گوناگون

رونق کاذب و حباب قیمت در بورس

روند نزولی شاخص بورس تهران دو روز است که متوقف‌شده اما هنوز نگرانی‌ها نسبت به‌دنباله‌دار شدن این نزول وجود دارد، به‌ویژه آنکه به‌نظر می‌رسد تغییر در متغیرهای پولی و سیاست‌های کلان اقتصادی، آینده بازار سهام را ترسیم خواهد کرد.

ستاره صبح؛ دو روز پیش بازار سهام بعد از حدود ۱۴ درصد افت ارزش (معادل حدود ۵۲ میلیارد دلار) طی پنج روز متوالی به حالت صعودی برگشت و دیروز هم حالت صعودی بورس ادامه یافت. بااین‌حال هنوز هیچ‌کس به‌طور دقیق نمی‌داند آیا این روند در روزهای آینده تداوم خواهد یافت یا خیر؟ تحلیلگران عوامل مختلفی را در نزول بورس دخیل می‌دانند اما به‌نظر می‌رسد تغییر در متغیرهای پولی یک مؤلفه اساسی در نزول بازار سهام بوده است، به‌ویژه آنکه یکی از دلایل رشد بورس از ابتدای سال تاکنون تحول در همین متغیرها بوده است بااین‌حال هنوز به‌طورقطع نمی‌توان همه دلایل نزول را به‌طور کامل فهرست کرد؛ اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که افزایش نرخ سود بین‌بانکی از سوی بانک مرکزی که می‌تواند زمینه‌ای برای رشد نرخ سود بانکی باشد یکی از دلایل نزول بازار سهام باشد. در همین ارتباط ستاره صبح به سراغ دکتر محمود جامساز، اقتصاددان رفت تا نظر و تحلیل او را در خصوص وضعیت فعلی بازار بورس و پیش‌بینی او از آینده این بازار جویا شود. مشروح گفت‌وگوی این اقتصاددان با مصطفا صباغ، روزنامه‌نگار را در پی می‌خوانید.

جناب جامساز؛ وضعیت کلی اقتصاد ایران را در شرایط کنونی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

اقتصاد ایران به علت قرار گرفتن در تنگناهای مالی که ناشی از فروش محدود نفت است و تحریم‌ها و شرایطی که ایران در حال حاضر درون آن قرارگرفته، تقریباً از چرخه اقتصاد جهانی خارج‌شده است. درواقع می‌توان گفت اقتصاد کشور در انزوا قرارگرفته و هزینه‌های نابهنگام مقابله با ویروس کرونا نیز به مخارج دولت اضافه‌شده و دولت را در تنگنایی شدیدتر قرار داده است. به اعتقاد کارشناسان و مرکز پژوهش‌های مجلس، بودجه سال ۹۸ که قبل از کرونا تدوین‌شده بود در حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار میلیارد تومان کسری پنهان دارد. دولت برای تأمین این کسری راه‌های متعددی در پیش‌گرفته است. ازجمله فروش اوراق بدهی که حدوداً ۵۰ هزار میلیارد تومان درآمد نصیب دولت کرده علاوه بر آن اوراق ودیعه نیز منتشر خواهد شد. این اوراق نزد بانک مرکزی تودیع می‌شود و پس از یک سال با سود یا بهره بانکی روز محاسبه و برگشت داده می‌شود.

در چنین وضعیتی، دلیل تمرکز دولت بر بورس و بازار سرمایه چیست؟

یکی دیگر از اقدامات دولت در راستای تأمین کسری بودجه، فروش دارایی‌های خود و عرضه بخشی از سهام شرکت‌های دولتی در بورس است. دولت بورس را تقویت می‌کند و مجوز فروش سهام عدالت را صادر کرده است تا وارد بورس شوند. درمجموع دولت از افزایش معاملات بورس درآمد مالیاتی کسب می‌کند به هر معامله‌ای حدوداً نیم درصد مالیات تعلق می‌گیرد. اکثر شرکت‌های بورسی شرکت‌های دولتی و فرا دولتی و خصولتی هستند که سرمایه‌های زیادی را در بورس وارد کرده‌اند و یا کسانی که از طریق رانت و فساد انباشت ثروت داشتند. این افراد نیز سرمایه خود را وارد بورس کرده‌اند و بورس به رونقی کاذب رسیده است. به‌طور مثال در یک روز ارزش معاملات بورس به ٣۵ هزار میلیارد تومان هم رسید.

ممکن است کمی بیشتر درباره رونق کاذب بورس توضیح دهید؟

بورس در حال حاضر به یک کازینوی بزرگ تبدیل‌شده است و قیمت‌ها به نحو غیرمنطقی و غیراصولی بالا رفته است و حبابی در بازار بورس مشاهده می‌کنیم که هیچ سنخیتی با بخش واقعی اقتصاد ندارد؛ یعنی ما در حال حاضر همچنان رشد اقتصادی منفی را تجربه خواهیم کرد و نرخ سرمایه‌گذاری ما منفى است یعنى حتى استهلاک سرمایه را هم پوشش نمی‌دهد. معمولاً بازار سرمایه در دنیا پشتوانه بسیار عظیمی براى سرمایه‌گذاری‌های مولد و رشد اقتصادی است؛ اما در ایران باوجود رشد اقتصادی منفی ارزش سهام در بازار بورس افزایش پیداکرده که به معنای حباب در قیمت‌ها است برخی شرکت‌ها زیان ده هستند ولی ارزش سهام آن‌ها در بورس افزایش پیداکرده است.

هفته گذشته مسئولان دولت از طرح «گشایش اقتصادی» سخن به میان آوردند و گمانه‌هایی در این راستا مطرح شد. هدف این طرح چیست؟

در طرح جدید گشایش اقتصادی، دولت درصدد کسب درآمد. حاصل از فروش نفت به مردم است، البته و نمی‌توان آن را درآمد نامید بلکه فی‌الواقع استقراض به پشتوانه نفت است، به اعتقاد من سرمایه‌هایی که باید جذب این طرح شود امروز در بورس هستند. اطلاعات در بورس نامتقارن است و قیمت سهام توسط شرکت‌های بزرگ بالا و پایین می‌شود. در این روش دولت درنظر دارد ٢٢٠ میلیون بشکه نفت را باقیمت پایه نفت عمان به‌صورت یک یا دوساله به مردم پیش‌فروش کرده و اوراق سلف موازى صادر کند. در زمان تسویه اگر قیمت نفت بالابود صاحبان اوراق سود می‌کنند و در غیر این صورت دولت تضمین کرده است حداقل سودی معادل بهره بانکی سپرده‌گذاری بلندمدت به آن‌ها پرداخت کند. دولت باید به‌طور متوسط روزى۶٠٠ هزار بشکه نفت بفروشد تا بتواند این بدهی‌ها را پرداخت کند درحالی‌که در حاضر دولت به دلیل تحریم‌ها حتی قادر به صادر کردن ۱۵۰ هزار بشکه نفت هم نیست. اینکه چگونه ظرف یکی دو سال آینده فروش را به آن میزان ارتقاء خواهد داد و یا اینکه اگر فروش نفت را به مردم واگذار کند مردم چگونه فروش خواهند داشت همه سؤالاتی است که پاسخ‌های ابهام‌آمیزی دارد. البته طرح گشایش اقتصادى بدون آنکه در مجلس مطرح گردد به تأیید سران دو قوه دیگر هم رسیده اما از روز یکشنبه ۵٠٠ هزار بشکه در بورس عرضه شد که به‌صورت اوراق سلف موازى در بورس قابل معامله است مدت اوراق هم یک‌ساله با سود ۱۹ درصد است. که البته مورد مخالفت نمایندگان مجلس قرارگرفته که معلوم نیست اجرائی گردد.

چرا دولت در سال پایانی خود چنین طرحی را در دستور کار قرار داده است؟

به عقیده من دولت در حال استفاده از هر ابزاری است تا وجوهی به خزانه واریز کند و مشکلات فعلی خود را حل کند این شیوه مسئولیت‌پذیری را به دولت آینده واگذار می‌کند. این مسئله به امری متداول بین روسای جمهور تبدیل‌شده است و سعی می‌کنند در زمان تصدی خود با کسب درآمدهایی بر ناکارآمدی‌های مدیریتی خود سرپوش بگذارند و عواقب گریبان گیر دولت بعدی شود. در زمان آقای احمدی‌نژاد ۲۰۰۰ تخلف بودجه‌ای صورت گرفته بود که تبعات آن به دولت بعدی منتقل شد و هیچ پیگیری در این موارد صورت نگرفت. امروز به دلیل مشکلات معیشتی فاصله‌ای بین مردم و حاکمیت به وجود آمده که این سیاست‌ها نمی‌تواند شکاف به وجود آمده را پر کند. تصمیمات دولت باید بر اساس عقلانیت و خردورزی و خردمندی باشد نه اینکه با بازی با کلمات مردم را از درک واقعیات منحرف کند.

آیا اتخاذ چنین سیاست‌هایی در شرایط فعلی می‌تواند در بهبود وضع اقتصاد کشور اثرگذار باشد؟

ما در شرایطی هستیم که تقریباً تا سه ماه دیگر باید تحریم تسلیحاتی ایران برداشته شود؛ اما می‌بینیم آمریکا با جدیت ایستاده و می‌خواهد جلوی این کار گرفته شود و تحریم تسلیحاتی تمدید شود از طرفی تحریم‌های شدیدتری علیه ایران وضع می‌شود. گرچه پیش‌نویس قطعنامه آمریکا در شورای امنیت رأى نیاورد اما قطعاً موضوع به اینجا ختم نخواهد شد و آمریکا راه‌های دیگری تدارک می‌بیند تا به مکانیسم ماشه دست یابد. در این شرایط دولت نشسته و منتظر است تا ببیند در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا چه اتفاقی می‌افتد و انتظار دارد در صورت انتخاب جو بایدن دموکرات گشایشی ایجاد شود و برجام مجدداً تأیید شود ولی به اعتقاد من حتی با قدرت گرفتن دموکرات‌ها مذاکراتی صورت می‌گیرد اما مفاد این مذاکره با آنچه در برجام گذشت متفاوت خواهد بود و موارد جدیدى مطرح می‌شود که قطعاً خوش‌آیند ایران نیست و مذاکرات ممکن به درازا کشد و در این صورت لذا احتمال برداشتن تحریم‌ها به‌یک‌باره امکان‌پذیر نخواهد بود و لذا راهى بس طولانى در پیش است ازاین‌رو سیاست‌هاى کنونى ایران احتمالاً استمرار خواهد یافت و گشایشى در فروش نفت و تبادلات بانکى ایجاد نخواهد شد و لذا تنگناهاى مالى و اقتصادى ادامه می‌یابد دولت در چنین وضعیتی به‌ناچار به‌منظور تأمین کسر بودجه که ملازم همیشگى دولت‌ها بوده از بانک مرکزى استقراض می‌کند و پایه پولی بالا خواهد رفت و نقدینگی افزایش می‌یابد و تورم بیشتری رقم خواهد خورد و قدرت خرید مردم پایین‌تر می‌آید و پول ملی دچار تنزل بیشتر می‌شود و مجدداً ارزهای خارجی راه صعود در پیش می‌گیرند

با توجه به پیش‌بینی شما از آینده کشور، چه راهکارهایی برای برون‌رفت از وضعیت کنونی پیشنهاد می‌کنید؟

اقتصاد ایران در سال‌های آینده هم حال خوبى نخواهد داشت و با چالش‌های بیشترى روبرو خواهد شد مگر اینکه چرخشی ۱۸۰ درجه‌ای در سیاست‌های ایران و دیپلماسی خارجی کشورمان رخ دهد که منجر به گشایشی اقتصادی از طریق اروپا شود و با جذب سرمایه خارجی و اعتماد شرکت‌های اروپایی به ایران شاهد بهبود وضعیت اقتصادی باشیم و ایران بتواند به بازسازی اقتصاد خود بپردازد و از مسیر فعلی خارج گردد… و شاهد تحولی اساسی در ساختار اقتصاد باشیم تا ظرفیت‌های بالفعل و بالقوه ایران را فعال کنیم و کشور ایران را به لحاظ اقتصادی بازسازی کرده و رفاه نداشته مردم را به آن‌ها برگردانیم؛ اما نه در محدوده برجام بلکه موارد دیگرى نیز مطرح خواهد شد که قطعاً خوشایند ایران نیست و لذا با به درازا کشیدن مذاکرات تحریم‌ها به قوت خود باقى خواهند ماند و چالش‌های سیاسى و اقتصادى ایران همچنان استمرار می‌یابد و دولت به‌منظور تأمین کسر بودجه که همواره ملازم اقتصاد کشور بوده متوسل به بانک مرکزى شده و با استقراض اسباب افزایش پایه پولى و رشد نقدینگى، تورم، کاهش ارزش پول ملی افزایش بیشتر نرخ ارز و کاهش قدرت خرید جامعه را فراهم می‌کند که منجر به فقیرتر شدن جامعه تحریک پتانسیل اعتراضات مردم به‌ویژه فرودستان و حتى طبقه متوسط می‌گردد. مگر آنکه دولت با یک چرخش در دیپلماسی خارجى خود نظر مساعد کشورهاى اروپایی را به نحوی جلب کند تا دوستان سابق هم با برداشتن تدریجى تحریم‌ها اسباب گشایشى را در اقتصاد ایران فراهم کنند

 

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید
@sedayemardomdotnet

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا