فرهنگی

مصائب روزنامه‌داری

هجوم برنامه‌ریزی شده و مداوم به روزنامه‌نگاران، و نویسندگان و گردانندگان روزنامه‌ها و گاهنامه‌ها، سایت‌ها، و وبلاگ‌ها، به کارزاری سیستماتیک برضد نشر آزاد دیدگاه‌های سیاسی و اجتماعی، و همچنین اطلاع‌رسانی و عرصه‌‌های مشابه، تبدیل شده است. این هجوم‌ها در اکثر موردها با دستگیری، نقض حقوق شهروندی، تجاوز به حریم خصوصی، اهانت، و برخورد فیزیکی همراه بوده‌اند. علاوه بر این‌ها، با اتهام همکاری با“عوامل بیگانه“ و ”جاسوسی“ برای آنان- اتهامی کهنه و به‌ارث رسیده از سلف سلطنتی رژیم ولایی و به‌پوسیدگی خود این دو رژیم- معمولاً همراه است….


کدام مطبوعات؟ چقدر درآمد؟
مطبوعات را هفت‌هزار و ۷۱۵ رسانه چاپی از میان حدود ۱۲ هزار مجوز رسانه در ایران تشکیل می‌دهند. ما درحال‌حاضر ۱۱ هزار و ۹۰۰ رسانه دارای مجوز داریم که از این تعداد ۳۵۴ روزنامه، هزارو۴۲۴ هفته‌نامه، ۷۶۵ دوهفته‌نامه، دوهزارو ۱۱۸ ماهنامه، ۳۲۷ دوماهنامه، ۱۹۶۸ فصلنامه، ۶۶۶ دوفصلنامه و ۹۳ سالنامه فعالیت دارند که در مجموع هفت‌هزار و ۷۱۵ رسانه چاپی می‌شود. اما در حوزه رسانه‌های برخط ۴۲ خبرگزاری و سه‌هزارو۳۶۰ پایگاه خبری فعالیت می‌کنند. این آخرین آمار معاونت مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.
در سال گذشته نمایندگان مجلس کلی سر مطبوعات منت گذاشتند که در بودجه ۹۸ سهم مطبوعات را از بخش فرهنگی (کتاب) منفک کرده و عدد آن را به ۱۲۵ میلیارد تومان افزایش داده‌اند. اما بعد از کلی رفت‌وآمد و جلسات متعدد حدود۴۰درصد از بودجه مصوب مجلس به مطبوعات تخصیص پیدا کرد. عدد ۵۰ میلیارد تومانی دریافتی معاونت مطبوعاتی تقسیم بر تعداد رسانه‌ها می‌شود حدود چهارمیلیون و ۲۰۰ هزار تومان در سال سهم هر رسانه.
یعنی یک رسانه برای خدمات و تولیدات فرهنگی‌اش در سال می‌تواند این مقدار یارانه دریافت کند. البته این یارانه طبق شیوه‌نامه‌ای پرداخت می‌شود که ملاک‌های زیادی در آن برای دریافت این پول منظور شده است و در سال گذشته سروصدای اهالی مطبوعات و رسانه‌ها را درآورد. این تقسیم ساده فقط برای این بود که بدانیم قانون‌گذار سهم هر رسانه را به‌صورت حدودی چقدر دیده است و بر چه اساسی بودجه مطبوعات تصویب می‌شود و تخصیص پیدا می‌کند.
کف هزینه‌های یک روزنامه برای تیراژ پنج هزار نسخه در ۱۲ صفحه و انتشار در ۲۵ روز ماه به حداقل ۱۲۵ میلیون تومان در ماه و یک‌و‌نیم میلیارد تومان در سال نیاز دارد. این مبلغ تنها هزینه‌های یک روزنامه معمولی است. صاحب‌امتیاز و مدیرمسئول یک روزنامه با آن‌همه سختی کار باید انگیزه‌های مالی خوبی علاوه بر انگیزه‌های معنوی، صنفی و سیاسی داشته باشد تا یک روزنامه معمولی با محتوای پذیرفتنی را عرضه کند.
منبع درآمد روزنامه‌ها فروش، آگهی‌ها و یارانه‌ها هستند. ما چندین سال است که گرفتار شرایط اقتصادی سختی هستیم که فروش را به‌جز در  مورد چند رسانه محدود، به صفر رسانده است. آگهی‌های بخش خصوصی هم تقریبا صفر هستند. آگهی‌های دولتی هم دیجیتال شده‌اند. حالا روزنامه مانده و یارانه و اندک آگهی‌های دولتی. بسیاری از صاحبان روزنامه‌ها دلایل اقتصادی برای ادامه کار در این صنف ندارند و منابع و سیاست‌های دولت هم که به‌خوبی واضح است.
دولت پول ندارد! چه باید کرد؟ 
این سؤال مهمی است که همه می‌پرسند و مدتی است در بین تمام تشکل‌های صنفی مدیریتی و مدیران رسانه‌ها و جلسات آنان با معاون مطبوعاتی مطرح می‌شود و سرانجام به شیوه‌نامه می‌رسند و در نهایت قوانین را سخت‌تر می‌کنند تا همه مشمول دریافت یارانه نباشند. در انتها هم شیوه‌نامه مورد تأیید عده‌ای نیست و اعتراض می‌کنند و پس از مدتی مجبور به تغییر در شیوه‌نامه توزیع یارانه‌ها هستند.
این قصه تکراری چند سالی است که گریبان مطبوعات و رسانه‌ها را گرفته است. هیچ‌کس طرح و برنامه مدونی ندارد. گویا کسی دغدغه‌ای هم ندارد. اگر این‌طور بود حتما راه‌حل یافت می‌شد.
استفاده از تکنولوژی تنها را ه نجات مطبوعات است 
بسیاری از مدیران سنتی مطبوعات با دیجیتالی‌شدن موافق نیستند و فضای مجازی را علت اصلی رکود در مطبوعات می‌دانند. جانشان به نسخه کاغذی مطبوعه‌شان بسته است. حق هم دارند. مطبوعه بدون کاغذ اصلا چیست؟ البته که مطبوعات هنوز هم مخاطبان خاص خودشان را دارند؛ مخاطبان جدی و پیگیر. اما موضوع این است که هزینه‌های جانبی محصول امروز (نشریه کاغذی) بیش از قیمت خود کالاست و این برای مخاطبان پذیرفتنی نیست. دیگر روزنامه‌ها مشترک ندارند؛ چراکه هزینه ارسال روزنامه درِ منزل چند برابر خود روزنامه است. فقط یک مسیر برای دریافت روزنامه وجود دارد و آن کیوسک‌های همه‌چیزفروشی و کمی هم مطبوعات هستند. تازه این مسیر هم مشکل دیگری به نام توزیع دارد که مقررات این توزیع‌ها هم در نوع خود شنیدنی است.
اما به‌هرحال عده کم مخاطبان مطبوعات انکارنشدنی است. با وجود تمام این هزینه‌ها اگر ما هم مانند ژاپن مخاطبان چندمیلیونی روزانه داشتیم، هزینه‌ها تقسیم می‌شد و مشکلی وجود نداشت. اما تعداد کم مخاطبان کالای مورد عرضه را گران‌تر می‌کند.
بنابراین باید اتفاق جدیدی بیفتد و از تکنولوژی‌های جدید برای عرضه تولیدات و محصولات مطبوعاتی کمک گرفت. چاره دیگری وجود ندارد.
تنها راه‌حل، ایجاد محل درآمد جدید 
خوشبختانه امروز این امکان فنی وجود دارد تا بازخوردهای تولیدات مطبوعات در بازار به‌خوبی رصد شود. تعداد بازدید هریک از اخبار تولیدی هر روزنامه و رسانه ملاک خوبی برای تعیین کیفیت محصول هر بنگاه مطبوعاتی خواهد بود. همچنین ذائقه مردم و درخواست آنان از تولیدات رسانه‌ای به‌خوبی مشخص خواهد شد.
وقتی ملاک‌ها به‌جای تیراژ روزنامه کاغذی که عمدتا واقعی نیستند، تولید و کیفیت محتوای عرضه‌شده باشد، رسانه‌ها مجبور به بالا‌بردن کیفیت تولیدات خود خواهند شد.
این‌گونه دیگر عرصه رقابت برای رسانه‌های معاند بسیار تنگ خواهد شد و اعتماد مردم به رسانه‌ها بازخواهد گشت. اصلا بعید نیست که بعد از مدتی فروش روزنامه‌ها بالا برود.
اما حتی اگر این اتفاق نیفتد راهکارهای بسیار راحتی وجود دارند که رسانه‌ها می‌توانند تولیدات خود را به‌راحتی به‌طور مستقیم به مخاطبان عرضه و از این راه درآمد کسب کنند.
شرکت‌های اینترنتی حق رسانه‌ها را بدهند 
همه از درآمدهای سرشار شرکت‌های اینترنتی خبر دارند. این شرکت‌ها سال‌هاست که از فروش حجم و پهنای باند به مشتریان فضای مجازی کسب درآمد می‌کنند. درآمد‌های نجومی این شرکت‌ها گفتنی نیست. اما موضوع مهم این است که مردم در فضای مجازی چه چیزی را دنبال می‌کنند که مرتب به حجم اینترنت نیاز دارند.
یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مردم تولیدات رسانه‌ها و مطبوعات است؛ تولیداتی که رسانه‌ها تقریبا مجانی در این سال‌ها در اختیار مردم گذارند. اما سود این دیدو‌بازدید‌های مجازی به جیب شرکت‌های اینترنتی می‌رود. زمانی که آمار دقیق بازدید اخبار هر رسانه توسط مخاطب وجود داشته باشد، می‌توان میزان سود این شرکت‌ها را تخمین زد و بر همین اساس از محل درآمدهای آنان برای مطبوعات و رسانه‌ها سهم‌خواهی کرد. البته برخی از رسانه‌ها در سال‌های اخیر با شرکت‌های اینترنتی به‌صورت تفاهم‌نامه در چنین داد‌و‌ستدی هستند. ولی در شرایط کنونی و برای نجات رسانه‌ها این موضوع باید با قوانین منصفانه برای هر دو طرف به این شرکت‌ها ابلاغ شود.
عرضه محصولات تولیدی مطبوعات و آگهی‌های دولتی 
شیوه‌نامه توزیع آگهی‌های دولتی در معاونت مطبوعاتی نیز بسیار بحث‌برانگیز است. این قوانین در شرایط کنونی منصفانه و به نفع مطبوعات نیستند.
به‌ویژه آگهی‌های قوه قضائیه که مدتی است نقل محافل مطبوعاتی‌ها شده نیز بر اساس بازدید اخبار هر رسانه به آنان تعلق می‌گیرد و زمانی که ملاک به‌جای تیراژ تولید محتوا و بازدید اخبار باشد که رصد آن بسیار ساده است، دیگر جای گله‌گزاری برای کسی باقی نخواهد گذاشت.
چه کسانی از این طرح استقبال خواهند کرد؟
روزنامه‌ها و رسانه‌هایی که تولیدات روزانه جدی دارند، قطعا از عرضه تولیدات خود در یک بستر جدید و جدی استقبال می‌کنند. اما تعداد زیادی از این ۱۲ هزار رسانه دارای مجوز از اخبار تولیدکنندگان اصلی استفاده می‌کنند و قطعا این طرح به‌هیچ‌عنوان به نفع آنان نخواهد بود. برای این دسته از رسانه‌ها فقط یک راه می‌ماند؛ یا تولیدات جدی را آغاز کنند که منجر به اشتغال‌زایی و رونق بنگاه مطبوعاتی آنان خواهد شد یا اینکه شغلشان را عوض کنند و برای گرفتن یارانه بدون دردسر فضای دیگری را انتخاب کنند.سمیه کرمانی . فعال رسانه

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید
@sedayemardomdotn

 

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا