چرخانمقالات

عبدالصمد کامبخش: نظری به جنبش کارگری و کمونیستی در ایران (۱۵)

ثمره کوشش خستگی ناپذیر حزب پیدایش «جبهه آزادی» بود که در آستانه نخستین کنگره حزب مرکب از مدیران جرائدی که خود را آماده این همکاری می‌دانستند تشکیل گردید. اگر در تاسیس این جبهه تنها دوازده روزنامه شرکت داشت در عرض نیمه دوم سال ۱۳۲۳ تعداد جرائد عضو آن به ۴۴ رسید که نیمی از جرائد سراسر کشور را تشکیل می‌داد.

ج ـ کوشش برای تشکیل جبهه واحد
حزب توده ایران در مبارزه علیه بقایای دیکتاتوری و نقشه احیاء آن تنها نبود. عده‌ای از نمایندگان مترقی مجلس و رجال آزادیخواه و عده‌ای از جرائد مترقی در این مبارزه سهیم بودند. ولی حزب توده ایران یگانه حزب مترقی و نیرومند کشور بود که می‌توانست این مبارزه را سازمان دهد و به آن روح بخشد. مبارزه پیگیر و صادقانه وی علیه نقشه‌های استعمار و ارتجاع داخلی وی را در مرکز توجه مردم قرار داده بود. مردم ایران بچشم خود می‌دیدند که بین احزاب متعددی که پس از شهریور ۱۳۲۰ بوجود آمدند تنها حزب توده ایرانست که نیرو و امکانات مادی و معنوی خود را در خدمت مردم گذارده و زیر بار هیچگونه تهدید و تعظیمی نرفته است. با وجود دعوت‌های متعددی که از طرف کابینه‌های سهیلی و قوام برای شرکت در کابینه بعمل آمد، از آنجا که شرکت خود را در آنموقع بی اثر و موجب فریب توده‌ها می‌دانست زیر بار نرفت و حتی مدیر روزنامه «سیاست» ارگان مرکزی خود عباس اسکندری را که در این راه کوشا بود از حزب اخراج و از داشتن ارگان حزبی تا امکان و تصمیم جدید خودداری نمود.
کوشش برای انصراف حزب از راه خود منحصر به دولت‌های سهیلی و قوام نبود. سیّد ضیاء‌الدین نیز که در نبرد نخستین خود با حزب دچار شکست شد کوشش نمود از در مسالمت و فریب برآید و در همان بدو تشکیل دوره چهاردهم مجلس بارها به نمایندگان فراکسیون توده پیشنهاد همکاری کرد و چندین بار تکرار نمود که حاضر است با شرکت نمایندگان حزب توده ایران کابینه تشکیل دهد (روزنامه «رهبر» شماره ۱۴۶۳).
ولی حزب توده ایران از میان خلق و بمنظور خدمت به خلق برخاسته و هدف مبارزه‌اش استقلال و آزادی کشور و رفاه مردم ایران بود و در این مبارزه هرگونه سازش را دور از صداقت بلکه خیانت می‌دانست. حزب توده ایران به دشواری‌های آتی واقف بود ولی برای مقابله با همین دشواری‌ها زائیده شده بود و میدان مبارزه را ترک نمی‌کرد.
شکست سیّد ضیاء‌الدین در نخستین یورش برای تصرف حکومت، به معنای آن نبود که از اجزاء نقشه‌ها و ماموریتی که به وی محول شده است صرف نظر خواهد کرد. برعکس، اکنون نقشه مشخص‌تر در مقابل وی قرار داشت و آن از میان برداشتن مانع عمده، یعنی حزب توده ایران و ایجاد تفرقه میان نیروهای مترقی بود. این مبارزه دورانی طولانی ادامه یافت، به اشکال و عناوین مختلف بروز کرد: گاه بنام «کنگره احزاب»، گاه زیر عنوان جمعیت‌های مختلف («وطن»، «رعد») و همکاری موازی با احزاب موجود از قبیل «عدالت»، بقایای حزب «همرهان» و غیره و همیشه همراه با هجوم اراذل و اوباش اجیر شده به مراکز حزبی، بالاخره زیر نام «اراده ملی» ـ مامور جمع آوری همه احزاب و دستجات ارتجاعی زیر پرچم واحد. سرنخ همواره در دست سید ضیاء و سفارت انگلیس بود.
روزنامه «رهبر» به هنگام تشکیل حزب «اراده ملی» در باره این فعالیت‌ها خطاب به سیّد ضیاء مثالی از کلیله و دمنه آورد که زاغان به بوم گفتند «اگر تو را هفت بار بسوزانند و خاکستر کنند و زنده گردانند و بازهم بسوزانند و خاکستر کنند باز ماهیت شوم تو همان ماهیت بوم است» و نوشت:
• شما هم آقای سیّد ضیاء‌الدین به هر هیئتی که در آئید و هر شکلی که اختیار کنید ملت ایران شما را می‌شناسد و از خاکستر شما نیز ننگ دارد». (۱)
فعالیت دامنه دار سیّد ضیاء‌الدین نگرانی همه عناصر ضد دیکتاتوری و دموکرات را فراهم ساخت. در جریان این مبارزه صفوف حزب توده ایران که در پیشاپیش آن قرار داشت به حساب عناصر ملی و میهن پرست گسترش یافته و بر محبوبیت حزب افزوده شد.
از طرفی نیز این مبارزه پل واسطی شد میان حزب و عناصر مترقی. زمینه مساعدی برای همکاری زیر شعارهای عمومی ـ آزادی و استقلال کشور، جلوگیری از برگشت دیکتاتوری و تحکیم آزادی‌های دموکراتیک ـ فراهم گردید. حزب توده ایران برای گردآوری و تشکل این عناصر در یک جبهه گام برداشت و از کلیه جرائد و نویسندگان و رجالی که خود را آماده مبارزه برای تحقق این شعارها می‌دیدند برای تشکیل جبهه مشترک دعوت نمود.
ثمره کوشش خستگی ناپذیر حزب پیدایش «جبهه آزادی» بود که در آستانه نخستین کنگره حزب مرکب از مدیران جرائدی که خود را آماده این همکاری می‌دانستند تشکیل گردید. اگر در تاسیس این جبهه تنها دوازده روزنامه شرکت داشت در عرض نیمه دوم سال ۱۳۲۳ تعداد جرائد عضو آن به ۴۴ رسید که نیمی از جرائد سراسر کشور را تشکیل می‌داد.
«جبهه آزادی» بتدریج نضج یافت و شکل سازمانی بخود گرفت و سپس برنامه خود را بشرح زیر اعلام نمود:
جبهه آزادی سازمان ائتلافی از مدیران جرائد و نویسندگان و افراد آزادیخواه است که برای پیشرفت مقاصد مشترک زیر با احزاب و اتحادیه‌ها همکاری و تشریک مساعی می‌نماید:
۱. مراقبت در حفظ استقلال سیاسی و اقتصادی و تمامیت خاکی ایران و مبارزه قطعی علیه هرگونه سیاست استعماری؛
۲. مبارزه شدید برای برقراری حکومت ملی براساس قانون اساسی و رژیم دموکراسی؛
۳. تشکیل دادگاه‌های ملی برای محاکمه و مجازات خائنین به منافع عمومی؛
۴. مبارزه برای تأمین عدالت اجتماعی بمنظور بهبود زندگی عمومی مردم.
بدین طریق به همت حزب توده ایران برای نخستین بار در تاریخ مبارزات مردم کشور ما جبهه واحدی بوجود آمد که در آن عناصر دارای عقاید و نظرات مختلف برای مبارزه در راه هدف‌های مشترک دورهم گرد آمده و متشکل شدند. «جبهه آزادی» طی موجودیت خود خدمات ارزنده‌ای انجام داد که بموقع خود بدان اشاره خواهد شد.

د ـ فعالیت انتخاباتی ـ انتخابات دوره چهاردهم
در آستانه سقوط رضاشاه انتخابات دوره سیزدهم مجلس شورای ملی پایان پذیرفته و مجلس تازه تشکیل شده بود. انتخابات این دوره نیز مانند کلیه ادوار انتخاباتی زمان رضاشاه طبق صورت از پیش تنظیم شده و دستوری بود. طبیعتا انتظار می‌رفت نخستین عمل دولتی که پس از سقوط دوره دیکتاتوری سر کار می‌آید الغاء این انتخابات و تجدید آن باشد. ولی از آنجائی که در دستگاه حاکمه از نظر ماهوی تغییری حاصل نشده بود چنین انتظاری مورد نداشت. مجلس تشکیل شد و به نهج گذشته بکار پرداخت و از خود قوانینی مانند دعوت مستشاران آمریکائی، اختیارات فوق‌العاده به میلسپو و نظیر آن به یادگار گذاشت.
امید به اینکه انتخابات دوره چهاردهم نیز بتواند در محیطی آزاد برگذار شود نیز وجود نداشت. عملاً هم دیده شد که همان نیرنگ‌های سابق با اندک استتاری جریان یافت. بنابراین احتمال پیروزی نیروهای مترقی با واقعیت وفق نمی‌داد و برای حزب توده ایران نیز توهمی در این زمینه وجود نداشت. با این حال حزب تصمیم گرفت در انتخابات شرکت کند و در نقاطی که خود نامزد ندارد از نامزدهای مترقی پشتیبانی نماید. از این راه حزب می‌توانست هم نیرنگ‌های ارتجاع را در جریان کارزار انتخاباتی برملا سازد و هم در صورت گذراندن چند وکیل از تریبون مجلس بمنظور روشن ساختن افکار عامه و افشاء خیانت‌های دستگاه حاکمه و تبلیغ نظرات خویش استفاده نماید.
حزب توده ایران در حدود سی نفر حزبی و غیر حزبی از تهران و شهرستان‌ها برای نمایندگی مجلس شورای ملی نامزد کرد. چگونگی مبارزه حزب در انتخابات دوره چهاردهم خود موضوعی است که در این مختصر نمی‌گنجد. در اینجا تنها می‌توان گفت که در هر جا نامزدهای ارتجاعی در مقابل نامزدهای حزب توده ایران قرار می‌گرفتند دولت برای جلوگیری از انتخابات نامزد حزب نهایت شدت توأم با نیرنگ و تقلب را بکار می‌برد.
با این حال حزب کامیابی‌هائی بیش از انتظار اولیه خود بدست آورد. در برخی از نقاط، بویژه در دو حوزه انتخاباتی جنوب ـ اصفهان و فردوس ـ نامزدهای حزب بدون دردسر حائز اکثریت شدند. نامزد حزب در اصفهان در حدود سی و پنج هزار رأی آورد که بزرگترین رأی در میان همه نامزدهای انتخاباتی کشور اعم از مرکز و شهرستان‌ها بود.
جمعا به نامزدهای حزب در حدود دویست هزار رأی داده شد و ده نفر از آنها موفقیت حاصل کردند. باید اذعان داشت که در برخی از حوزه‌های انتخاباتی ـ بویژه تهران ـ تعیین نامزدها موفقیت آمیز نبود و برای انتخاب آنها تنها به نیروی حزب اتکاء شده بود و حال آنکه حزب هنوز آنچنان نیروئی در اختیار نداشت که بتواند خود در مرکز مستقلا از عهده بردن اکثریت برآید. تنها سلیمان محسن اسکندری می‌توانست موفقیت حاصل کند (و قطعاً موفق می‌شد) که متأسفانه عمرش یاری نکرد.
از ده نفر نمایندگان انتخاب شده، نماینده مازندران غربی ـ رحمن‌قلی خان خلعت‌بری ـ به مناسبت شکستن انضباط فراکسیون از فراکسیون توده اخراج شد و نماینده تبریز ـ میرجعفر پیشه وری ـ که بمناسبت تأخیر انتخابات آنجا دیرتر به مجلس آمده بود، اعتبارنامه‌اش با دسیسه قبلی نمایندگان ارتجاعی رد شد.
در نتیجه فراکسیون توده در مجلس از هشت نفر تشکیل یافت.
حزب براساس برنامه عمومی خود برنامه حداقلی برای فراکسیون توده تنظیم نمود و بمنظور اطلاع عموم طی اعلامیه‌ای آنرا منتشر کرد.
در این برنامه خاطرنشان شده بود که نمایندگان حزب توده ایران در مجلس شورای ملی کاری جز دفاع از مصالح مردم ایران ندارند.
• آنها از تریبون مجلس استفاده خواهند نمود تا صدای مردم ایران را بگوش جهانیان برسانند.
• آنها نگهبان حفظ استقلال و تمامیت کشور خواهند بود.
• شعار عمده آنان عبارتست از: آزادی برای همه، فرهنگ برای همه، بهداشت برای همه.
حزب فراکسیون خود را موظف به تهیه طرح‌هائی نمود که پاسخ دهنده خواست‌های مبرم مردم باشد از قبیل: قانون کار، تجدید نظر در قانون انتخابات، اصلاح دادگستری و لغو دادگاه‌های فوق العاده، اصلاحات ارضی، اصلاحات اقتصادی در جهت صنعتی کردن کشور، تساوی حقوق زنان و غیره.
در اعلامیه گفته می‌شد که نمایندگان توده با کلیه نمایندگان آزادیخواه و اصلاح طلب و مترقی همکاری خواهند نمود. فراکسیون توده با منتهای جدیت در جهت اجرای برنامه خود و همکاری با نمایندگان مترقی کوشید و با حداکثر استفاده از کرسی مجلس نام برجسته‌ای در تاریخ مبارزه مردم ایران از خود باقی گذارد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(۱) ـ روزنامه «رهبر» شماره ۴۹۲
ادامه دارد

 

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید
@sedayemardomdotn

 

Print Friendly, PDF & Email
دکمه بازگشت به بالا