است که ترامپ به شکلی رضایت بخش و مناسب با وضعیت زمان عمل کرده است. به طور کلی، گرایش آمریکایی ها بیشتر به انتقاد از ویروس و نه رئیس جمهوری است. دراین دوران انتخابات ریاست جمهوری، این برای او وضعیت خوبی است.

شیوع جهانی کورونا دستکم این خاصیت را داشته که دونالد ترامپ به تنظیم مجدد دیپلوماسی خود بپردازد. او هنوز نسبت به موشک های پرتاب شده در ٨ ژانویه ٢٠٢٠ توسط ایران به پایگاه های نظامی آمریکا در عراق واکنش نشان نداده است. در عرصه روابط بازرگانی، ایالات متحده و چین، اینجا و آنجا با هم مناقشه هایی می کنند، اما دیگر سخنی از جنگ بازرگانی درمیان نیست.

درمورد افغانستان، رئیس جمهوری آمریکا درحال تسلیم شدن است. واشنگتن دربرابر ناتوانی های جناح های افغان در رعایت توافق انجام شده بین ایالات متحده و طالبان(در دوحه، ٢٩ فوریه ٢٠٢٠) تهدید کرده که کمک خود به دولت افغانستان را قطع خواهد کرد. کمک ۴ میلیارد دلاری پرداختی به نیروهای امنیتی افغانستان در سال های ٢٠٢٠ و ٢٠٢١ به ٢ میلیارد دلار (١.٨٢ میلیارد یورو) کاهش خواهد یافت. درمورد عراق، از شتاب مذاکرات درباره خروج نیروهای آمریکایی کاسته شده است.

اسرائیل یا دموکراسی محصور

درحالی که ترامپ بدون ندامت و تاسف با تناقض هایش دیگران را به اشتباه می اندازد، بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، به نوبه خود استاد مسلم هنر دروغ گفتن دایمی و به همه است. او بخصوص متخصص بی نظیر تاکتیک هایی است که بدون هیچ گونه عذاب وجدان یا قید اخلاقی، با آنها سیاست هایش را اجرا می کند. ویروس کورونا، که همه را به وحشت انداخته، برای او یک «متحد» شد برعلیه قانون. او با کمک ویروس می کوشد از چنگ قانون گریخته، همچنان درقدرت بماند و روند قضایی پیگرد خود به اتهام فساد که از ماه ها پیش درجریان است را بی اثر کند. محاکمه او که قرار بود روز ١٧ مارس برگزار شود، به دلیل بسته بودن دادگاه ها به خاطر ویروس کورونا، به تعویق افتاده است. تردیدی نیست که در روزهای آینده او از سیاست ترس بهره خواهد برد. او می داند که ترس، بخصوص در قدرت اقتدارگرا، مبنای قدرت است. او در حسابگری بی همتا است.

باید به یاد داشت که از ١۵ ماه پیش، نتانیاهو تنها کفیل نخست وزیری و در راس دولتی کفالتی بوده است. پس از برگزاری سه انتخابات نافرجام و مذاکرات پشت پرده مختلف، رئیس جمهوری، رووین ریولین تشکیل دولت جدید را به عهده رقیب سیاسی او بنی گانتز گذاشت. نتانیاهو با سوار شدن بر موج احساس عدم امنیتی که به خاطر شیوع ویروس کورونا سراسر جامعه اسرائیل را فراگرفته، با مهارت بنی گانتز را متقاعد به پذیرش یک دولت اتحاد ملی یا حتی فوریت ملی به مدیریت رقیب سیاسی خود – یعنی خودش- نمود.

چند روز پیش از آن، عده زیادی از نمایندگان مجلس خواهان انتخاب رئیس جدید برای مجلس و تشکیل کمیسیون های آن بودند. یولی الدسشتین، رئیس مجلس پیشین، که نزدیک به نتانیاهو است، ازاین امر سرباززد و سپس به جای اجرای حکمی که دادگاه عالی اسرائیل صادر کرده بود، استعفا داد. استر حایوت، رئیس دادگاه عالی هم ضمن انتقاد از او برای تحقیرش از ویروس کورونا استفاده کرد: «اگر بناباشدکه یک مقام چنین رفتاری داشته باشد، چرا شهروندان نباید از او سرمشق بگیرند؟… به ویژه در این دوران دشوار که همه ما باید ازبین بردن کورونا را مدنظر داشته باشیم…».

پس از برگزاری سه انتخابات در یک سال که به تشکیل اکثریتی روشن نینجامید، درحال حاضر دولتی حداقلی به ریاست نخست وزیری کفالتی وجود دارد که، یک بار دیگر از محاکمه ای که تهدیدش می کند می گریزد. ریشخند قضیه این است که بنی گانتز درحال تشکیل یک دولت است، اما این دولت به ریاست نتانیاهو خواهد بود! در حالی که اسرئیلی ها به خاطر ویروس کورونا درخانه های خود محصور هستند، دموکراسی اسرائیل هم به همین وضعیت دچار شده است.

اخلاق مداران خواهند گفت که تاکنون هرگز یک نخست وزیر اسرائیل تا این حد به دموکراسی آن لطمه نزده است. عمل گرایان پاسخ می دهند این بهایی است که برای کار سیاسی باید پرداخت و اکنون، در زمانی که کشور باید با شیوع مرگبار ویروس کورونا مقابله کند، زمان عقب نشینی نیست. آنها خواهند افزود که موفقیت های نتانیاهو گواه درستی رفتار او در مورد شهرک سازی بی وقفه در قلمرو فلسطین، رد مطالبات فلسطینی ها توسط مردم، به فراموشی سپرده شدن توافق اسلو، اتحادهای جدید با کشورهای عربی و آفریقایی، شناسایی بیت المقدس به عنوان پایتخت اسرائیل توسط آمریکا، طرح صلح آمریکا که هدیه ای است که به نتانیاهو تقدیم شده، است. این طرح شرم وحیا را قورت داده و هدف را «بهبود زندگی مردم فلسطن و اسرائیل» عنوان می کند، بدون آن که فلسطینی ها بتوانند حرف خود را بزنند. این عمل گرایان خواهند گفت که در زمان شیوع جهانی ویروس مرگبار، اتحاد مقدس قوت می یابد و در زمان جنگ یک گروه کارآمد را عوض نمی کنند.

عدم اطمینان در عربستان سعودی

اگر بتوان به گزارش های منتشر شده مقامات عربستان سعودی اعتماد کرد که می گوید موارد کمی از آلودگی به ویروس (٢٧۴ مورد در ١٩ مارس) وجود دارد، شیوع آن درحالی در مرزهای عربستان سعودی محدود است که همسایگانش به شدت به آن مبتلا شده اند. ایران یکی از کشورهایی است که بیشترین میزان ابتلا به ویروس در دنیا را دارد. در بحرین وکویت هم موارد ابتلا وجود دارد. منابع غیر رسمی در روزهای اخیر برآورد کرده اند که هزاران تن در قطیف، مکه و ریاض به کورونا آلوده شده اند. به خاطر جلوگیری از شیوع ویروس، عربستان سعودی «بیمارستان تخصصی سلطان فیصل» را تعطیل کرده زیرا در آن موارد متعددی از ابتلا به ویروس دیده شده بوده است. حج عمره که درسراسر سال در شهرهای مکه و مدینه جریان دارد نیز تعلیق شده است.

در چنین فضایی از تغییر تدریجی مقررات است که محمد بن سلمان (MBS) ولیعهد عربستان سعودی، منطقه نفتی و شیعه نشین واقع در شرق کشور که حدود ۵٠٠ هزار تن جمعیت دارد را قرنطینه کرده است. در این منطقه غالبا تظاهراتی برای درخواست اصلاحات یا آزادی زندانیان شیعه برگزار می شود. در ۶ مارس او شاهزاده احمد بن عبدالعزیز، جوان ترین برادر سلطان سلمان و محمد بن نایف، که تا سال ٢٠١٧ ولیعهد بود و توسط محمد بن سلمان برکنار شد، را بازداشت کرد. هردو آنها متهم به خیانت نسبت به شاه و محمد بن سلمان هستند. این بازداشت ها پیش درآمد بازداشت های متعدد دیگری است که بسیاری از شاهزادگان، بازرگانان ومراجع مذهبی را دربرگرفت تا راه به تاج و تخت رسیدن محمد بن سلمان را هموار کند. شایعاتی مبنی بر این وجود دارد که ولیعهد از مقررات منع رفت و آمد وضع شده در ٢٣ مارس برای استفاده از گارد ملی در خیابان ها، محصور و منزوی کردن شاه سلمان برای حفاظت دربرابر کووید-١٩ و گرفتن امور عربستان در دست خود، به جای آن که تا زمان انتقال قدرت به خود صبر کند، استفاده کرده است.

از افغانستان تا عراق

ویروس بین مذاکره و ترک مخاصمه انتخاب نمی کند و در هردو اختلال ایجاد می کند. از زمانی که توافق خروج نیروهای آمریکایی در ٢٩ فوریه بین آمریکایی ها و طالبان در دوحه امضاء شده، اقدامات خشونت باری علیه نیروهای افغان انجام شده است. به خاطر عدم رعایت شرایط توافق ٢٩ فوریه، انجام مذاکرات دیگری در ١٠ مارس پیشبینی شده بود. بدیهی است که این مذاکرات هم به خاطر شیوع ویروس کورونا نتوانست انجام شود. هرج و مرجی که در کابل حاکم است ومحدودیت های شدید رفت و آمد بین المللی به خاطر شیوع ویروس، از سرگیری جدی مذاکرات را با عدم اطمینان روبرو می سازد. مذاکراتی فنی از طریق «اسکایپ» بین مسئولان دولت افغانستان ونمایندگان طالبان برای آزادسازی زندانیان آنها درجریان است (۵). در چنین وضعیتی، ویروس به ویژه در هرات،شهری که هزاران افغانی از ایران به آن بازگشته اند ، شیوع می یابد . هرات، زرنج (مرکز ایالت نیمروز) وفراه (مرکز ایالتی به همین نام) مشمول مقررات منع رفت وآمد هستند.

عملیات «شامال» فرانسه با هدف حمایت نظامی از نیروهای عراقی دست اندرکار مبارزه علیه «سازمان حکومت اسلامی» (داعش) بود. فرانسه به مشارکت خود در این عملیات بین المللی که از سال ٢٠١۴ آغاز شده بود (موقتا؟) پایان داد. دلیل رسمی عنوان شده این نبود که دیگر انجام عملیات علیه داعش توجیه پذیر نیست، بلکه به خاطر شیوع ویروس کورونا بود.

جهان گرایی «خوشحال» از مزیت های مفروضی که به همه سود می رساند، به ویروس کورونا مبتلا شده است. این که گفته شود روزگار آن سپری شده، امری جسارت آمیز است. جهان گرایی درعین محدود شدن شور و شعفش، باقی خواهد ماند. قدرت های اقتصادی و مالی بین المللی، گوگل، فیسبوک، آمازون، چند ملیتی ها، بورس ها، بانک ها، سهامداران و صندوق های بازنشستگی تا مدتی خود را جمع و جور کرده و سهم خود را برای بازسازی امور اقتصادی و مالی جهانی خواهند پرداخت و بعد به مسابقه و رقابتی دست خواهند زد که اکنون امید به تغییر رادیکال جریان آن توهم آمیز است. دست بالا، می توان پنداشت که تسریع تب آلود مبادرات بین المللی در دستکم سه دهه گذشته زیر نور یافتن کاستی ها و زیاده روی هایی قرارخواهد گرفت که وضعیت کنونی به آن می تاباند. ازسرگیری اعتراض های اجتماعی محتمل است. این امر نه فقط بر دنیای غرب اثر خواهد کرد، بلکه دنیای عرب و مسلمان هم از آن تاثیر خواهد گرفت. مردم خواهان دموکراسی بیشتر و سیاسی- نظامی گری کمتر خواهند شد.

١- توئیت رئیس جمهور ترامپ در ٢۴ فوریه ٢٠٢٠

٢- ای سخنان ترامپ به شکل عجیبی شبیه سخنان نتانیاهو در طی انتخابات ٢ مارس است:« بروید رای دهید، از کوروناویروس نترسید، به اخبار جعلی گوش ندهید، همه چیز در اسرائیل خوب است»

٣- Tweet du 17 mars 2020.

۴- Lisa Lerer, « On politics », The New York Times, 26 mars 2020.

۵- زلمی خلیل زاد ، نماینده ایالات متحده در مذاکرات صلح در توئیت ٢٢ مارس نوشت:« امروز ایالات متحده و قطر انجام اولین مذاکرات بین دولت افغانستان و طالبان را از طریق اسکایپ برای آزادی زندانیان طالبان تبریک می گویند »

لموند دیپلماتیک

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید
@sedayemardomdotn

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا