از هر دری سخنی

۵ هزار میلیارد ورود، ۶۰هزار میلیارد خروج

بازار سرمایه در حالی همچنان در کانون توجه افکار عمومی قرار دارد که این‌روزها صحبت از تزریق پول به این بازار جدی‌تر از همیشه مطرح است. در جریان روند فرسایشی بورس، هفته گذشته بالاخره در جلسه ستاد هماهنگی اقتصادی دولت در جهت حمایت از این بازار مقرر شد تا بانک مرکزی ۲۰۰میلیون دلار از منابع ارزی صندوق توسعه ملی را فروخته و معادل ریالی آن را در اختیار صندوق تثبت سهام قرار دهد؛ همان صندوقی که به گفته سکانداران اقتصادی، با اولویت پرداخت تسهیلات به بخش خصوصی و حمایت از سرمایه‌گذاران غیردولتی روی کار آمده و دست‌درازی به منابعش این‌روزها با اظهارنظرهای مختلفی همراه شده است……

به گزارش همدلی، در جریان فروش ۲۰۰ میلیون دلار از منابع صندوق توسعه ملی و اختصاص آن به بازار سرمایه،  بانک مرکزی تاکید کرده که «اقدام به چاپ پول در این رابطه نخواهد کرد»، بنابراین اگر این بانک روی حرف خود ایستاده و با ورود منابع صندوق اقدام به فروش کند، در این حالت تبدیل به ریال به صورت تدریجی بوده و طبیعتا تزریق به بورس هم به همین ترتیب صورت خواهد گرفت نه یکجا. یک حساب سرانگشتی نشان می‌دهد که در صورتی که این تصمیم در اواسط راه به بی‌راهه نرفته و حاشیه‌های موجود مانعی برای تحقق این وعده نباشد، با در نظر گرفتن دلار ۲۴ هزار تومانی، حدود چهار میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان، آن‌طور که گفته می‌شود به صورت تدریجی به این بازار تزریق خواهد شد. حالا همین خبر با بازتاب فراوانی در رسانه‌ها همراه شده و اظهارنظرهای مختلفی را با خود همراه کرده؛ اظهارنظرهای مخالف برای حمایت پولی از این بازار در حالی ادامه دارد که نگاهی به وضعیت بورس حکایت از خروج پول‌های سنگین از این بازار طی چند ماه گذشته دارد.

پول‌هایی که طی ۸ ماه از تالار شیشه‌ای فرار کردند

رکود خروج سنگین پول از تالار شیشه‌ای تا همین اواخر یکی از داغ‌ترین‌های اقتصادی بود ‌‌به‌طوری‌که رسانه‌ها با تیتر هر روز بدتر از دیروز، حال و روز این بازار را به تصویر می‌کشیدند. به این ترتیب در اولین ماه سال جاری بورس کماکان به روند ریزشی خود ادامه داد و هر روز شاهد خروج پول سهامداران حقیقی از این بازار بودیم؛ ‌‌به‌طوری‌که در اواسط فروردین همین امسال، شاهد خروج ۴۷۴ میلیارد تومان نقدینگی از سوی سهامداران بودیم؛ قصه‌ای که آغاز آن مرداد سال گذشته بود و کمتر کسی فکر می‌کرد که در روزهای سال ۱۴۰۰ نیز ادامه‌دار باشد. بورس تهران در آخرین روز معاملاتی مرداد در حالی به کار خود پایان داد که این نماگر از ابتدای این ماه بیش از هشت درصد کاهش را تجربه کرد و راه‌های رفته را بازگشت؛ در همان اواسط تابستان بود که بازار سرمایه رکورد دیگری را نیز به ثبت رساند و حدود ۱۲۶۴ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار خارج شد. این میزان خروج پول حقیقی از ۱۴ دی ماه ۱۳۹۸ (یک روز بعد از شهادت سردار سلیمانی) بیشترین میزان خروج پول حقیقی از بازار بوده است.
تالار شیشه‌ای در حالی معاملات اولین ماه پاییز را با افت ۵/ ۱۱درصدی به پایان رساند که شاهد خروج حدود ۱۰ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان پول حقیقی از گردونه معاملات سهام بود. به این ترتیب برای دومین ماه متوالی حقیقی‌ها در مقام فروشنده ظاهر شدند و با ترس از افت بیشتر قیمت‌ها فرار را بر قرار ترجیح دادند. ضمن آنکه دومین رکورد بزرگ خروج سرمایه‌ حقیقی در تاریخ بورس تهران ثبت شد. در آذر سال گذشته نیز خالص رقم پول حقیقی ورودی به بورس منفی بود و ۶۶۵ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار خارج شد. آن‌روزها پیش‌بینی‌ها حکایت از این داشت که با وجود نوسان‌های مقطعی و خروج پول‌های حقیقی، بورس از روند نزولی چهار ماه گذشته خارج شده؛ اما قصه این بازار بر خلاف این گفته‌ها، همین‌طور ریزشی ادامه پیدا کرد. پرونده بورس در دومین ماه از زمستان در حالی بسته شد که باوجود کم‌رمق بودن معاملات و نوسانات کم‌مقدار اما شاخص کل با رشد حدود هفت درصدی همراه شد. دی‌ماه بود که منفی‌ترین ماه تاریخ بورس تهران رقم خورده بود اما رسیدن قیمت‌ها به محدوده‌های جذاب و افت نسبت قیمت به درآمد به محدوده هشت واحد سبب شد تا کمی از فشار فروش‌ها کاسته شود اما پابرجا بودن تردیدها نسبت به روند آتی بازار و همزمان با آن دستکاری ناکارآمد قوانین و مقررات مانع از شکل‌گیری موج‌های قدرتمند تقاضا شد. از این رو شاخص کل به نوسان محدود در کانال یک میلیون و ۱۰۰ هزار تا یک میلیون و ۳۰۰ هزار واحدی بسنده کرد و حقیقی‌ها برای ششمین ماه متوالی راه خروج از بازار را در پیش گرفتند و طی دادوستدهای بهمن‌ماه خالص فروش ۵ هزار و ۸۳۰ میلیارد تومانی را رقم زدند. در مجموع برآوردهای کارشناسی حکایت از این دارد که تنها در هشت ماه اخیر حدود ۶۰ هزار میلیارد تومان پول حقیقی از بازار سهام خارج شده و راه خود را به سوی رمزارزها یا بازارهای موازی در داخل کشور کج کرده است. این آمار در حالی است که از ابتدای سال ۹۸، تا اواخر مرداد ۹۹، حدود ۱۰۰ هزار میلیارد نقدینگی به این بازار وارد شده بود که در صورت هدایت درست به سوی تولید می‌توانست نقطه عطفی برای وضعیت تولید و رشد اقتصادی کشور باشد. حالا در حالی تزریق همین ۲۰۰ میلیون دلار از منابع صندوق توسعه ملی که معادل آن بر اساس دلار ۲۴ هزار تومانی، حدود پنج میلیارد تومان برآورد می‌شود، خبرساز شده و اظهارنظرهای مخالف همچنان بر نظرات موافقین می‌چربد که به نظر می‌رسد همین میزان از نقدینگی حتی در صورتی که بدون ایجاد حاشیه به سمت این بازار منحرف شود، باز هم زمان طولانی برای بهتر شدن اوضاع این بازار لازم است. واقعیت این است که طی همین هشت ماه اخیر تنها حقیقی‌ها نبودند که بازار را ترک کردند، که دولت خود از درآمد قابل‌توجهی که از این بازار بدست آورده بود، خبر داد که همین درآمد برای جبران کسری بودجه، نشان از خروج سنگین پول از این بازار و وخیم‌تر شدن اوضاع بازار سهام داشت. طی ماه‌های اخیر آمار مختلفی درباره میزان درآمد دولت از این بازار خبرساز شده. عضو هیات رئیسه مجلس  ماه گذشته در این‌باره گفت: «با احتساب سود و مالیات، درآمد دولت از بورس حداقل ۵۲ هزار میلیارد تومان بوده است». وزیر امور و اقتصاد و دارایی نیز در اواخر سال گذشته گفته بود: «تامین مالی دولت از بازار سهام در سال ۹۹ کمی بیش از ۳۰ هزار میلیارد تومان بوده است که آن هم در ماه‌های ابتدایی سال که بازار با رونق قابل توجه همراه بود، صورت پذیرفت». فرهاد دژپسند دریکی از جلسات  شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی که در بهمن سال گذشته برگزار شد هم گفته بود: «ر ۱۰ ماهه اول سال ۹۹، میزان ۵۰ درصد آن یعنی ۵۰۰ هزار میلیارد تومان در بازار سرمایه تأمین مالی شده است». با چنین ارقامی در حالی طی جلسه ستاد هماهنگی اقتصادی دولت و همچنین جلسه ای با مجلس، تصمیماتی در رابطه با حمایت از بازار سرمایه اخذ شد که از جمله آن فروش ۲۰۰ میلیون دلار از منابع صندوق توسعه ملی با موافقت بانک مرکزی در دستور کار قرار گرفت.
پیش از این قرار بود طبق قانون سال ۱۳۹۴ از منابع ریالی صندوق توسعه ملی یک درصد به صندوق تثبیت بازار سهام اختصاص پیدا کند که در سال گذشته نیز مورد توافق قرار گرفت و لازم الاجرا شد اما درنهایت به نتیجه مناسبی نرسید و میزان حداقلی از آن تخصیص پیدا کرد تا اینکه با تصمیم اخیر قرار شده مابقی این یک درصد با فروش ۲۰۰ میلیون دلاری یعنی اختصاص منابع ارزی  صندوق توسعه ملی تسویه شود.

کار ارزهای صندوق به چاپ پول می‌کشد؟ 

این در حالی است که تبدیل منابع ارزی صندوق به ریال همواره از چالش‌های بین دولت و بانک مرکزی در دو سال گذشته بوده است چراکه بانک مرکزی معتقد است منابع ارزی صندوق توسعه ملی در دسترس این بانک نبوده و تبدیل آن به ریال حداقل در کوتاه مدت و تا زمان دریافت منابع ارزی به نوعی استقراض بانک مرکزی و چاپ پول به شمار می‌رود و تبعات تورمی خاص خود را به همراه دارد، جایی که حتی رئیس کل بانک مرکزی به چاپ پول در جریان تبدیل ارز صندوق به ریال برای بودجه در دو سال گذشته اذعان داشته است.

بانک مرکزی: برای بورس پول چاپ نمی‌کنیم

اما با به میان آمدن موضوع برداشت ارزی و تبدیل به ریال برای بازار سرمایه بار دیگر بحث چاپ پول مطرح  و ممکن است بانک مرکزی در شرایط موجود و برای پرداخت بازار سرمایه به تسعیر ارز بدون پشتوانه حداقل در کوتاه مدت دست بزند و بار دیگر جریان تورم و آثار آن پیش بیاید، با این حال  بانک مرکزی بعد از اعلام تصمیم برای فروش این ۲۰۰ میلیون دلار طی اطلاعیه ای اعلام کرد که در این رابطه  اقدام به تسعیر منابع غیرقابل دسترس صندوق توسعه ملی که به معنای چاپ پول باشد نخواهد کرد. بر این اساس اگر قرار باشد بانک مرکزی به چاپ پول ورود نکند و با ورود منابع ارزی صندوق که سهمی سالانه از محل فروش نفت است اقدام کند، این فرایند تدریجی و ممکن است در چند ماه اتفاق بیفتد و هر زمان که ارزی از صندوق در اختیار بانک باشد، تبدیل به ریال کرده و به صندوق تثبیت بازار اختصاص دهد. به هر صورت این‌طور نیست که هر ارزی که به صندوق وارد می‌شود، تمام اولویت صندوق توسعه بازار باشد و باید پیش بینی‌های صورت گرفته در بخش‌های دیگر نیز تامین شود.

حواشی ارزهای صندوق جدید نیست

این ماجرای جدیدی نیست و پیش از این و در سال گذشته و با صدور مجوز مقام معظم رهبری برای برداشت یک میلیارد دلاری از صندوق توسعه ملی برای هزینه‌های کرونا، مدت‌ها تزریق تدریجی منابع، چالشی بین دستگاه‌های مربوطه از جمله وزارت بهداشت، سازمان برنامه و بودجه و بانک مرکزی بود.
همچنین تبدیل ارزهای صندوق توسعه ملی در قانون بودجه برای جبران کسری بودجه از سوی رئیس کل بانک مرکزی مطرح بود که موجب استقراض از این بانک و به نوعی چاپ پول و در نهایت افزایش نقدینگی و تورم شده بود که آن نیز مدت‌ها مورد بحث بین سازمان برنامه و بودجه و بانک مرکزی قرار داشت.
به گزارش ایسنا، صندوق توسعه ملی در سال ۱۳۹۰ تاسیس شد و سالانه سهمی از منابع ناشی از فروش نفت و فرآورده‌های آن به این صندوق واریز می‌شود تا محلی برای ذخیره نسل‌های آینده و همچنین بکارگیری منابع جهت توسعه اقتصادی کشور باشد و در این بین دولت سهمی برای استفاده از ذخایر نفتی صندوق ندارد، با این حال طی این سال‌ها اغلب موارد دولت با کاهش درآمدهای نفتی نسبت به دریافت مجوز برای پرداخت حداقلی سهم صندوق و استفاده از آن دست زده است، در عین حال که هرجا هزینه سنگینی متوجه دولت بوده از جمله سیل و یا کرونا برداشت از صندوق در دستور کار بوده است

حمایت پولی از بورس اشتباه است/ بازار را دستکاری نکنید

یک کارشناس اقتصادی حمایت‌های پولی از بورس و استفاده از ابزارهای سیاستگذاری برای افزایش قیمت سهام را اشتباه دانست و گفت: «نوسان و ریسک ذات بازار سرمایه است و نباید کسی شرایط این بازار را دستکاری کند».  حسین درودیان در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه هر نوع حمایت پولی از بازار سرمایه امری غلط است، گفت: «در این باره این حمایت‌ها از هر نوعی مانند از طریق پایه پولی، نقدینگی، وام‌دهی بانک‌ها و نیز با حمایت بانک مرکزی باشد، نادرست است؛ چراکه در اقتصاد، کمیت‌های پولی باید در خدمت تولید و بخش واقعی اقتصاد باشد و نباید از هرگونه بورس بازی، سفته بازی و خرید دارایی حمایت شود مگر آنکه، آن دارایی فیزیکی باشد و در نهایت از آن در تولید استفاده شود».
این اقتصاددان، نظام بانکی و سیاست‌های پولی را در وضعیت فعلی بازار بورس موثر ندانست و بیان کرد: در خصوص بازار سهام یک امر مشهود است و آن اینکه‌ در یک بازه زمانی و با تکانه‌ای، توجه و اقبال مردم به بازار سهام جلب شد، این درحالی بود که پیش از آن توجه کمتری از سوی مردم به این بازار شده بود. همچنین با توجه به اصلاح قیمت سهام بازار سرمایه، دارایی بود که نسبت به مابقی دارایی‌ها کم ارزش‌تر و در عین حال کمتر مورد توجه بود، به یک‌باره با اقبال عموم مردم مواجه شد.

به کانال صدای مردم در تلگرام بپیوندید
@sedayemardomdotnet

Print Friendly, PDF & Email
نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا