گوناگون

صلح در شمال

قره‌باغ، آرام شد. پس از گذشت حدود ۵۰روز از شعله‌ور شدن دوباره آتش منازعه در منطقه قره‌باغ بین دو جمهوری آذربایجان و ارمنستان، نهایتا این درگیری با میانجی‌گری روسیه، به پایان رسید. این در حالی است که در این مدت، آتش‌بس‌های متناوب بین دو طرف، بارها نقض شده و بر اساس پیش‌بینی‌ها، پایان زود هنگامی برای آن قابل تصور نبود. این خونین‌ترین نبرد میان آذربایجان و ارمنستان بر سر تصاحب این منطقه از ۳۰سال پیش تاکنون بوده است، نبردی که ترکش گلوله‌های آن، به برخی از نواحی مرزی ایران نیز اصابت کرد…..

در این بین دخالت کشورهای منطقه در این مناقشه، یکی دیگر از ابعاد مهم این درگیری بود. دفاع کامل و تمام قد ترکیه از آذربایجان و همچنین پشتیبانی نیروهای نظامی اسرائیل از باکو، در مقابل حضور تقریبا میانجی‌گرانه روسیه در این میدان، خود به تقابل جدیدی در این عرصه تبدیل شده بود؛ روندی که ادامه آن می‌توانست شعله‌های این منازعه را در منطقه، بیش از پیش گسترده کند. در ایران نیز اگر چه مقام‌های سیاسی نسبت به این درگیری، موضعی بی‌طرفانه گرفتند و همواره دو طرف را به آتش‌بس دعوت کردند، اما برخی وجوه مشترک مذهبی و قومیتی با آذربایجان باعث شد تا برخی روحانیون از مواضع آذربایجان دفاع کرده و در برخی شهرهای آذری‌زبان نیز، حمایت‌هایی از سوی بخشی از مردم صورت گیرد؛ روندی که البته در هر دو مورد، محدود بود و به سرعت کنترل شد.
ایران همچنین با انتخاب و اعزام سیدعباس عراقچی به آذربایجان به عنوان نماینده رئیس جمهور جهت دعوت دو کشور به آرامش و حصول توافق و همچنین رصد اوضاع مناطق مرزی از سوی قوای نظامی کشور و برخی نمایندگان مجلس، نسبت به این درگیری نظامی واکنش نشان داد و بارها به طرفین آن، نسبت به در نظر گرفتن حفظ امنیت مناطق مرزی با ایران، هشدار داد.
با این حال، این توافق در واپسین ساعات شامگاه دوشنبه ۱۹ آبان، در حالی امضا شد که در روزهای اخیر ارتش آذربایجان به پیروزی‌هایی در جبهه نبرد دست یافته بود و نبرد خونین میان نیروهای دو طرف و نیز گلوله‌باران شهرها همچنان ادامه داشت. ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه بامداد روز گذشته در بیانیه‌ای در خصوص این توافق اظهار کرد:«بر اساس توافقنامه امضا شده بین سه طرف، جمهوری آذربایجان و جمهوری ارمنستان در مواضع خود متوقف و نیروهای حافظ صلح روسیه در امتداد خط تماس در قره‌باغ و جمهوری ارمنستان مستقر می‌شوند.» طبق اعلام او توافق شده است که تبادل اسرای جنگی، افراد بازداشت شده و اجساد کشته‌شدگان به مرور انجام گیرد و در اجرای این روند، کنترل ارتباطات حمل و نقل با کمک مقامات سرویس مرزبانی روسیه انجام می‌شود. در همین زمینه وزارت دفاع روسیه نیز اعلام کرد که این کشور برای کنترل آتش‌بس و درگیری‌ها در منطقه درگیری قره‌باغ، یک گروه صلح‌بان شامل یک‌هزارو ۹۶۰ سرباز‌، ۹۰ زره‌پوش‌، ۳۸۰ واحد خودرو و همچنین تجهیزاتی ویژه در این منطقه مستقر کرده است.
به دنبال امضای این توافق، الهام علی‌اف رئیس جمهوری آذربایجان نیز با اعلام تسلیم شدن ارمنستان در این درگیری، از تحقق این توافق ابراز خرسندی کرد. علی‌اف همچنین نخست‌وزیر ارمنستان را به دلیل آن که توافقنامه را در برابر دوربین امضا نکرده، ترسو خطاب کرد و گفت: «پاشینیان، نه با خواست و میل خود، بلکه به دلیل مشت آهنین جمهوری آذربایجان مجبور به امضای این توافق شده است، زیرا آزادسازی نزدیک به ۳۰۰ منطقه مسکونی توسط ما، کمر ارتش ارمنستان را شکست.»
در همین حال نیکول پاشینیان نیز در اظهاراتی در صفحه فیس‌بوک خود تاکید کرد که «گرفتن این تصمیم، برای او و مردم کشورش بسیار دردناک بوده است.» او در این پیام همچنین با اشاره به پیشرفت‌های اخیر آذربایجان در توجیه تصمیم خود برای امضای توافق‌نامه صلح نوشت: «من این تصمیم را پس از تجزیه و تحلیل عمیق اوضاع نظامی در منطقه گرفتم.»
این تصمیم نخست‌وزیر ارمنستان البته با اعتراض تعداد زیادی از مردم ارمنستان روبه‌رو شد و ناآرامی‌هایی را در این کشور به همراه داشت. بر همین اساس، برخی معترضان در ارمنستان روز گذشته به سمت ساختمان دولت و پارلمان یورش برده، شیشه‌ها و وسایل داخل آن را شکسته و خواستار استعفای نخست‌وزیر کشورشان شدند. همچنین براساس گزارش رسانه‌ها، هزاران تن در مرکز ایروان تجمع کرده و حتی رئیس مجمع ملی ارمنستان را مورد ضرب و جرح قرار دادند.
از سوی دیگر، با وجود تحقق این توافق، احتمال حضور نیروهای نظامی ترکیه در برقراری این صلح با مشارکت روسیه، خود به چالش دیگری تبدیل شده است. در حالی که رئیس جمهوری آذربایجان در بیانیه خود، از مشارکت ترکیه در نظارت بر فرآیند صلح در ناگورنو قره‌باغ خبر داده است، وزارت امور خارجه روسیه، به شدت این ادعا را رد کرده و اعلام کرده است که نامی از ترکیه در این توافق وجود ندارد و تنها نیروهای صلح‌بان روس در منطقه قره‌باغ مستقر می‌شوند. همچنین سخنگوی نخست‌وزیر ارمنستان نیز ادعای الهام علی‌اف درباره مشارکت ترکیه در ماموریت صلح‌بانی قره‌باغ را رد کرد و گفت این ادعا، هیچ جایی در این توافق ندارد. در دیگر سو اما، خلوصی آکار وزیر دفاع ترکیه اعلام کرده است که ما در فرایند اجرای مفاد توافق آتش‌بسی که به امضا رسیده، بازگرداندن اراضی اشغالی آذربایجان و احیای صلح و ثبات در این منطقه، همچنان در کنار برادران آذربایجانی خودمان هستیم. همچنین اسپوتنیک آذربایجان گزارش داده است که الهام علی‌اف و رجب طیب اردوغان،‌ رئیس‌ جمهوری ترکیه درباره ایجاد یک مرکز صلح‌بانی مشترک روسیه و ترکیه برای نظارت بر آتش‌بس قره‌باغ رایزنی کرده‌اند.
ایران نیز به این توافق واکنش نشان داد. پس از اعلام این توافق، وزارت خارجه ایران در بیانیه‌ای ضمن استقبال از این توافق، آن را برآمده از اصولی دانست که در طرح پیشنهادی ایران نیز آمده بوده است. در این بیانیه همچنین اظهار امیدواری شده است که نتیجه این توافق، ترتیبات نهایی برای استقرار صلح پایدار در منطقه قفقاز به گونه‌ای که دربرگیرنده آرامش و سعادت برای مردم در تمامی کشورهای منطقه و رافع نگرانی‌های موجود باشد را فراهم کند. ایران همچنین بر ضرورت احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی، عدم تغییر در مرزهای رسمی بین‌المللی، آزادی مناطق اشغالی، بازگشت آوارگان، احترام به امنیت و حقوق اقلیت‌ها و همچنین خروج تمامی نیروهای تکفیری و جنگجویان خارجی از منطقه تاکید داشته و بار دیگر آمادگی خود را برای کمک به تحقق صلح و امنیت پایدار در منطقه و مشارکت در ابتکارات منطقه‌ای اعلام می‌کند.
به هر روی این توافق ترک مخاصمه در حالی به دست آمد که نیروهای آذربایجان روز یکشنبه اعلام کردند شهر استراتژیک شوشا را تصرف کرده‌اند. این شهر در ۱۵کیلومتری استپاناکرت، مرکز منطقه جدایی‌طلب قره‌باغ، در مسیر شریان حیاتی پیوند این جمهوری با ارمنستان واقع شده است و سقوط آن نقطه عطف مهمی در این جنگ محسوب می‌شد. در همین حال شامگاه دوشنبه، نیروهای آذربایجان به اشتباه یک فروند بالگرد از نوع ام‌آی ۲۴ متعلق به ارتش روسیه را بر فراز خاک ارمنستان سرنگون کردند که دو نفر از سرنشینان این بالگرد در این حمله کشته شدند و طرف آذربایجانی به دلیل این حادثه تلخ، از روسیه عذرخواهی کرد.
جنگ کنونی در قره‌باغ از تاریخ ۲۷ سپتامبر (۶ مهر) آغاز شد. دراین مدت، سه تلاش پیاپی برای برقراری آتش‌بس بین طرف‌های درگیر در این منطقه، ناکام مانده و بلافاصله به شکست منتهی شده بود. تاکنون دست کم هزار و ۳۰۰ کشته بر جا گذاشته است. به عقیده ناظران با توجه به این که آذربایجان شمار تلفات نظامی خود را اعلام نکرده، احتمال می‌رود که به واقع هزاران نفر دیگر اعم از نظامی و غیر نظامی در این جنگ کشته شده باشند.
شکل‌گیری این توافق از طریق روسیه که مهم‌ترین قدرت منطقه‌ای در قفقاز جنوبی است، خود نشانه مهمی در داشتن دست برتر این کشور نسبت به ترکیه در این منطقه مورد مناقشه است. روسیه، متحد نظامی ارمنستان است، اما همزمان روابط خوبی با جمهوری آذربایجان دارد. ایجاد این توافق با میانجی‌گری روسیه نشان داد که این کشوراهمیت زیادی برای روابط توام با آرامش با هر دو جمهوری آذربایجان و ارمنستان که هر دو از جمهوری‌های اتحاد شوروی بوده‌اند، قائل است و به این آسانی میدان را به حریف تازه واردی مانند ترکیه واگذار نخواهد کرد.

همدلی – محسن رفیق

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید
@sedayemardomdotnet

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا