از هر دری سخنی

حاشیه‌های تهران

حاشیه‌نشینی و چالش‌های آن یکی از مهم‌ترین مشکلات امروز کلانشهرها و شهرهای بزرگ کشور ماست.

محمد سالاری: از جمله مهم‌ترین دلایل اینکه شاهد توسعه و گسترش همیشگی حاشیه‌نشینی در کلانشهرها و شهرهای بزرگ هستیم، مربوط به عدم توزیع عادلانه ثروت و امکانات در اقصا نقاط کشور مبتنی بر ظرفیت‌های ذاتی محل است.

به‌رغم اینکه از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی، اکثر دولت‌ها یکی از اولویت‌های جدی خود را در سند آمایش سرزمین و عملیاتی کردن آن قلمداد کرده و بیان کرده‌اند، اما هنوز شاهد نهایی ‌شدن سند آمایش سرزمین و عملیاتی شدن آن نیستیم. از این‌روست که هر روز شاهد هجوم مردم از شهرهای کوچک و به خصوص، از روستاهای محروم کشور برای گذران زندگی و تامین معاش به کلانشهرها و به ویژه تهران هستیم. تمرکز کارخانجات، بنگاه‌های اقتصادی و کارگاه‌های ساختمانی امید اشتغالزایی را در کلانشهرها به ساکنان شهرها و روستاهای کوچک می‌دهد، اما این افراد قاعدتا نمی‌توانند در محدوده خود شهرها و کلانشهرها زندگی کنند و به حاشیه شهرها پناه می‌برند.

علاوه بر این، عدم وجود ساختار یکپارچه برای سیاستگذاری و مدیریت مجموعه شهری یکی از دلایل دیگر شکل‌گیری این نابهنجاری‌ها در شهرهای اقماری کلانشهرهایی مثل تهران هستند. مراد از مجموعه شهری، همان مفهومی است که در ادبیات شهرسازی، معماری و حکمرانی کشور وجود دارد. در دنیا و در کشورهای توسعه‌یافته کلانشهر، مجموعه شهرها و روستاهای اطراف آن یک ساختار سیاستگذاری و مدیریتی است، اما در شهرهای اقماری تهران که مجموعه آنها را هر ماه با روستاها و شهر مادر تهران، مجموعه کلانشهر می‌گذاریم، شاهد مجموعه متعدد و قابل ‌توجهی از مدیریت‌های موازی هستیم.

به‌طور مثال در منطقه سرزمینی شهر تهران شامل شهر تهران، شهرهای اطراف و البرز، حدود ۱۲۰۰ مرجع ناظر بر صدور پروانه است، این مراجع در هر منطقه‌ای بر اساس سلایق و صلاحدید، بدون داشتن یک ساختار سیاستگذاری واحد عمل می‌کنند. به همین دلیل، متاسفانه شاهد این مساله هستیم که این کانون‌های جمعیتی کوچک به تأسی از شهر مادر کلانشهر، بارگذاری قابل‌ توجهی در دشت، رودخانه یا کنار کوه صورت می‌دهند و این ‌بارگذاری خود عاملی برای جذب جمعیت از اقصا نقاط کشور می‌شود.

این در حالی است که در محدوده‌ها و حاشیه شهری که از آنها به عنوان سکونتگاه‌های غیررسمی نیز یاد می‌شود، شاهد سرانه‌های خدماتی متناسب با نیاز و حجم بارگذاری نیستیم. در غیاب سرانه‌های متناسب فرهنگی، اجتماعی، ورزشی، بهداشتی، درمانی و مذهبی، ساکنان این مناطق پاسخ نیازهای خود را در شهر مادر می‌جویند. مجموعه متعددی از ساخت‌و‌سازهای غیرقانونی و خارج از حریم نقشه‌های بالادستی در این مناطق رخ می‌دهد، این ساخت‌و‌سازها در شرایطی که با کمترین امکانات رفاهی برای ساکنان‌شان همراه نیستند، باعث به وجود آمدن ناامنی، اعتیاد و دیگر آسیب‌های اجتماعی می‌شود.

با توجه به مجموعه مطالعات متعددی که از سوی نظریه‌پردازان شهری و جامعه‌شناسان صورت گرفته است، همه کارشناسان متفق‌القول موافقند که یکی از راهکارهای کاهش مشکلات حاشیه‌نشینی و سکونتگاه‌های غیررسمی و تعیین سرانه‌ها، پرهیز از این تفرق سیاسی است که در مراکز سیاستگذاری متعدد صورت می‌گیرد.

 

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید
@sedayemardomdotn

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا